Satır arası...
Diyarbakır'da PKK pususunda 13 askerin şehit olduğunu duyduğumuz andan itibaren gündemimiz tümüyle değişti. 13 ocağı yakan ateş Türkiye'yi de acıya boğdu. Abdullah Öcalan'ın devletle 'Barış Konseyi' kurulması konusunda mutabakata varıldığını belirtip, BDP'lilere yemin edebilecekleri yönünde mesajlar vermesinin üzerinden birkaç gün geçmeden yaşanan bu olayı analiz etmek pek de kolay olmayacak. Şehitlerin acı haberi, ünlülerin konserlerini iptal etmesi ve medyada eğlence programlarının yayınlanmaması tartışmalarını da beraberinde getirdi. Terörle mücadele ederken, günlük hayat aynen devam etmeli mi, etmemeli mi? Ajda Pekkan 'terörün insanları sindirmesine izin vermemek için' konserini iptal etmezken, Okan Bayülgen çıktığı bir programda 'ulusal yas' ilan edilmesini önerdi. Biz de bu önemli soruyu yılların gazeteci ve yayıncısı Nuri Çolakoğlu ile konuştuk.
Şenay YILDIZ
Milliyet, Hürriyet, BBC ve daha pek çok kuruluşta gazetecilik yapan, ardından da Show TV, Cine 5 ve NTV'nin kurucu kadrolarında yer alan Nuri Çolakoğlu, Türkiye'de medyayı hem yönetici hem de gazeteci olarak iyi bilen isimlerden. Çolakoğlu'nun PKK'nın 13 askeri şehit etmesinin ertesinde medyada başlayan tartışmalara ilişkin değerlendirmeleri şöyle:
- 13 askerin şehit edilmesinin ardından medyada 'şimdi ne yapmalı?' tartışması başladı. Tecrübeli bir yayıncı olarak, televizyonlarda program akışlarında değişiklikler yapılarak eğlence ve kahkahadan uzak durulmaya çalışılmasına sizin bakışınız nedir?
Bu teröre taviz vermek, 'Sen benim hayatımı değiştirebiliyorsun' mesajı vermek olur. Bence hayat normal olarak devam etmeli ve teröre başka türlü karşılık verilmeli. Yoksa, herkesi daha karamsar bir havaya sokacak şekilde yayın yapmanın manası olduğunu düşünmüyorum. Dünyanın hiçbir yerinde de zaten böyle yapılmıyor.
- Okan Bayülgen CNN Türk ekranlarında 'Bu riyayı bırakalım, ulusal yas ilan edelim. Bu bizim ülkemizdeki milli bir felakettir' dedi. Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?
Bakın, ben size başka bir örnek vereyim: Vietnam Savaşı'nda ABD ne yaptı? Irak savaşında kaç tane ABD askeri öldü? İngiltere'nin Basra'da kaç askeri öldü... Amerikan televizyonları da İngiliz televizyonları da yayınlarını değiştirmiyor. Duyarsızlıktan mı? Hayır değil! Tam tersine. Duyarlılık gösterip, yayınlarını değiştirdiğin zaman 'Sen benim dünyamı, hayatımı değiştirebiliyorsun' mesajı veriliyor. Bu, biraz bilgisizlikten kaynaklanan bir olay.
- Biz uzun yıllardır hep bu tarz acı olayların ardından konserlerin iptal edildiğini, insanları güldüren programların yayından çekildiğini görürüz. Peki, nasıl oldu da bu şekilde ortak bir tepki biçimi medyada oluştu? Neden bu yol tercih edildi?
