Yıl boyunca çeşitli zirve, forum ve toplantının adresi olan Türkiye, söz konusu programlar kapsamında, birçok ülkeden devlet ve hükümet yetkililerini ağırladı.
Anadolu Ajansı (AA) muhabiri, 2025'te Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı bazı önemli program ve toplantıları derledi.
TÜRK VE ÜRDÜN HEYETLERİNİN 3+3 FORMATINDAKİ TOPLANTISI
Ankara'da 6 Ocak'ta, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın ile Ürdün Dışişleri Bakanı Eymen es-Safedi, Ürdün Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Yusuf el-Huneyti ve Ürdün Genel İstihbarat Departmanı Başkanı Tümgeneral Ahmed Husni'nin katılımıyla 3+3 formatında bir toplantı düzenlendi.
Türkiye'nin Ürdün'le savunma, terörizmle mücadele ve savunma sanayi alanlarındaki işbirliğinin ele alındığı görüşmede, insani yardımların Gazze'ye kesintisiz biçimde ulaştırılması konusunda Türkiye ile Ürdün arasındaki eşgüdüm ve işbirliğinin artırılmasına yönelik imkanlar değerlendirildi.
Görüşmede, Türkiye ve Ürdün'ün ortak komşusu Suriye'de düzenli ve kapsayıcı bir geçiş dönemi tesis edilmesine katkı sağlamak amacıyla atılabilecek somut adımları ele alan Fidan, Suriye'nin istikrarı ve bölgenin güvenliği için bu ülkedeki yeni yönetimin desteklenmesinin önemine dikkati çekti.
Toplantının ardından Fidan ile Safedi ortak basın toplantısı düzenleyerek, Suriye ve Gazze'deki gelişmeleri, ikili ilişkiler ve terörle mücadele gibi konuları ele aldıklarını aktardı.
TÜRK VE SURİYE HEYETLERİNİN 3+3 FORMATINDAKİ TOPLANTISI
Fidan, Güler ve Kalın, 15 Ocak'ta Ankara'da Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani, Suriye Savunma Bakanı Murhef Ebu Kasra ve dönemin Suriye İstihbarat Başkanı Enes Hattab'la 3+3 formatında toplantı gerçekleştirdi.
Toplantının ardından ortak basın toplantısı düzenleyen Fidan ve Şeybani, Beşşar Esed rejiminin devrilmesinin ardından Suriye'de yeni bir sayfa açıldığına dikkati çekti.
Fidan, bu tarihi dönüm noktasında uluslararası topluma düşen görevin Suriye'ye her türlü desteğin sağlanması olduğuna işaret ederek, Türkiye'nin Halep Başkonsolosluğunun 12 yıl aradan sonra 20 Ocak'ta açılacağını duyurdu.
TÜRKİYE-İSVEÇ GÜVENLİK MEKANİZMASI TOPLANTISI
Türkiye ile İsveç arasında 21 Ocak'ta Ankara'da Güvenlik Mekanizması toplantısı düzenlendi.
Toplantıya, Fidan, İsveç Dışişleri Bakanı Maria Malmer Stenergard ve İsveç Adalet Bakanı Gunnar Strömmer katıldı.
Bakan Fidan, toplantıda, İsveç'ten, terör örgütü PKK/PYD/YPG ve FETÖ'ye karşı atılmasını beklediği ilave adımları aktararak, bu örgütlerin finansman ve propaganda faaliyetlerini sonlandırmanın sağlanmasını istedi.
Türkiye'nin, Avrupa'da yükselen aşırı sağ, İslam karşıtlığı ve ırkçılık akımlarından duyduğu endişeyi ve bu akımlarla etkili mücadele edilmesinin istendiğini vurgulan Fidan, savunma sanayi alanındaki kısıtlamaların kaldırılmasının ardından yeni dönemde sonuç odaklı ve uzun vadeli işbirliği geliştirmeyi hedeflediklerini dile getirdi.
