Yazarlar
1
Her ne kadar 'Türkiye partisiyiz' dese de, Ak Parti, başlangıçta İslamcıların, Millî Görüşçülerin de diyebiliriz, oluşturduğu bir parti olarak temayüz etti. Ana gövde/beden neredeyse tamamen homojen bir İslamcılıktan müteşekkildi.
Diğer unsurlar; yani liberaller, sosyal demokratlar, milliyetçiler vs. onlar da vardılar, lakin bedeni dönüştüremeyecek dozda bulunuyorlardı...
Konumuz gereği şimdiden not etmeliyiz ki Ak Parti başlangıçta M. Kemal ile oldukça mesafeliydi.
Zamanla, mesela liberaller ve sosyal demokratlar, bu ana yapıyı/bedeni kendilerine dönüştürme imkanlarının bulunmadığını fark edince terki diyar ettiler. Yani, bir akletme sonucu Ak Partili olmuşlardı, zamanla, çeşitli sebeplerle, yine bir akıl yürütmeyle Ak Partiden ayrıldılar. Bunlar, sayıca kale alınmayacak kertede olsalar da, ayrılışları Ak Parti liderliğinde/kurumsal yapısında bir tedirginliğin oluşmasına, 'bedenimiz küçülüyor mu?' endişesine sebep oldu.
2
Hani demiştik ya; başlangıçta ana gövdeyi Millî Görüşçüler oluştursa da Ak Parti'nin içinde başka unsurlarda mevcuttur... diye.
Buna istinaden ve geçmiş tecrübelerden de dersler çıkararak Ak Parti başlangıçta kendisini Türkiye Partisi/bütün Türkiye'ye hitap eden bir parti olarak tanımlamıştı.
Ne var ki; Türkiye Partisi olmak amorf olmayı, renklerin birbirine karıştığı, şeylerin iç içe geçtiği bir yapıda olmayı gerektirmiyordu. Müstakil ve özgün bir beden, siyasi bir duruş sahibi olarak da bir siyasi parti Türkiye'nin tamamına hitap edebilir. Şu şu ilkeler ve kabuller doğrultusunda tek tek insanları ve topluca ülkeyi sahili selamete çıkaracak eczaya ve beceriye sahibiz de diyebilirdi...
Dedi de, ama yine de tedirgindi.
Tali unsurların, siyasi sonucu değiştirecek miktarda olmadıklarını biliyor olsalar da, bu unsurların özgül ağırlıkları sayısal miktarlarından fazla olması nedeniyle onların ayrılışı Ak Partiyi başka arayışlara itti.
3
Bu arada Türkiye; Cumhurbaşkanının halk tarafından iki turlu sistemle seçilmesine ve buna bağlı olarak Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçilmesine karar vermişti. Artık iktidar olmak için %50'nin üstünde oy alma mecburiyeti söz konusuydu.
Böyle olunca Ak Parti, hissettiği boşluğu doldurmak amacıyla MHP ile ittifak kurmanın yanında, biraz da bu halin icbar etmesiyle Mustafa Kemal ile de mesafeyi kısaltmaya karar verdi.
Malum bu tür ittifaklarda her iki taraf da kendiliklerinden ödün verirler. Aksi halde buna ittifak denmez, birinin diğerine ilhakı denir. Bu bağlamda ittifak için Ak Parti kadar MHP'nin de ödün verdiğini söylemek durumundayız, lakin bahsi bu diğer...
Ancak M. Kemal ile geliştirilen ilkede bu kural, yani karşılıklı ödün verme kuralı işlemezdi/işleyemezdi. Çünkü taraflardan bir tanesi müşahhas olarak vardı ve elan yaşıyordu. Oysa öbür taraf sadece bir mitolojik olgudan ibaretti.
Mitoloji ile reel düzlemde pazarlık/ittifak yapmak imkânsızdı doğal olarak. Mitoloji ya reddedilir ya da olduğu gibi kabul edilebilirdi. Ayrıca, Cumhuriyetin ve Devletin kurucu otoritesini zikretmenin ne mahsuru olabilirdi?
Bu cümleden olarak M. Kemal Atatürk ismi Ak Parti söylemlerinde giderek yükselerek/ çoğalarak yer almaya başladı.
Oysa, burada unutulan bir şey vardı: Koca Üstad İbn-i Haldun'un deyişiyle 'adetler/söylemler zamanla şahsiyetlere dönüşebilirlerdi.' Dillerine Atatürk ismi haylice yerleşmiş Ak Partililer bu konuda ne düşünmüşlerdir bilemem.
