Yazarlar
Bir sabah mahallenizdeki fırına gittiğinizi düşünün...
Kapı kapalı. Camda sararmış bir kâğıt asılı:
"Usta bulunamadığı için geçici olarak kapalıyız."
O zaman anlıyorsunuz ki bu mesele bir fırının meselesi değil, bir ülkenin hikâyesi.
Türkiye, sessiz ama yakıcı bir krizin ortasında: Usta ve yetişmiş eleman kıtlığı.
Bu tablo elbette ki bir günde oluşmadı. Aslında her şey, bir dönemin ideolojik körlüğüyle ve hatta yobazlığı, bağnazlığıyla başladı.
28 Şubat'ın o kasvetli yıllarında, "imam hatiplerin önünü keselim de ne olursa olsun" diye çıkarılan 8 yıllık kesintisiz eğitim ve katsayı zulmü, yalnızca inançlı pırıl pırıl gençlerin değil, bir ülkenin üretim damarlarının da önünü kesti.
O karar, görünürde bir eğitim düzenlemesiydi, ama gerçekte bir "gelecek nesillerin" katliamıydı.
Sonrasında neler mi oldu?! Atölyelerde çekiç sesleri sustu, tornalar pas tuttu, ocaklarda çıralar sönmeye başladı.
O gün alınan kararlarla, bu ülkenin eliyle üreten, alın teriyle yaşayan evlatlarının idealleri ve istikballeri kapatılmaya çalışıldı.
İmam hatiplerin tabelalarıyla birlikte meslek liselerinin tabelaları da beraberce soldu.
Bir milletin "ustalık onuru", ideolojik hesaplara kurban edildi.
Sonuçta, bir yanda masa başında dosyalara imza atmaya hevesli diplomalı işsizler çoğalırken, öte yanda çıraksız kalan ustalar sessizce kepenk indirdi.
"Okusun da kurtulsun" diye gönderilen çocuklar üretimden koptu; "elleri kirlenmesin" denilen gençler, hayatın gerçeklerinden uzaklaştı.
Bu topraklarda alın teriyle yoğrulmuş zanaat kültürü, bir kalemde silindi, atıldı.
Bir ülkenin beyniyle eli, kalemiyle anahtarı, diplomasıyla ustalığı birbirinden koparıldı.
Ve şimdi o yılların vebali, fırınında usta bulamayan esnafın, sanayide kaynakçı arayan fabrikanın, terzi dükkanında makineyi çalıştıracak çırak bekleyen ustanın sırtında devasa bir taş gibi duruyor.
O dönemin ideolojik hırslarıyla alınan kararların bedelini bugün toplumun her kesimi ödüyor:
Boş kalan tezgâhlar, kapanan küçük işletmeler, işsizlikle boğuşan gençler, üretim kabiliyetini kaybeden bir ekonomi...
Bunların hepsi 28 Şubat'ın gecikmiş yankısıdır.
Bu vebalin ağırlığı, sadece bir dönemin siyasetçilerine değil, susup seyreden herkese aittir.
Çünkü o yıllardaki sessizlik, işlenen suça ortaklıktır.
İmam hatiplerin önünü kesmek uğruna, ülkenin geleceği kesildi.
El emeğiyle yoğrulan bir milletin üretim onuru, ideolojik hırsların altında ezildi.
Bugün bu ülkenin sokaklarında yankılanan "usta bulunamadı" feryadı, aslında adaletsiz bir dönemin çığlığı, o dönemin bugüne ekosu, yankısıdır.
Elbette ki o günkü toplumsal algı değişti; ancak eğitimde yapılan o değişimin faturası şimdi kapımıza dayandı. Buna senkron bir şekilde artık talepler de değişti.
Eskiden bir baba oğlunu "eti senin kemiği benim" diyerek bir iş, bir sanat, bir zanaat öğrenmek amacıyla ustasına çırak olarak teslim ederdi.
Bugün aynı baba, "aman oğlum elin yağ olmasın, masa başı iş bul" diye tavsiye eder oldu.
TÜİK verilerine göre sanayi, inşaat ve hizmet sektöründe nitelikli ara eleman açığı 1,2 milyonu geçmiş durumda.
Her geçen gün kapanan işletmelerin bir çoğu ekonomik krizden değil, eleman bulamamaktan kapanıyor.
Bir milletin eli iş tutmazsa, o milletin geleceği tutunacak dal bulamaz.
Uzun süredir inşaatlarda, fırınlarda, atölyelerde, tarımda, oto sanayide çalışan göçmenlerin dönüşüyle birlikte, boşalan alanlar doldurulamaz hale geldi.
Bir dönem "işimizi elimizden aldı" diyen toplum, şimdi ucuz işçi olarak kullandıkları "Suriyeliler gidince işler yarım kaldı" diyor.
Bu da bize acı bir gerçeği gösteriyor: Kendi üretim gücümüzü başkalarının emeğine teslim etmemeli, kendi iş gücümüzü kendimiz oluşturmalıyız.
