Yazarlar
Brezilya'da İşçi Partisi lideri Lula da Silva'nın yeniden cumhurbaşkanı seçilmesi, Türkiye'deki sol çevrelerde hatta CHP'de 'bile' heyecan uyandırmış.
Haber cümlelerinde bile kutlama duygusu var.
Adam solcu, bizim solcuların da onun iktidar olmasına sevinmeleri normal değil mi?
Lula solcu evet, bizimkiler de hakikaten 'solcu' olsa sevinçlerini normal sayardım.
Lula, Brezilya'da 2002 ve 2006'da iki dönem başkanlık seçimlerini kazandı.
Halk tarafından sevilmesine rağmen, 'iki dönem kuralı' nedeniyle, 2010'da yerine (Bulgaristan asıllı) Dilma Rousseff'i aday gösterdi. Roussef, seçimi kazanarak başkan oldu.
2013'e kadar yapılan 'görev onayı' anketlerinde Roussef oy oranını korudu.
Ancak 24 Haziran 2013'te 'ulaşım ücretlerine yapılan zam' gerekçesiyle ülkede gösteriler başladı. Gösteriler, yolsuzluklar, rüşvet, ekonomik eşitsizlikler vb gerekçeleriyle genişledi. Polis ve göstericiler arasında sert çatışmalar yaşandı.
5 Ekim 2014'te başkanlık seçimi yapıldı ve Roussef, olaylara rağmen ikinci kez başkan seçilmeyi başardı.
Mart 2014'te Brezilya'da Lava Jato (oto yıkama) Operasyonu başlatıldı.
Ilk baskın, bir oto yıkamacıda yapıldı, adını da buradan aldı.
Oto yıkamacı küçük ama operasyon büyüktü.
Zira o oto yıkamacıda 'para aklanıyordu'...
Operasyon, Petrobras yetkililerinin bazı ihaleler karşılığında rüşvet aldığını iddia eden Jonathan David Taylor adlı bir İngiliz avukatın ihbarı üzerine başlatıldı.
Kimsenin dikkatini çekmeyecek bir operasyonun kapsamı öyle genişledi ki, kısa sürede, devlete ait petrol şirketi Petrobras, büyük işadamları, hükümet üyeleri ve cumhurbaşkanı Lula'ya kadar uzatıldı.
Binlerce kişi hakkında arama, gözaltı ve mallarına el koyma talimatı verildi.
Brezilya basınına göre yolsuzluğun boyutu 6,4-42.8 milyar Brezilya Reali, yani 2 ila 13 milyar dolar arasında olabilirdi!
Operasyon, siyaset ve iş dünyasındaki yozlaşmaya meydan okuyor gibiydi...
Soruşturmayı savcı Deltan Dallagnol yürüttü ancak operasyonun lideri 37 yaşındaki hakim Sergio Moro'ydu. 'Süper Moro' lakabıyla anılıyordu.
Bazıları 'azim ve kararlığına' hayranlık duyuyordu.
Ancak 'cumhurbaşkanı Lula ve yardımcısı Dilma Rousseff arasındaki telefon görüşmesini medyaya sızdırması' gibi bazı yöntemlerini yanlış bulanlar da vardı!
2016 başında Lula, 2018 seçimlerinde aday olacağını açıkladı.
10 Mart 2016'da Lula hakkında yolsuzluk davası açıldı.
12 Mayıs'ta Brezilya Senatosu, Roussef'in yetkilerini aldı, 31 Ağustos'ta da görevden uzaklaştırıldı.
12 Temmuz 2017'de Lula, 9,5 yıl hapse mahkum edildi ve 2018 seçimlerinde aday olması engellendi. Lula, Nisan 2018-Kasım 2019 arasında iki yıla yakın hapis yattı.
2018 seçimlerini, Lula'nın adayı Sao Paolo Belediye Başkanı Fernando Haddad'a karşı sağcı Jair Bolsonaro kazandı.
Bolsonaro'nun Adalet Bakanı kim oldu, tahmin edin?
Süper Moro, yani hakim Sergio Moro!..
Sonuca gelelim...
Süper Moro, Adalet Bakanı olarak soruşturmaların sonuca bağlanmasını, yenilen rüşvetlerin iadesini, yapılan yolsuzluklardan doğan kamu zararını suçlulardan tahsil etti mi dersiniz?
Hayır.
Dönemin 'süper' hakimleri tarafından 'milyar dolarlar'la açıklanan rüşvet rakamlarına rağmen, Lula mahkemede sadece '750 bin dolarlık villa' almaktan yargılandı!
Bu iddiayı destekleyecek bir kanıt da gösterilemedi.
Aksine, soruşturmaları 'siyasi' saikle yaptığı, soruşturmada elde ettiği bazı belgeleri, tapeleri -yönlendirme amacıyla- internete sızdırdığı, ABD'li bazı yetkililerle temasta olduğu ortaya çıkınca istifa etmek zorunda kaldı. Haziran 2019'da The Intercept, hakim Moro'nun 'siyasi saiklerle' hareket ettiğinin belgelerini yayınladı.