Toplantının ardından düzenlenen basın toplantısında konuşan İsveç Dışişleri Bakanı Stenergard da "Türkiye'de YPG, PYD ve FETÖ olarak ifade edilen örgütlere hiçbir şekilde destek vermeyeceğimizi ifade ettik." dedi.
TÜRKİYE-AZERBAYCAN-ÖZBEKİSTAN ÜÇLÜ TOPLANTISI
Türkiye-Azerbaycan-Özbekistan Üçlü Dışişleri, Ticaret ve Ulaştırma Bakanları Toplantısı'nın ikincisi 29 Ocak'ta Ankara'da düzenlendi.
Toplantıya, Türk tarafından Dışişleri Bakanı Fidan, Ticaret Bakanı Ömer Bolat ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Azerbaycan heyetinde Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov, Ekonomi Bakanı Mikayil Cabbarov ve Dijital Kalkınma ve Ulaştırma Bakanı Reşad Nabiyev; Özbekistan heyetinde ise Dışişleri Bakanı Bahtiyar Saidov, Yatırım, Sanayi ve Ticaret Bakanı Laziz Kudratov ve Ulaştırma Bakanı İlhom Mahkamov yer aldı.
Üçlü toplantının gündemi, dış politika meseleleri ve bölgesel işbirliği, ticaret, ekonomi ve yatırım alanlarında işbirliğinin artırılması ve bölgesel ulaşım ağlarının geliştirilmesi ile ulaştırma ve iletişim sektörlerinde işbirliğinin güçlendirilmesi başlıklarından oluştu.
Toplantının ardından ticaret, yatırım, lojistik ve transit taşımacılık alanlarında atılacak adımların kayda geçirildiği Ankara Bildirisi imzalandı.
ANTALYA DİPLOMASİ FORUMU (ADF2025)
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın himayesi ve Dışişleri Bakanlığının ev sahipliğinde düzenlenen 4. Antalya Diplomasi Forumu (ADF2025) 11-13 Nisan tarihlerinde gerçekleştirildi.
"Ayrışan Dünyada Diplomasiyi Sahiplenmek" ana temasıyla düzenlenen foruma 20'yi aşkın devlet ve hükümet başkanı, 50'den fazlası dışişleri bakanı olmak üzere 70'i aşkın bakan ve yaklaşık 60 üst düzey uluslararası kuruluş temsilcisinin yanı sıra aralarında öğrencilerin de bulunduğu 4 bini aşkın konuk katıldı.
Forumda muhtelif formatlarda düzenlenen 50'yi aşkın oturumda, Orta Doğu'dan Asya Pasifik'e, Afrika'dan Latin Amerika'ya uzanan çeşitli coğrafyaları ilgilendiren konular ile iklim değişikliği, terörizmle mücadele, insani yardım, dijitalleşme, gıda güvenliği ve yapay zeka dahil olmak üzere, küresel gündemin öne çıkan başlıklar ele alındı.
GAZZE TEMAS GRUBU TOPLANTISI
"İki Devletli Çözüm ve Orta Doğu'da Kalıcı Barış" temasıyla 11 Nisan'da Antalya'da İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) ve Arap Birliği Bakanlar Komitesi (Gazze Temas Grubu) Toplantısı düzenlendi.
Bahreyn, Endonezya, Filistin, Katar, Mısır, Suudi Arabistan ve Ürdün'ün dışişleri bakanı seviyesinde iştirak ettiği toplantı, Bakanlar Komitesi'nin Türkiye'deki ilk görüşmesi olarak kayıtlara geçti.
Toplantı neticesinde Türkiye, Filistin, Suudi Arabistan, Katar, Endonezya, Nijerya, Bahreyn, Ürdün, Mısır, İrlanda, Norveç, Slovenya, İspanya, Çin ve Rusya tarafından kabul edilen ortak bildiri paylaşıldı.
Bildiride, toplantı dolayısıyla Gazze'de kalıcı barışın sağlanması için iki devletli çözümün hayata geçirilmesine yönelik somut adımlar ve bunun gerektirdiği acil adımların atılmasının arzu edildiği aktarıldı.
Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansının (UNRWA) Filistinli mültecilere temel hizmetlerin ve insani yardımın ulaştırılmasında "vazgeçilmez ve yeri doldurulamaz bir rol oynadığı" vurgulanan bildiride, Ajansa desteğin yeniden teyit edildiği, BM Genel Kurulunca verilen yetki dolayısıyla "UNRWA'ya alternatif olmadığının" vurgulandığı kaydedildi.
TÜRKİYE-BOSNA HERSEK-HIRVATİSTAN ÜÇLÜ DANIŞMA MEKANİZMASI DIŞİŞLERİ BAKANLARI TOPLANTISI
ADF Kapsamında 12 Nisan'da Türkiye-Bosna Hersek-Hırvatistan Üçlü Danışma Mekanizması Dışişleri Bakanları Toplantısı yapıldı.
Toplantıya, Dışişleri Bakanı Fidan, Bosna Hersek Dışişleri Bakanı Elmedin Konakovic ve Hırvatistan Dışişleri ve Avrupa İşleri Bakanı Gordan Grlic Radman katıldı.
Fidan, toplantıda Bosna Hersek ile Hırvatistan arasındaki ilişkilerin, bölgede kalıcı barış ve istikrarın sağlanması açısından önem taşıdığını vurguladı.
TÜRKİYE-IRAK YÜKSEK DÜZEYLİ GÜVENLİK MEKANİZMASI 5. TOPLANTISI
ADF Kapsamında 13 Nisan'da Türkiye-Irak Yüksek Düzeyli Güvenlik Mekanizması'nın 5. toplantısı yapıldı.
Toplantı, Türkiye tarafından Dışişleri Bakanı Fidan, Milli Savunma Bakanı Güler, Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı Kalın ve İçişleri Bakan Yardımcısı Münir Karaloğlu, Irak tarafından Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin ve heyetinin katılımıyla yapıldı.
Toplantının ardından yayımlanan ortak bildiride, taraflar, askeri, sınır güvenliği, terörle mücadele, savunma sanayi, enerji, su ve Kalkınma Yolu Projesi dahil, tüm ikili alanlarda eşgüdüm ve işbirliğini artırma kararlılıklarını teyit etti.
Taraflar, terör örgütü PKK'nın her iki ülke için teşkil ettiği ortak tehdit ışığında, terör örgütü elebaşı Abdullah Öcalan'ın PKK'nın feshedilmesi ve silah bırakması yönündeki çağrısının uygulanmasının öneminin altını çizdi.
Bu kapsamda, tarafların ortak tehditlere karşı mevcut eşgüdüm ve işbirliğini kararlılıkla sürdürme konusundaki ortak iradesi vurgulandı.
HAMAS ŞURA MECLİSİ BAŞKANI DERVİŞ VE SİYASİ BÜRO ÜYELERİYLE GÖRÜŞME
Fidan, 19 Nisan'da Hamas Şura Meclisi Başkanı Muhammed Derviş ve Hamas Siyasi Büro üyeleriyle Ankara'da bir araya geldi.
Görüşmede, Gazze'de o dönemde ateşkes sağlanmasına yönelik çabalar ele alındı.
İsrail'in, Gazze'ye insani yardım girmesini engelleyerek Filistin halkını açlığa mahkum etmek istediğine dikkati çekilen görüşmede, insani yardımın bölgeye ulaştırılması için uluslararası toplumun daha yoğun çaba göstermesi gerektiği kaydedildi.
Görüşmede, Batı Şeria'daki durum da değerlendirilerek, İsrail'in işgali kalıcı hale getirmek üzere attığı adımların bölgesel barışı tehdit eden boyutlara ulaştığına dikkati çekildi.
TÜRKİYE-ÜRDÜN-SURİYE DIŞİŞLERİ BAKANLARI TOPLANTISI
Ankara'da 12 Mayıs'ta düzenlenen Türkiye-Ürdün-Suriye Dışişleri Bakanları Toplantısı'na Bakan Fidan, Ürdün Dışişleri Bakanı Safedi ile Suriye Dışişleri Bakanı Şeybani katıldı.