4
Genelde,
Her siyasi hareket başlangıçta; en çevreden, en basit, en yalın, en sahici, en samimi, en kolektif, en kuşatıcı, en diğergâm, en ulvi, en vatansever, en, en, enlerle başlar.
Ekmek, refah, özgürlük, kardeşlik, eşitlik, su, hava, ulaşım, güvenlik, gelecek vs. gibi asli/temel ihtiyaçların kesintisiz teminine vurgu yapar.
Eğer bu sahalarda sahici boşluklar/eksiklikler var ise, yeni partinin söylemleri bu boşluğu dolduruyorsa, doğal olarak bu hareket halkın teveccühünü elde eder ve iktidar olur...
Kısaca ve atlayarak deriz ki; zaman içinde iktidar makamı oraya oturanı dönüştürür; dünün isteyen, talep eden, çevrenin adamını dönüştürerek onu merkezin kazanımlarını koruyan, çoğaltan ve güçlendiren bir konuma yerleştirir.
Bu husus başta İbni Haldun olmak üzere birçok siyaset bilimcilerinin, sosyoloğun, feylosun, müverrihin kaçınılmaz gördüğü, doğal karşıladığı bir süreçtir aslında, kimse şaşırmasın.
Demokrasilerde, söz konusu sistem, iktidar elitlerinin her zaman hesap vermesini ve aklanmasını sağlayacak mekanizmalar oluşturmuş olup, bunlardan en önemlisi ise seçimlerdir.
Zaten, her siyasi hareket gibi siyasi partilerde de işler her zaman planlandığı/amaçlandığı gibi gitmez. Çoğu kez zamanın ruhunun ve şartların değişmesine binaen spontane gelişmelere, beklenmedik sürprizlere, doğaçlama sapmalara açılacak bir kapı her zaman vardır.
Bununla beraber iktidar sahiplerinin, iktidarlarını sürdürmek için seçimle irtibatlanmaları hem merkezileşmeyi, tekleşmeyi ve tekelleşmeyi önlediği gibi, kategorik olarak başka oluşumlarla da ittifaklar kurmayı zorunlu kılar.
5
Denebilir ki, Ak Partililer çaya-çorbaya limon kabilinden her mecrada, her olayda, her başları sıkıştığında, her rakibe saldırı anında pervasızca ve sınırsızca, bir sopa gibi Mustafa Kemal'i kullanan Kemalistlerin elinden onu alırsak onların hareket alanını daraltabiliriz... diye düşünmüş olabilirler.
Ama ne var ki, zihinleri Kemalistlikle malul olan kafalar bu nahif yaklaşımdan hiç de etkilenmeyeceklerdir/etkilenmemişlerdir. Aksine kıskançlıkla Kemalizm inancına daha çok sarılmışlardır, sanki dinlerini daha çok zikretmişlerdir.
(Bu bab da yurdun çeşitli yerlerinde 10 Kasım 9'u 5 geçe ritüeline uymayanların takibe uğraması ibretlik olduğu kadar, Kemalizm dininin ne kadar katı/radikal olduğunu da göstermiştir.
Malumunuz, Müslümanların en görünür, en önemli, en titizlikle yapılan ibadeti Cuma namazıdır değil mi?
Ama hiçbir Müslüman Cuma namazı kılınırken, Cuma namazı kılmayanlara karşı bir tavır göstermez.
Mesela Çengelköy Çınaraltı Camiinde Cuma namazı Çınaraltı çay bahçesinin müdavimleriyle iç içe eda edilir. Öyle ki, hoca hutbe okurken yan masadan kahkahaların yükseldiği çok olmuştur...)
6
Bir de, Kemalizm ile Atatürkçülük arasına fark koyma meselesi var.
Bu anlayışa göre Kemalizm, Batıcı, jakoben, bugün CHP'nin temsil ettiği kesimlerin tabi olduğu bir ideolojidir, hatta yer yer dini motifler taşır.
Atatürkçülük ise; Mustafa Kemal ile ilişkileri; Kurtuluş Savaşı'nın Komutanı, Cumhuriyetin kurucusu, milletçe yeniden tarih sahnemizde varoluşumuzun müsebbibi olan birine saygı mesabesinde tutar.
Bu bağlamda CHP Kemalist iken
MHP Atatürkçüdür.
CHP'nin Kemalistliği her zaman solculukla at başı gitmişken; MHP'nin/milliyetçilerin Atatürkçülüğü hep sağcıdır. Bir başka değişle Kemalizm evrenseldir, Atatürkçülük ise millicidir, yerlidir...
İşte Ak Parti'de MHP ile ittifak yapmakla onun Atatürkçü anlayışına da yaklaşmıştır da denmektedir.