'Oto Yıkama' görev gücü 1 Şubat 2021'de resmen dağıtıldı.
Brezilya Yüksek Mahkemesi, Moro'nun Lula'ya karşı önyargılı olduğuna karar verdi.
2022'de, Brezilya Federal Kamu Bakanlığı, herhangi bir suç veya idari usulsüzlük eylemi tespit edilmediği için Lula ve Roussef'in de dahil edildiği adli soruşturmayı resmen kapattı.
Lula, Deltan'a tazminat davası açtı; Yüksek Adalet Divanı, Deltan'ı Lula'ya 75.000 Real tazminat ödemeye mahkum etti.
Lula, bütün bunlardan sonra, Ekim 2022'de yeniden Başkan olarak seçimleri kazandı.
Brasil247'de yayınlanan bir makale, Oto Yıkama operasyonunun nelere mal olduğunu şöyle anlatıyor:
"Bu soruşturma Brezilya'ya 170 milyar realden fazla yabancı yatırım ve 4,4 milyon iş kaybına neden oldu. Soruşturma başladığında, Brezilya dünyanın 6. en büyük ekonomisiydi ve 21. yüzyılın en büyük petrol keşfi ile bir refah ufkuna sahipti. Bugün dünyanın 12. ekonomisi ve batmış durumda. Petrolü ham ihraç ediyor, karşılığında ABD'den yakıt alıyor."
Gelelim, 'bizimle ne alakası var' kısmına..
22 Haziran 2013'te, mayıs sonunda başlayan Gezi olaylarının ardından, Samsun'da 'Milli İradeye Saygı' mitingi yapan Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Brezilya'da Lula sonrası sokak olaylarına işaret ederek, "Brezilya'da da aynı oyun oynanıyor. Semboller aynı, Twitter, Facebook, aynı, uluslararası medya aynı... Burada başaramadıklarını Brezilya'da başarmak için mümkün olduğunca çok şey yapıyorlar. Aynı oyun, aynı tuzak, aynı hedef" dedi.
Erdoğan'ın bu sözü, Brezilya'da Operamundi yayın kuruluşu tarafından, aynı tarihte, "Türkiye Başbakanı, gelişmekte olan iki gücün, dışarıdan istikrarsızlaştırma girişimlerine maruz kaldığını söyledi" ifadesiyle haberleştirildi.
Lula'nın Bolsonaro'ya karşı aday gösterdiği Fernando Haddad, Haziran 2017'de Piauí dergisine verdiği röportajda, 'Haziran günleri' olarak bilinen protestoların 'toplu ulaşım zammıyla hiçbir ilgisi olmadığını' belirterek, olayların Başkan Roussef'in görevden alınmasıyla sonuçlandığına işaret etti. Haddad, "Çok daha sonra, Putin ve Erdoğan'ın Dilma ve Lula'yı bu olasılık konusunda uyarmak amacıyla şahsen aradıklarını öğrendim" dedi.
Brezilya basını, Gezi olaylarıyla aynı tarihlerdeki Haziran Günleri'nin kıyaslamasını, yalan haber, slogan ve başlık üretme, fotoğraf ve video yayma, toplanma ve gösterileri organize etme, sosyal grupları etkileme gibi konularda sosyal medyanın ve uluslararası medyanın kullanımı; maskeler, semboller ve sloganlardaki aynılık veya benzerlik, hükümeti hedef alma konusundaki benzerlikler üzerinden değerlendirmiş ağırlıkla.
O günlerde henüz 17/25 Aralık kumpası olmamıştı.
Hafızası iyi olanlar hatırlamıştır.
Ben birkaç benzerliği hatırlatayım:
ABD mahkemelerine taşınarak Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ne karşı 'dava'ya kadar uzatılan kumpasın ilk operasyonu, 20 Aralık 2013'te Kapalıçarşı'da bir döviz bürosuna yapılan operasyonla başlatıldı.
Soruşturmanın ucu neredeyse 'iktidarla ilişkili' herkese uzatıldı.
Savcılar, sosyal medyaya tapeler, kayıtlar sızdırdı.
Her iki girişimin sonucu Türkiye'ye yıllar ve milyar dolarlar kaybettirdi.
Bizim 'solcular', başka ülkelerde solcuların başına gelenlerin kendi ülkelerinde muhafazakarların başına gelmeyeceğini düşünüyor!
Hâlâ anlamamışlar, mesele solculuk değil...
Halbuki son 50 yılda Latin Amerika'da olanlarla Türkiye'de olanları salim kafayla inceleseler, ilk devrimi kendi içlerinde yapacaklar...
ERDOĞAN'IN UYARISI, LULA'NIN UYANIŞI
Lula'nın, 2020'de Brasil Wire'a verdiği röportajda 'Erdoğan uyarmıştı' ifadesi, bugünlerde yeniden gündeme geldi.
Sosyal medyadaki yeniyetmelerden ak sakallı solculara kadar, "Ama Lula 2010'da gitmişti, Erdoğan onu 3 yıl sonra mı uyarmış" kabilinden 'gezi zekası' eğlenmelerini okudum dün.