Bölgedeki gelişmeler ve güvenlik durumunun ele alındığı görüşmenin ardından ortak basın toplantısı düzenlendi.
Safedi konuşmasında, terörün sadece Suriye'yi değil tüm bölgeyi tehdit ettiğine dikkati çekerek, İsrail'in Suriye'yi hedef alan saldırılarına son vermesi gerektiğini vurguladı.
Fidan, terör örgütü PKK'nın fesih ve silah bırakma kararını "tarihi ve önemli bir karar" olarak tanımladı.
Terör örgütü PKK'nın silah bırakma kararının "yalnızca Türkiye'nin iç güvenliği için değil, bölgenin genel istikrarı açısından da önemli bir dönüm noktasını temsil ettiğini" belirten Şeybani, Ankara'da Büyükelçilik, Gaziantep'te ise yeni bir konsolosluk açılacağını açıkladı.
NATO DIŞİŞLERİ BAKANLARI GAYRİRESMİ TOPLANTISI
Bakan Fidan, 14-15 Mayıs'ta NATO Dışişleri Bakanları Gayriresmi Toplantısı'na (NATO iFMM) Antalya'da ev sahipliği yaptı.
NATO üyesi 32 müttefikin temsil edileceği toplantı, 24-25 Haziran'da Hollanda'nın Lahey kentinde düzenlenen NATO zirveleri öncesinde müttefik bakanlar arasında ilave görüş alışverişine imkan sağladı.
Toplantının öncelikli gündem maddelerinden biri, Avrupa güvenliğinin geleceği ile transatlantik güvenliğinde külfet paylaşımının gözden geçirilmesine yönelik gayretler oldu.
Bakan Fidan, toplantıda, savunma harcamaları halihazırda NATO'nun "gayri safi yurt içi hasılanın (GSYİH) yüzde ikisi" kriterinin üzerinde olan Türkiye'nin savunmaya daha fazla yatırım yapmaya ve modern yeteneklerini daha da geliştirmeye kararlı olduğunu belirterek, müttefikler arasındaki savunma sanayii işbirliği ve ticaretinin önündeki engellerin tamamen kaldırılmasının savunma harcamalarının asıl amacı olan kritik yeteneklerin geliştirilebilmesi açısından asli önemde olduğunu vurguladı.
Etkinlik kapsamında Fidan, 15 Mayıs'ta ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Suriye Dışişleri Bakanı Şeybani ile üçlü görüşme gerçekleştirdi. Heyetlerin de yer aldığı görüşme yaklaşık 30 dakika sürdü.
İRAN-AB NÜKLEER GÖRÜŞMELERİ
Avrupa Birliği Siyasi İşler Genel Sekreter Yardımcısı Olaf Skoog, 16 Mayıs'ta nükleer müzakerelerin Avrupalı tarafları ile görüşmek üzere İstanbul'da bulunan İran heyetiyle bir araya geldi.
Skoog, İran'ın İstanbul Başkonsolosluğunda Dışişleri Bakan Yardımcıları Mecid Taht Revançi ve Kazım Garibabadi ile görüştü.
Taht Revançi ve Garibabadi, İran ile E3 olarak adlandırılan nükleer anlaşmanın Avrupalı tarafları İngiltere, Fransa ve Almanya'nın Dışişleri bakan yardımcıları ile görüştü.
Garibabadi, Amerikan X şirketinin sosyal medya platformundan görüşmenin ardından yaptığı paylaşımda, Avrupalı taraflar ile yaptıkları görüşmede, ABD ile devam eden "dolaylı nükleer görüşmelerin" son durumu ve yaptırımların kaldırılması konularını ele alarak görüş alışverişinde bulunduklarını açıkladı.
İSTANBUL BARIŞ MÜZAKERELERİ
16 Mayıs'ta İstanbul'daki Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi'nde Türkiye-ABD-Ukrayna Üçlü Toplantısı düzenlendi.