Yani, bir anlamda, her iki parti görüşlerini 'telif' etmişlerdir.
7
Geldiğimiz noktada, Ak Parti'nin durumunu, Etyen Mahçupyan'ın Ak Parti için geliştirdiği 'Yeni İttihatçılık' kavramsallaştırmasından mülhem biz de 'Yeni Telifçilik' diye bir kavramsallaştırmada bulunmak istedik...
8
Telifçilik:
"Bir yandan bu kuşak; materyalizm, bilimcilik ve sosyal Darwinizmin bir karışımı olan Alman vulzermateryalizminin ve Littre'nin temsil ettiği pozitivizmin etkisi altındaydılar ve Cumhuriyeti kuran kadronun da zihin yapısı işte bu etkiden yoğun biçimde nasibini alarak (...) (M. Şükrü Hanioğlu)
19. Yüzyılın sonunda tüm İslamileştirme çabalarına rağmen, devletin yeni modern okulları, çoğunlukla pozitivist, materyalist ve ilimperest fikirlerle aşılanmış bürokratlar, subaylar, profesyoneller ve aydınlar yetiştiriyordu. (...) (Amit Bein)
1915-16 yılında Darülmuallimin öğrencileri arasında yapılan bir ankette 90 öğrenciden 89'unun dinle alakaları olmadığı görülmüştü... (Nuray Mert)
Konyak içip domuz yemek adeta bir onur meselesi halini almıştı. Ortada bir inanç krizi vardı. Fakat açık ve militan bir ateizm bu kareye eşlik etmiyordu. (...)
Tanpınar'ın ifadesiyle Osmanlı entelijansiyası 'İman ile şüphe arasında' bir boşlukta asılmış olmanın ürpertisini yaşıyordu. (...)
İşte II. Meşrutiyet döneminde, din ile siyaset bağlamında yürütülen tartışmalarda, sonraki dönemlerde en önemli fikir olarak Ziya Gökalp'in İslam'ın akli/bilimsel kalıplarla sınırlanması ve bununla irtibatlı olarak Türk/Türkleştirme teklifi gelecekte bu siyasetin belirleyicisi olacaktı. (...)
Böyle bir inanç krizinin mirası üzerinde yükselen Cumhuriyet, ilk on yılında, ittihatçıların Türk-İslam tezinden daha radikal bir adım atacak bir Türk İslam/Türkleşmiş İslam ortaya koymaya çalışacaktı. (...)
Başlangıç itibariyle anlaşılıyor ki M. Kemal Kurtuluş Savaşı boyunca ve Cumhuriyetin ilk birkaç yılı itibariyle, Meşrutiyet döneminde şekillenen 'İslam dini akli ve tabii bir dindir' fikrini savunur.
(...) dinin eskiden oynadığı meşrutiyet kaynağı rolünü, artık medeniyet ve bilim oynamaya başlamıştır. (...)"
Bu gelişmeler muvacehesinde şu soru kendini bütün yakıcılığıyla dayatmaktadır. Tartışmalar sonunda gelip şu iki soruda düğümlenecekti. 'Yeni Cumhuriyet'te dinin yeri ne olacaktı?
İslam'ın reforme edilerek kazanılması, Türkiye'de payidar kılınması mı, yoksa külliyen reddedilmesi gereken bir unsur mu olduğudur. Bir Türk dini mi yaratılmalıdır yoksa Türk'ün kendisi mi dinselleşmelidir.
Mesela, Baltacıoğlu 'İslam dinini Türkleştirmek lazımdır...' derken Ruşen Barkın: 'Din yok, Milliyet vardır' diyecektir.
M. Kemal ise uzun süre karar veremez. (...)
Dinin ne denli kullanılır bir vasıta olduğunu bilen rejim, diyanet gibi bir kurumu kurup yaşatarak, bu vasıtayı terk etmeye ve mesela Sovyetler Birliği'ndeki gibi açıktan din karşıtı bir propagandaya omuz vermeye hiç yanaşmamıştır. (...)
Çoğu jön Türk ve Kemalistlere göre gerçek/doğru İslam (yani akla ve bilime uyumlu) aslında halk tarafından anlaşılan İslam'ın karşıtı bir reddiyesidir. (Eric Jan Zürcher) fakat onlar yine de tarihsel dinin dönüşerek yaşamasını arzu etmektedirler. (..)