Eğlenceleri kısa sürdüğü için üzgün değilim.
Lula, Erdoğan'ın 2013'te, Gezi'den hemen sonra Sao Paulo olayları sırasında kendisini aradığını ve Gezi'yi kastederek, "Bu şehir meydanını geliştirmekle ilgili bir protesto değil. Brezilya'da da hükümeti devirmek istiyorlar çok dikkatli olun" dediğini söylüyor.
Lula'yı değil ama Lula'nın lideri olduğu partiden ve Lula'nın aday göstermesiyle başkan olan Roussef'i devirme girişimine işaret ediyor.
aksam.com.tr'den Ömer Faruk Madanoğlu'nun çevirisinden aktarıyorum;
Lula, haziran olaylarını şöyle değerlendiriyor, o röportajda:
"Ben hareketi CIA'nın başlattığını hiç bir zaman söylemedim. Hareket, bazı Brezilya eyaletlerinde toplu taşıma hakkı için mücadele eden insanların protestolarıyla başladı ve bu meşru bir toplumsal hareketti. Ancak kara blokun bir kaç şeyi kırıp dökmeye başlamasından sonra hareket yabancı güçler tarafından devralındı."
Sonra da darbenin dinamiklerine işaret ediyor:
"1 milyon orta sınıf insanı sokaklara taşıyan şey ulaşım eylemleri değildi. Örneğin Globo TV daha önce Brezilya'da olan hiç bir işçi eylemi için pembe dizi yayınını kesmemişti. Birdenbire TV Globo, SBT, Bandeirantes ve Record gibi kanallar insanları partiye davet ediyormuş gibi sokağa davet etmeye başladı!"
"Mesela o dönem hiçbir sendika hükümeti protesto etmiyordu."
"Neredeyse her şeye karşı oldukları ve isteklerinin toplumun sadece bir kesiminin çıkarına olduğu ortaya çıktı."
"Aynı şey 2013'te Türkiye'de oldu. Erdoğan 2013'te beni aradı ve 'Bu şehir meydanını geliştirmekle ilgili bir hareket değil, hükümeti devirmek istiyorlar. Brezilya'da da çok dikkatli olun" dedi."
"Mısır'da Mübarek diktatördü, devrilmesi gerekliydi. Sonra insanlar Mursi'yi seçti. Peki Mursi'yi devirmek ne kadar sürdü? Şimdi sırada kim var? Madem insanlar demokrasi için savaşıyordu şimdi Mısır'ı yöneten 3 generale karşı ne yapıyorlar?"
"Bu nedenle Brezilya'da olanlar hakkında şüpheci olmak için birçok nedenim var."
"Ekonomik protesto görünümündeki bu olaylar demokrasiyi yok etmenin daha modern ve etkili bir yoludur, burada yaptıkları bu."
Lula'nın seçilmesine sevinen bizim solcular, belki onu dinlerler...
KEMAL BEY, LONDRA'DA SEVİNDİ
Brezilya'da Lula'nın seçim zaferine sevinenler arasında CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu da var.
Kılıçdaroğlu, Türkiye Cumhuriyeti Devleti kredi aldığında 'tefeci' dediği İngiliz finans kurumlarından 'temiz para' vaadi almak için Londra'da bulunuyor.
Kendisinin de kullandığı ifadeyle 'Bay Kemal', Lula kazanınca kendisi de kazanacakmış gibi düşünmüş ve şöyle bir mesaj paylaşmış: "Otoriter ve kutuplaştırıcı siyasi anlayışa karşı; demokrasi, sosyal adalet ve geniş ittifak siyaset anlayışı ile seçimi kazanan Lula Da Silva'yı kutluyor..."
Geniş ittifak?
Adam, iki başkanlığı döneminde Türkiye'de Erdoğan'la yakın çalışmış, İran'a nükleer anlaşmayı Erdoğan'ın desteğiyle kabul ettirmiş. (O gecenin perde arkasını da yarın yazarım.)
2010'da ikili ilişkileri 'stratejik ortaklık' düzeyine çıkarmışlar.
Üçüncü dönem de seçilebilecek kadar seviliyormuş ama iki dönem kuralı nedeniyle yerine yardımcısını aday göstermiş.
O yardımcısı bile iki seçim kazanmış ama ikincisinde Senato kumpasıyla görevden alınmış.
Kendisi yolsuzluk kumpasıyla yargılanmış, hapse atılmış, buna rağmen halk ona inancını kaybetmemiş, nihayet kumpasları yıkıp başkan seçilmiş...
Lula'nın Brezilya'sı en çok Türkiye'ye, Lula da en çok Erdoğan'a benziyor...
Ama Bay Kemal'in haberi yok!
İsmi lazım değil başkaları da aynı balık hafızaya hitap etmişler mesajlarında...
Bizim solcular gerçeğiyle yüzleşmek yerine, kendilerine ayrı bir Lula yaratmışlar...