Bakan Fidan'ın başkanlığında düzenlenen toplantıda, MİT Başkanı Kalın, ABD heyetinde ülkenin Dışişleri Bakanı Rubio, Ankara Büyükelçisi Tom Barrack ve Başkan Donald Trump'ın Ukrayna Özel Temsilcisi Keith Kellogg, Ukrayna heyetinde ise Ukrayna Devlet Başkanlığı Ofisi Başkanı Andriy Yermak, Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha ve dönemin Savunma Bakanı Rüstem Umerov yer aldı.
Yaklaşık 1 saat süren toplantının ardından Türkiye-Rusya-Ukrayna Üçlü Toplantısı yapıldı.
Türkiye-Rusya-Ukrayna Üçlü Toplantısının açılışında konuşan Fidan, toplantının Mart 2022'den bu yana taraflar arasında gerçekleşen ilk doğrudan temas niteliği taşıdığına işaret etti.
Fidan'ın başkanlığında düzenlenen toplantıda, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Müşaviri Vladimir Medinskiy'nin başkanlık ettiği Rus heyetinde, Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Mihail Galuzin, Rusya Genelkurmay Başkanlığı Ana İstihbarat Dairesi (GRU) Başkanı İgor Kostyukov ve Rusya Savunma Bakan Yardımcısı Aleksandr Fomin ve yetkililer yer aldı.
Dönemin Ukrayna Savunma Bakanı Umerov'un başkanlık ettiği Ukrayna heyetinde ise Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergiy Kyslytsya, Güvenlik Servisi (SBU) Başkan Yardımcısı Oleksandr Poklad, Dış İstihbarat Servisi Başkan Yardımcısı Oleh Luhovskyi ve yetkililer yer aldı.
Yaklaşık 1 saat 45 dakika süren toplantının ardından basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Umerov, toplantıda ateşkes ve esir takası konuları ile liderler düzeyinde olası bir toplantının görüşüldüğünü dile getirerek, Rusya'yla 1000 kişiye karşılık 1000 kişinin takas edilmesi konusunda anlaşmaya vardıklarını duyurdu.
TÜRKİYE-RUSYA-UKRAYNA ÜÇLÜ TOPLANTISI
Ukrayna Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergiy Kyslytsya ve Ukrayna Devlet Başkanlığı Ofisi Başkanı Danışmanı Oleksandr Bevz, 2 Haziran'da Türkiye-Rusya-Ukrayna Üçlü Toplantısı kapsamında bulundukları İstanbul'da Almanya, İtalya ve İngiltere temsilcileriyle bir araya geldi.
Ukrayna heyeti üyeleri, Ukrayna'nın barış çabalarına bağlılığını yinelerken, liderler toplantısı, tam ateşkes ve insani güven artırıcı önlemler gibi gündem maddelerini ayrıntılı olarak ele aldı.
Çırağan Sarayı'nda düzenlenen Türkiye, Rusya ve Ukrayna heyetleri arasındaki görüşmelere, MİT Başkanı Kalın, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Metin Gürak ve Dışişleri Bakanı Fidan katıldı.
Rusya heyetinde, Devlet Başkanı Vladimir Putin'in müşaviri Medinskiy, Dışişleri Bakan Yardımcısı Galuzin, Savunma Bakan Yardımcısı Fomin ve GRU Başkanı Kostyukov, Ukrayna heyetinde ise dönemin Savunma Bakanı Rüstem Umerov, Dışişleri Bakan Yardımcısı Kyslytsya, SBU Başkan Yardımcısı Poklad ve Dış İstihbarat Servisi Başkan Yardımcısı Luhovskyi yer aldı.
Görüşmelerin ardından basın açıklaması yapan Umerov, Rus heyetinin ateşkesin sağlanmasıyla ilgili Ukrayna'ya bir belge sunduğunu, belgenin incelenmesi için bir haftalık sürece ihtiyaç duyduklarını ve sonraki adımları koordine edeceklerini dile getirerek, tüm esirlerin ve Ukraynalı çocukların serbest bırakılmasını talep ettiklerini söyledi.