Bu TRT'nin tek ekran olduğu dönemden kalma bir şey. Terör ortada yokken, THY uçağı düşünce devlet televizyonu matem yayınına geçerdi. TRT'nin hazır matem kasetleri vardı, hemen onlar devreye sokulurdu. Hatta bir kez çok komik bir şey oldu: Deprem veya başka kötü bir olay olmuştu, yine o matem kasetleri yayına sokulmuştu. Yayının tam ortasında 'Atamızın bu acı gününde' diye bir şey duyuldu. Meğerse 10 Kasım bandını sokmuşlar yayına! Basmakalıp yayıncılık bu, yani kafayı çalıştırmadan mekanik yapılan hareketler. Duyarlılık ise ayrı bir olay. Tabii, İzmit-Adapazarı depremi gibi çok geniş kitleleri etkileyen bir haber olunca, iletişim açısından önem taşıyordu. O zaman Türkiye'de birkaç televizyon vardı. Şimdi Türkiye'de her dakika her şeyi duyuran 15 tane haber kanalı, sayısız belgesel ve müzik kanalı var. Müzik kanalları ne yapacak, MTV, Number One ne yapacak matem yayınına geçilirse? Matem yayınına geçtik diye pop müziğe son mu verecekler? Okan Bayülgen'e biraz da onu sormak lazım! Güneydoğu'da saldırı veya deprem oldu, MTV yayınlarını durduruyor... Var mı böyle bir şey yeryüzünde?
- Toplumda büyük infial yaratan bu tarz terör olaylarıyla karşılaştığımız zaman, herkes farklı düşünüp, farklı tepkiler geliştiriyor. Sizce medyada bunun sınırı nerede çekilmeli?
Onun tepkisi zaten haber kanalları ve bültenlerinde dile getiriliyor. Onun dışında başka şeyi değiştirmemek lazım. Haber kanalı zaten 24 saat oradan yayına başlıyor. Bugün gazetelere bakınca, her yer bu haberlerle dolu. Ama pazar ekini, karikatürlerini, magazin haberlerini yayınlamaktan vazgeçmiyor.
TOPLUMU FORMATLAMAK
- Böyle bir saldırının ardından hiçbir şey yok gibi devam edip, komedi programı veya İbo Show benzeri yayınlar sunmak halkı rahatsız etmez mi?
Mecbur musunuz izlemeye komedi programını? Tek kanal değil ki! Beğenmiyorsanız, alın, elinizdeki kumandayı, Show TV'den CNN kanalına geçin! Bu, toplumu formatlama kafasından vazgeçmek lazım. Tek kanalsa, tamam. Çünkü yas tutmak isteyenlere, caz, pop dinletmek yanlış. Ama, bugünkü koşullarda, insanlara seçme hakkı vermek lazım. Yasını yaşamak veya bu olayı öğrenmek isteyenlerin her türlü kaynağı ve bilgiyi bulabileceği bir ortam yaratmak ayrı bir olay; ama bu depresifliğin dışında kalmak isteyenlere de seçme hakkını vermek lazım. Sonra da demokratik şekilde kimin hangisini seçtiğine bakmak gerek. İnsanları mecbur etmemeliyiz.
SİVRİSİNEKLE UĞRAŞIYORUZ
- Biraz toplumun vereceği tepkiden de çekiniliyor gibi.
Bunu da toplumun öğrenmesi lazım. Toplumun bir tepki göstermesi şart değil ki. Toplum bir tepki gösterecekse televizyona değil; bu olayın halen sonunu getirmeyenlere, bu olayın devam etmesine neden olanlara tepki göstermeli. Biz, bataklığı bırakıp sivrisinekle uğraşıyoruz!
IRA büyütülmedi
- Yayınlarla saldırı ve şehit cenazelerinin görüntülerinin tekrar tekrar verilmesi halkı nasıl etkiliyor?
Gerilimin gitgide daha fazla artmasına neden oluyor. Siz kaşıdıkça daha fazla derinleşiyor. Adam diyor ki, 'Bunu yaptıkça, milletin gittikçe siniri bozuluyor, ben bunları devam ettirirsem, bir noktada çökertirim' diye düşünüyor ve bu tür eylemlere devam ediyor. Siz onun yangınına körükle gidiyorsunuz. İngiltere'de IRA her tarafı bombalarken, birinci sayfada bile yer verilmiyordu. Bunlar yaşanıp geçiyordu. Onun sayesinde, bunları bu kadar büyütmedikleri için çeşitli ülkelerde bu yangınlar söndürülebildi. Bu netice itibarıyla fiziki bir savaşın yanında psikolojik savaştır. Siz bu psikolojik savaşta onların istediği şarkıyı çalmaya başlarsanız, mutlaka kaybedersiniz.
- Medya aslında alet mi oluyor diye görüyorsunuz?
