Yazarlar
Karadeniz'de gaz mı varmış!
Tamam varmış ama nasıl çıkaracaksınız bakalım!
Hadi çıkardınız diyelim, ne kadarını çıkarabileceksiniz!
Tamam iyi çıkardınız ama kaç paraya mal oldu?!
Bir günde Katar mı olduk şimdi!
Hem, sadece bir yıllıkmış zaten!
Üstelik bir gün bitecek!
Bunları söyleyenleri duydukça hâlâ şaşırabiliyorum.
Bir 'okuryazar' olarak, Türk ve yabancı kaynaklara baktım.
'Bildiğini okuyan' tuhaf kitlenin söylediklerinin aksine, 'okuduklarından bilen' biri olarak, şu özeti çıkardım:
KARADENİZ GAZI - Türkiye'nin Karadeniz'de Sakarya sahasında 2020'de keşfedilen ve 540 milyar metreküp olarak açıklanan rezerv, yeni ölçümlerle 652 milyar metreküpe yükseldi; Zonguldak açıklarındaki Çaycuma-1 sahasında ilk belirlemelere göre 58 milyar metreküplük yeni bir rezerv keşfedildi. Böylece Türkiye'nin Karadeniz'de keşfettiği doğalgaz hacmi 710 milyar metreküpe yükseldi.
Türkiye ayrıca, Akdeniz kıyılarında kendi sahasında ve Doğu Akdeniz'de KKTC ile birlikte doğalgaz ve petrol kaynakları araştırıyor.
DÜNYADA DOĞALGAZ VARLIĞI- British Petrol 2020 Dünya Enerji Raporu'na göre dünyada toplam 198,8 trilyon metreküp ispatlanmış doğalgaz rezervi var. Bunun yüzde 38'i Ortadoğu'da, yüzde 32'si Asya'da, yüzde 8,9'u Pasifik'te, yüzde 11,6'sı Amerika'da, yüzde 7,5'i Afrika'da, yüzde 2'si ise Avrupa'da.Ülke olarak en fazla doğalgaza 38 trilyon metreküple (dünya rezervinin yüzde 19,1'i) Rusya sahip. İran 32 trilyon metreküple ikinci, Katar 24,7 trilyon metreküple üçüncü, ABD 12,9 metreküple dördüncü sırada.
Azerbaycan 2,8 trilyon metreküp ile dünya rezervlerinin yüzde 1,4'üne sahip.
TÜRKİYE'DEKİ GELİŞMELER-TPAO'nun Karadeniz'deki aramaları 2004'ten itibaren yoğunlaştı, Akçakoca-3 ve 4 sahasında 24 kuyu açılmış, üretime başlanmıştı. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) verilerine göre Türkiye 2019'da 483 milyon metreküp doğalgaz üretti.
DIŞA BAĞIMLILIK- Türkiye, halen doğalgazda yüzde 99,6 oranında dışa bağımlı. Rusya, Azerbaycan ve İran'dan boru hatlarıyla, Katar, ABD, Nijerya ve Cezayir'den de sıvılaştırılmış (LNG) doğalgaz alıyor. Geleceğe yönelik olarak da, Azerbaycan'dan gelen TANAP boru hattına paralel yeni bir hatla Türkmenistan'dan, ayrıca Irak ve İsrail'den de yine yeni hatlarla doğalgaz alımı planlanıyor.
4 YILLIK YATIRIM - Türkiye, 4 yıl önce Fatih, Yavuz, Kanuni ve Abdülhamit Han adlı 4 sondaj gemisi ile Barbaros Hayrettin Paşa ve Oruç Reis adlı iki sismik araştırma gemisini derin deniz arama filosuna kattı.
Bu gemilerle başlatılan arama ve sondaj çalışmalarıyla yapılan son keşiflerle birlikte, Türkiye'nin dünya doğalgaz rezervlerindeki payı yaklaşık yüzde 0,5 ile ilk kez 'istatistiğe' girdi.
GAZ DEPOLAMA - Türkiye bir yandan da gaz depolama kapasitesini artırıyor. Bu amaçla Konya'da kaya tuzu galerileri ve Silivri'de Marmara Denizi'nde kullanılmış doğalgaz yatakları, gaz deposu olarak kullanılmaya başlandı. Sadece Silivri'deki depolamadan, bir yılda konutlarda tüketilen doğalgazın yüzde 25'i karşılanabilecek.