Umerov, görüşmelere ilişkin, bütün kilit noktaların sadece ve sadece liderler seviyesinde çözülebileceğine inandıklarını kaydetti.
ARAP BİRLİĞİ DIŞİŞLERİ BAKANLARI TOPLANTISI
İİT Dışişleri Bakanları Konseyi 51. Oturumu vesilesiyle İstanbul'da bulunan Arap Birliği Dışişleri Bakanları, İsrail'in saldırılarıyla tırmanan durumu ele almak üzere 20 Haziran'da bir araya geldi.
Toplantıda, İsrail'in 13 Haziran'da İran'a başlattığı şiddetli saldırılar ve İran'ın misillemeleriyle tırmanan gelişmeler ele alındı.
Basına kapalı yapılan toplantı, yaklaşık 1 saat sürdü.
Toplantının akabinde yayımlanan sonuç bildirisinde, İsrail'in İran'a yönelik saldırıları kınanırken, bunun acilen durdurulması, gerginliğin azaltılması ve kapsamlı ateşkes için bölgesel ve uluslararası çabaların yoğunlaştırılması çağrısında bulunuldu.
"Diplomasi ve diyaloğun", BM sözleşmesi ve uluslararası hukuka göre krizlerin çözümü için tek yol olduğu kaydedilen bildiride, Orta Doğu'daki tüm ülkelerin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması'na katılması gerektiği vurgulandı.
İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI
İİT Dışişleri Bakanları Konseyi (DBK) 51. Oturumu, 21-22 Haziran'da Dışişleri Bakanı Fidan'ın ev sahipliğinde İstanbul'da düzenlendi.
"Dönüşen Dünyada İslam İşbirliği Teşkilatı" temasıyla düzenlenen toplantı kapsamında, İran'ın talebi üzerine tüm üye ülkelerin katılımıyla özel bir oturum gerçekleştirildi. Fidan'ın başkanlık ettiği özel oturum 90 dakika sürdü.
Toplantıya iştirak eden ülkelerin heyet başkanlarının 43'ünü bakanlar, 5'ini ise bakan yardımcıları oluştururken, Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı 51. DBK de İİT tarihinin en geniş katılımlı toplantılarından biri olarak kayıtlara geçti.
BALKAN BARIŞ PLATFORMU DIŞİŞLERİ BAKANLARI TOPLANTISI
Dışişleri Bakanı Fidan, 26 Temmuz'da Balkan Barış Platformu Dışişleri Bakanları Toplantısı kapsamında İstanbul'da bulunan Bosna Hersek Dışişleri Bakanı Konakovic, Sırbistan Dışişleri Bakanı Marko Djuric ve Karadağ Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Ervin İbrahimovic ile İstanbul'da ayrı ayrı görüşmeler gerçekleştirdi.
Türkiye'nin öncülüğünde, bölge ülkeleri arasında diyaloğu, karşılıklı güveni ve işbirliğini artırmayı, bölgesel meselelere kalıcı çözümler üretmeyi amaçlayan Balkan Barış Platformu'nun ilk toplantısı İstanbul'da düzenlendi.
İSEDAK 41. BAKANLAR OTURUMU
İİT Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesinin (İSEDAK) 41'inci toplantısı 1-4 Kasım'da İstanbul'da yapıldı.
"İİT Üyesi Ülkelerde İhracat Stratejilerinin Geliştirilmesi" konusuna odaklanılan toplantıda, İsrail'in başta Gazze olmak üzere Filistin'de gerçekleştirdiği soykırım ve büyük yıkımın ardından huzur ve refahın tesisine yönelik atılabilecek adımlar ele alındı.
Toplantı kapsamında, uzun aranın ardından tekrar İSEDAK toplantılarına katılan Suriye'nin yeniden inşa sürecine odaklanan özel etkinlikler düzenlendi.
Etkinlikte, İSEDAK çatısı altında ticaret, mali işbirliği, ulaştırma ve iletişim, tarım, turizm, yoksulluğun azaltılması ve dijital dönüşüm alanlarında yürütülen işbirliği çalışmalarına ilişkin son gelişmeler de ele alındı.