Ne Yapmalı?
Bir ülke ancak ve ancak, elinde hem çekiç hem kitap tutan, hem bilgili hem becerikli gençlerle kalkınabilir.
Bu yüzden meslek liseleri sadece "alternatif okul" değil, geleceğin üretim üsleri olmalıdır.
Almanya'nın "dual system" modeli bu konuda örnek alınabilir:
Öğrenciler haftanın 3 günü okulda, 2 günü işletmede eğitim alıyorlar ve mezun olduklarında hem meslek sahibi hem diploma sahibi çalışan oluyorlar.
Bu sistem sayesinde Almanya'da işsizlik oranı %3 civarında.
Her yıl 1,3 milyon genç üretim zincirine bu yolla dâhil oluyor.
Japonya'da teknik liseler ülkenin teknoloji devrimini sırtlıyor; Güney Kore'de "Mesleki Mükemmeliyet Merkezleri" sanayiyle iç içe çalışıyor.
Onlar "okul" demiyor, "geleceğin fabrikası" diyor.
Türkiye'de de artık bu anlayışa geçilmelidir.
Meslek liseleri burs, staj ve istihdam garantisiyle cazip hale getirilmelidir.
Organize sanayi bölgeleri, esnaf odaları, yerel yönetimler bu sürecin aktif birer ortağı olmalıdır.
Her genç, okul sırasından mezun olurken elindeki diploması kadar, bir beceri belgesi de taşımalıdır.
Ama bir başka gerçek daha var:
Sadece kendi gençlerimizi değil, ülkemizde bulunan nitelikli göçmenleri de belli bir prensip içerisinde üretim sürecine kazandırmalıyız.
Yıllardır inşaatta, sanayide, tarımda alın teri döken; elinde somut bir becerisi, bir mesleği olan tüm insanlar doğru planlama ve uygun eğitim modelleriyle ekonomimizin gizli potansiyeline dönüştürülebilirler.
Nitelikli, elinden iş gelen göçmenleri yakalayıp sınır dışı etmek yerine, üretime dâhil edecek bir sistem daha faydalı olacaktır.
Kayıtdışı ve güvencesiz çalışmanın yerini, belgelendirilmiş mesleki entegrasyon almalıdır.
Böylece hem ülke ekonomisi kazanır hem de iş gücü açığı kontrollü biçimde kapanır.
Tıpkı Almanya'nın 1960'larda Türk işçilerini "misafir işçi" olarak değil, "üretim ortağı" olarak görmesi gibi,
biz de bu topraklarda kalıcı hale gelen nitelikli göçmenleri "insan kaynağı" olarak değerlendirmeliyiz.
Bir başka adım da kültürel alanda atılmalıdır.
Televizyon dizilerinde, reklamlarda, kamu spotlarında el emeği, zanaat, ustalık yeniden kahramanlaştırılmalıdır.
Toplumun saygı duymadığı hiçbir mesleğe gençler yönelmez.
Bir marangozun elindeki rendesi, bir fırıncının hamuru, bir tamircinin anahtarı yeniden "gurur sembolü" olmalıdır.
Çünkü bir ülke, ancak ustasına saygı duyduğu ölçüde kalkınır.
Ve o ustalık, bazen doğuştan, bazen de ülkesine sığınmış bir göçmenin parmaklarının arasından doğabilir.
Son Söz: Ustayı Kaybeden, Kimliğini Kaybeder
Bir ülkenin ekonomisi sadece dev fabrikalarla değil; küçük atölyelerde dönen tornalarla, sabahın köründe açılan fırınlarla, alın teriyle ısınan demirlerle ayakta kalır.
Bu çarkın dişlisi olan ustalar güçsüzleşirse, o ülke bir gün hareketsiz kalır.
Şu anda yaşadığımız şey tam da budur:
Üretim için insan var ama üreten insan az.
Teknoloji var ama teknik bilgi eksik.
Genç nüfus var ama ustalık kültürü yok.
Bugün bir fırının kapısına "Usta bulunamadı" yazısı asılıyorsa, yarın bir ülkenin kapısına da "Üretim bulunamadı" yazısı asılabilir.
O hâlde geç olmadan, el emeğine yeniden değer verelim.
Meslek liselerini diriltelim, ustalık kültürünü ayağa kaldıralım.
Çünkü unutmayalım:
Bir ülkenin geleceği, ustasının elinde şekillenir.
Ve o eller kaybolursa, sadece üretim değil, medeniyet de eksilir.
Ülkemizde yapılacak eğitim planlamalarında bu konunun dikkate alınması fevkalade mühimdir.
Bahsedilen sıkıntıları yaşayan halkımızın buradan çıkaracağı en önemli ders, ülke olarak hep birlikte ödenmekte olan bu ağır faturan sebebinin 28 Şubat zihniyeti olduğunun farkında olmaktır.