BÜYÜME POTANSİYELİ - Rezervin boyutu, yeni ölçümler ve sondajlarla büyüme potansiyeline sahip. Ayrıca, Trakya açıklarındaki Tuna-1 sahasında da yeni arama ve sondaj çalışmaları devam ediyor. Öte yandan, rezervin ne kadarının çıkarılabileceği, ne kadar gazın işletmeye sunulabileceği de ilerleyen aşamalarda netleşecek.
FİYATLARA DEVLET DESTEĞİ - Türkiye her yıl 50 ila 60 milyar metreküp doğalgaz tüketiyor. 81 ilde ve nüfusun yüzde 80'inden fazlasının doğalgaza erişimi sağlandı. Gaz piyasasının yüzde 80'ine devlet şirketi BOTAŞ sahip olduğu için fiyatların devlet tarafından desteklenmesi sağlanabiliyor.
YABANCI SERMAYE YATIRIMI- Doğalgaz rezervini kullanıma sokmak için dönemler halinde 6-8 milyar dolar civarında bir yatırım gerekiyor. Bu da, bedeli doğalgaz satışından vadeli olarak karşılanabilecek yabancı sermaye girişi demek.
TEKNOLOJİ VE MÜHENDİSLİK GELİŞTİRME- Enerjiyi tedarik etme ve üretme planlamasının yanı sıra, maliyetini düşürmek için enerji ekipmanlarının yerli üretimi, geliştirilmesi ve mühendislik kapasitesi de planlanıyor. Türkiye ilk aşamada teknoloji ve mühendislikte işbirliği yapabileceği, uluslararası enerji devleriyle birlikte doğalgaz sahası geliştirme kabiliyeti geliştirmiş olan iki dost ülkeye sahip; Azerbaycan ve Katar.
PAZARLIK GÜCÜ VE İHRACAT- Mevcut hatlardan gaz tedarik sözleşmelerinin yüzde 84'ünün süresi 2026'da bitecek. 2023'te üretime başlayacak yerli gazın sisteme verilmesinde de en yüksek düzeye bu tarihten itibaren ulaşılmaya başlanacak.
Türkiye böylece, Rusya ve İran gibi tedarikçi ülkelerle yeni sözleşmeler için daha 'tok alıcı' konumunda olacak. Ayrıca boru hatlarından Avrupa'ya veya bu hatlardan gelen gazın sıvılaştırılarak LNG olarak dünyaya satılmasından pay alacak. Bu pay, Türkiye'nin kendi doğalgazının üzerine ithal etmesi gereken gazın maliyetini karşılayacak boyuta ulaşabilir.
BORU HATLARI AVANTAJ- Türkiye, yerli gazla birlikte, diğer tedarik kanallarını kapatmayacak. Hem devam eden anlaşmalar var hem de halihazırda var olan boru hatları ekonomik bir tedarik hattı olarak doğalgaz alımı ve Avrupa'ya satılması için kullanılabilir durumda.
ARZ GÜVENLİĞİ - Türkiye hızlı büyüyen ve büyümeye ihtiyacı olan bir ülke olması nedeniyle enerji ihracatçısı olması için yeni kaynak keşifleri gerekir. Ancak bu avantajlar hayata geçirildiğinde, ihtiyacı olan enerjiyi ekonomik ve 'kesintisiz' karşılayabilen bir ülke olacak.
GAZ MERKEZİ - Türkiye, boru hatları ve Karadeniz'den gelen gazın Avrupa'ya ulaşmasında 'gaz merkezi' olarak stratejik bir konuma sahip olmayı planlıyor.
PETROL - Türkiye'de halihazırda tespit edilmiş yaklaşık 50 milyon ton petrol rezervi var. Yıllık üretim ise yaklaşık 3 milyon ton ve bu rakam tüketimin yüzde 7'sini karşılayabiliyor. Türkiye petrol rezervlerini ve üretimini artırmak için yeni sondajlar ve teknoloji yatırımlarını da planlı olarak artırıyor. Güneydoğu'daki yeni keşifler de bu süreçte yapıldı.
PETROLDEN KAÇIŞ - Türkiye bir yandan yerli enerji kapasitesini geliştirirken, bir yandan da petrole bağımlılığı azaltma projeleri yürütüyor. Petrolün yarısından fazlası karayolu taşımacılığında kullanılıyor. Türkiye taşımacılığı yerli enerji kaynaklarından kullanılabilecek elektrikli tren ve kara taşıtlarına yönlendirme projeleri yürütüyor.