Elbette, tabii. Teröristin bütün derdi zaten gazetenin birinci sayfasına çıkmak, birinci sayfada kopan kollar, ölü insanlar vesaire gösterebilmek. Böyle olunca, 'Onlar neler yapabilirler, biz hala bir şey yapamıyoruz' hissi yaratıyorsunuz. Böylece toplumda yılgınlık, endişe, korku, ürküntü yaratıyorsunuz.
- Siz nasıl bir birinci sayfa yapmak isterdiniz?
Bu çapta bir olayda bugünkü gazetelerin birinci sayfası gibi bir gazete yapmak isterim elbette. Ama; arkadaki tüm sayfaları, bütün gazeteyi de bu olaya ayırmıyorsunuz. Libya Konferansı'nı da, enflasyon, cari açık, işsizlikle ilgili başka gelişmeleri de veriyorsunuz. Her gazetenin kendi dünyasına göre göreceli, dengeli bir şey bu. Tek tipi yok ki bunun! Hiçbir sorunun tek cevabı yok. Ama siz çok çeşitli cevaplar sunduğunuz zaman hangisini kafalarına yatkın görüyorlarsa, o gün o gazeteyi alıyorlar. Burada acayip bir şey yok. Dünyada tek doğru yoktur, Türkiye'nin bunu öğrenmesi lazım.
Japonya'da tiyatrolar kapandı mı?
- Siz televizyon yayınlarını nasıl buldunuz?
Haber bültenleri, haber kanalları çok düzgün yayın yaptılar. Buraları çok kaşıyıp da insanları sokağa dökmenin anlamı yok. Unutmayın ki 1994 yılında RTÜK Yasası, bazı televizyonların Bosna'daki katliamları çok abartarak yayınlayıp, insanları sokağa döktüğü için çıktı. O tarihe kadar hayatımızda RTÜK yoktu.
- Saldırının olduğu günün akşamında Ajda Pekkan konserini iptal etmedi, ama onun dışında pek çok isim konserlerini iptal etti. Konserlerle ilgili tartışmaya nasıl bakıyorsunuz?
Yanlış olur, aynı mantıkla bakıyorum. Eğer çok üzülen varsa, evinde oturur, yasını tutar, konsere gitmez. Veya bunu hayatın bir parçası kabul edenler varsa, konsere gider. Konseri iptal ettiğiniz zaman, o konserin parasını kim ödeyecek? Devlet kasasından mı ödenecek? Çünkü yurtdışından sanatçı getiriyorsunuz. Birtakım paralar taahhüt ediliyor. Güneydoğu'da olaylar oldu, ben bunu iptal ettim' diyorsunuz. Japonya'da korkunç bir deprem yaşandı, huyu suyu bize en yakın ülkelerden biridir Japonya. Bir bakın bakalım Tokyo'da tiyatrolar, operalar, sinemalar iptal edilmiş mi? Yok böyle bir şey! Normal hayatlarına devam ettiler ne yazık ki veya ne iyi ki. O da bakış açınıza göre değişir.
- Ama siz 'ne iyi ki' diyen taraftasınız anladığım kadarıyla.
Ben başkalarının benim dünyamı, hayatımı karartmasına izin vermemek gerektiği görüşündeyim.
Rüzgar eken fırtına biçer
- Aynur Doğan Harbiye'de Kürtçe şarkılar söylerken protesto edilmiş. 'İkinci Ahmet Kaya vakası' bile deniliyor. Biz bu noktaya nasıl geliyoruz?
Rüzgar eken, fırtına biçer. Bu konuda toplumu gererlerse, öyle protesto da olur, başka hoş olmayan olaylar da olur. Çünkü Türk toplumu bu tür gerilimlere çok hazır. Dolayısıyla bence yanlış olmuş. Katiyen böyle şeyler yapılmaması lazım.
- Medyanın sorumluluğu da var mı bu olayların yaşanmasında?
Medyanın sorumluluğu var diyemem ama katkısı var tabii ki bu gerginliğin yaratılmasında.
- Asıl sorumlu siyasileri mi görüyorsunuz?
Siyasiden de öte ilkokulda okuduğunuz kitaptan başlayın. Eğitim sisteminizden başlayın. Sizin toplumda hoşgörü, gri kültürü yaratamadığınız takdirde, her bir olayda bu iş patlar, parlar, sonra saman alevi gibi kaybolur gider.