Öyleyse denilebilir ki Cumhuriyet, ilk yılları itibariyle, Meşrutiyet döneminde Ziya Gökalp – Yusuf Akçura'nın savunduğu telifçi çizgiyi izlemiş, 1924'e kadar kabaca İslam'dan bir yönetim amacı olarak yararlanmayı öncelemiş, sonrasında 1930'ların başına kadar ise dini reforme etme, onu çağa ve resmî ideolojiye uyumlu hale getirme, dilini Türkçeleştirme ve nihayetinde onu milliyetçiliğin emrine verme çabasına girmiştir. Bir Türk İslamı yaratmanın büyük öneme inanılmış, evrensel dinin yerine Milli bir din ihdas edilmek istenmiştir. (...)
1932-33'teki son başarısız teşebbüsten sonra 1933 ortasından itibaren rejim telifçi arayışlara son vermiştir... "
(Yukarıdaki alıntıların tamamı Onur Atalay'ın 'Türk'e Tapmak' isimli doktora tezinden alınmıştır.)
9
Yanlış anlaşılmaların da önünü almak için hemen belirtmeliyiz ki; her analoji/benzetme eksiktir, yanlıştır.
Yani; Cumhuriyetin ilk yıllarında uygulanan telifçilik ile, MHP'nin Atatürkçülüğü ve Ak Parti MHP ittifakının oluşturduğu vasat zinhar aynı değildir. Hatta amaç açısından hiçbir benzerlik taşımıyor da denilebilir.
Fakat, bugün olanlar dünün muhassalası, yarın olacaklar bugünün yansımasıdır... düsturunca;
Bizim yaptığımız/yapmaya çalıştığımız bugün olup-biten kimi olguları/olayları/duruşları/söyleşileri/kaçışları/yakalamaları... layıkıyla anlayabilmek ve anlatabilmek için yan unsurlardan/tarihi olaylardan yardım almaktan, oralardan bir iz yakalamaya çalışmaktan ibarettir.
Kaldı ki, Ak Parti-MHP ittifakı illa da ideolojik olarak birbirine yaklaşmayı siyaseten aynılaşmayı gerektirmez. Devletin bekası, milletin selameti için belirli ilkeler nezdinde iş birliği diye de okuyabiliriz bu beraberliği...
Söylediklerimizin muhakkak ki eksiği, yanlışı vardır...
Tartışılırsa seviniriz.
10
Her şeye karşın; son söz olarak, şu cümleyi kurmaz isem kendimi rahatsız hissedeceğim.
Ak Parti başlangıçta M. Kemal'e oldukça mesafeliydi. Bu tutumuyla halkın teveccühüne mazhar olarak iktidar oldu. Ne var ki zamanla Ak Parti, M. Kemal ile aradaki mesafeyi giderek kısalttı. Varsın kim ne derse desin; bize göre Ak Parti, M. Kemal ile aradaki mesafeyi kısalttığı oranda halkın teveccühünde azalmalar husule geldi.
Bu arada, bilvesile; Atatürk, zaten, uzun zamandır sadece 'mim' (M.) olarak kullandığı 'Mustafa' ismini tamamen atıp, 1934'ten itibaren 'Kemal Atatürk' yazan nüfus cüzdanı taşımıştır.)
11
Bu arada, 'telifçilik babında' şu meseleyi de tartışmak isteriz.
Malumunuz Ak Parti ideolojik bir yere oturtmak için kendini 'Muhafazakâr Demokrat' diye tanımlamıştı. (O günün şartlarında 'Müslüman demokrat' denilemediği için 'muhafazakar demokrat' dendi... kabilinden düşünceler hiç de yabana atılacak türden değildir.)
Hadi, şimdilik demokrasiyi tartışmayalım...
Burada kastedilen muhafazakarlık; başta dini umdeler ve ritüeller olmak üzere, kültür, sanat, örf, adet, tarih, atalar, coğrafyalar, şehirlerin ruhu gibi değerleri savunmaksa Ak Parti muhafazakâr bir partidir.
Yok; muhafazakârlıktan kasıt, mevcut statükoyu, siyasi-idari-mali yapıyı korumaksa, ki; literatürde bu vasfıyla yer alır, Ak Parti muhafazakâr bir parti sayılmaz.
Hatta, devrimci bir parti bile denilebilir. Bu bağlamda vaktiyle kimi gazetelerin 'Anadolu İhtilali', 'Halk Devrimi' gibi manşetleri hatırlanırsa maksat daha iyi anlaşılır.
Demem o ki; bilinçli ve/veya sezgisel bir biçimde Ak Parti bu hususta da bir anlamıyla telifçi bir tavır takınmıştır.
Yani kültürel muhafazakarlıkla, siyasi devrimciliği;
Müslümanlıkla muhafazakarlığı aynı anda, aynı bedende bulundurabilmiştir.