YENİLENEBİLİR ENERJİ - Türkiye'nin, boru hatlarıyla doğalgaz tedarik imkanlarını ve yerli üretimi artırması, büyüme planlarına göre yeterli olmayacağının farkında. Bu nedenle, enerji planlamasında rüzgar, güneş gibi yenilenebilir kaynakları da artırıyor.
2022 Kasım sonu itibarıyla Türkiye'de elektrik enerjisi kurulu gücü 103.541 MW'a ulaştı. Hidrolik enerjinin payı yüzde 30,5; doğalgazın payı yüzde 24,4; kömürün payı yüzde 21,1; rüzgarın payı yüzde 11; güneşin payı 9; jeotermalin payı 1,6, diğer kaynakların payı yüzde 2,4 oldu.
Rüzgar ve güneş enerjisi en çok artan enerji kaynağı oldu. Yenilenebilir enerji kurulu gücünün payı yüzde 54,12'ye yükseldi.
NÜKLEER ENERJİ - Yukarıdaki oranlara nükleer enerji dahil değil. Zira Türkiye'nin ilk nükleer santrali 2026'da üretime geçecek.
AB, nükleer enerjiyi de 'yeşil' olarak değerlendiriyor ve Türkiye bu alanda da Avrupa'yı çok geride bırakarak, dünyanın ilk 10 ülkesi arasında üst sıralara çıkacak.
Akkuyu Nükleer Enerji Santrali, tek başına Türkiye'nin ihtiyacının yüzde 10'unu karşılayacak. Planlanan ikinci ve üçüncü santraller ile Türkiye, enerji ihtiyacında doğalgaz ve kömüre bağımlılığını en düşük noktaya çekebilecek.
Şimdi bir daha düşünün.
Karadeniz gazı önemsiz mi?
Türkiye, her şeyini Karadeniz gazına mı bağladı, yoksa gelecek 20-40-100 yılını mı planladı?
Cumhurbaşkanı Erdoğan, vatandaşa mı 'gaz veriyor', adım adım Türkiye'nin enerji bağımsızlığını mı inşa ediyor?
Aklını Erdoğan'la bozmayanlar farkında.
Kendisi de bir enerji danışmanlık şirketi sahibi olan Middle East Institute Enerji Danışma Konseyi üyesi Wayne Ackerman'ın, 15 Haziran 2022 tarihli makalesinde okuduğum gibi, "Türkiye, Rusya-Ukrayna savaşının ortaya çıkardığı jeopolitik ortamda, Karadeniz'deki keşiflerinin ve enerji altyapısının önemini görüyor. Türkiye, küresel sahnede rolünü artırdı. Erdoğan yönetimi siyasetten anlıyor ve Karadeniz kaynaklarını ülkesinin çıkarlarını en üst düzeye çıkarmak için kullanacaktır."
Hem Ackerman hem de bu konuyu ele alan birçok makalede, NATO, ABD ve Avrupa Birliği'nin, Rusya'ya ambargo uygularken Türkiye'nin sunduğu Karadeniz ve Hazar gazı girişimlerini desteklemesi gerektiği vurgulanıyor.
NATO'da da enerji güvenliği uzmanı olarak görev yapan Atlantic Council kıdemli araştırmacısı Arnold C. Dupuy gibi ABD'li bazı analistler de, ABD'nin Karadeniz'de varlık gösteremediğini, bunun da, Avrupa'nın güvenlik garantörü rolünü aşındırdığını belirterek, Washington'a "yeniden devreye girmesi ve savaş sonrası bir Ukrayna'nın yeniden inşası, Doğu Avrupa ülkelerine savunma ve ekonomik destek"; daha kritik olarak da "Ankara ile ilişkileri düzeltme" önerisinde bulunuyorlar.
Dupuy, "Ukrayna'daki savaş Türkiye'nin jeostratejik önemini pekiştirdi ve Ankara, bölgedeki Rus gücüne karşı doğal bir denge unsuru olarak yeniden ortaya çıktı" dedikten sonra, NATO'ya bağlı, dürüst bir arabulucu olarak Türkiye'nin ABD ile işbirliği içinde çalışmasının önemini anlatıyor, ABD'ye ve NATO müttefiklerine.
