Yazarlar

Hüseyin Besli

Hüseyin Besli

atifhuseyin@gmail.com

Tanzimat mı ıslahat mı? 

Hüseyin Besli tüm yazıları

1

Kimi ezberlerimiz vardır, gerektiğinde kolayca kullandığımız. 

Mesela ‘Tanzimat’ bunlardan birisidir. Ne zaman Osmanlı’nın Batı’ya teslim olmasından, kadim değerlerden koparak modernitenin dayatmalarına boyun eğişinden söz etmeye kalksak; 

Be vadide en ağır suçu Tanzimat’a yükleriz. 

‘Ancak gerçekten öyle midir?’ diye sormak bile gelmez aklımıza çoğu zaman. 

“Cümleye malum olduğu üzere Devlet-i Aliyye’mizin bidayet-i zuhurundan berü ahkam-ı Celile-i Kur’aniye ve kavanin-i Seniyyemizin kuvvet-u miknet ve bilcümle teb’asının refahu ma’muriyyeti rütbe-i gayete vasıl olmuş iken yüz elli sene vardır ki gavail-i mete’akibe ve eshab-ı mütenevvi’aya mebni ne Şer-i şerife ve ne kavanin-i münifeye inkiyad u imtisal olunmamak hasebiyle evvel ki kuvvet u ma’muriyet bil’akis za’f u fukra mübeddel olmuş ve halbuki kavanin-i Şer’iyye tahtında idare olunmayan memalikin payidar olamayacağı vazıhatdan bulunmuş olup…” 

Yukarıdaki satırlar bizzat 3 Kasım 1839’da Mustafa Reşit Paşa tarafından Gülhane Parkı’nda okunan Ferman’dan alınmıştır. 

Ferman bu haliyle, bundan sonra yapılacak ıslahatların tamamının ‘ahkam-ı Celile-i Kur’aniyye’ ve kavanin-i Şer’iyye’ye’ uygun olmasını şart koşmaktadır. 

Tanzimat Fermanı’ndan 17 yıl sonra 1856’da tarihte ‘Islahat Fermanı’ diye yer alacak bir metin daha yayımlanır. 

Bir anlamda asıl kıyamet o zaman kopar. Bu yeni Ferman’la Osmanlı Yönetim Sistemi tamamen değiştirilmiş olup, halkın büyük bir çoğunluğu “bugün Ehl-i İslam için ağlanacak bir gündür” diye tepki göstermiştir. 

O kadar ki; Tanzimat Fermanı’nı kaleme alan ve okuyan Mustafa Reşit Paşa bile Islahat Fermanı hakkında; “hainler tarafından Avrupa’ya verilmiş bir imtiyaz ve memleketi tahrip vasıtasıdır…” değerlendirmesinde bulunmuştur. 

Ve dahi, Ferman o kadar yabancı ağzıyla yazılmış bir metindir ki yerli Rumlar bile isyan ederler; “devlet bizi Yahudilerle beraber etti” diye. 

Kuşkusuz bunları Tanzimat’ı temize çekmek için hatırlatmadım. 

Bütün meramım biraz daha sakin düşünebilir, biraz daha köşeleri keskin olmayan kelimelerle/cümlelerle konuşabilir miyizi hatırlatmaktan ibarettir, o kadar.   

Hüseyin Besli Diğer Yazıları