Zira kritik temas, Ankara'nın Erbil'e yönelik politikasının artık yeni parametrelerle şekillenmekte olduğunu net biçimde ortaya koyuyor. Olağanüstü güvenlik önlemleri alınan kentte, uluslararası medyanın ilgisi de yoğun. Çok sayıda yabancı gazetecinin kamp kurduğu Erbil'de biz de Bölgesel Yönetim'in Başbakanı Barham Salih'i makamında ziyaret ettik. Salih, hem Türkiye'yle Iraklı Kürtlerin ilişkilerinin geldiği noktayı hem de Başbakan Erdoğan'ın ziyaretinin kendileri için ne anlama geldiğini anlattı.
Iraklı Kürtler'in partneri Türkiye
Irak'ın kuzeyindeki Bölgesel Yönetim'in Başbakanı Barham Salih, Başbakan Erdoğan'ın bugün Erbil'e yapacağı ziyaretin tarihi olduğunu belirterek, ekledi: Birbirimize, arasında husumet olan rakipler olarak bakmıyoruz. Bölgede işbirliği yapabileceğimiz büyük bir ailenin parçasıyız
Şenay YILDIZ/ senay.yildiz@aksam.com.tr
Irak'ın kuzeyindeki Bölgesel Yönetim'in Başbakanı Barham Salih'le Erbil'deki makamında dün bir araya geldik. Başbakan Erdoğan'ın bölgeye yapacağı ziyaret nedeniyle ilişkilerin geldiği noktadan son derece memnun olduğunu belirten Salih'in açıklamaları şöyle:
- Türkiye ile Irak'taki Kürt bölgesinin ilişkileri hep inişli çıkışlı oldu. Bugün gelinen noktayı nasıl değerlendiriyorsunuz?
Türkiye bizim için çok önemli bir komşu. Herkes Kürdistan'la Türkiye arasındaki ilişkilerin ne kadar komplike olduğunu biliyor. Kimse, bizim zor zamanlarımızda, 1991'de Saddam'ın baskısından kaçan mültecilere Türkiye'nin kucak açtığını unutmamalı. Bizim bu ilişkide zorlu dönemlerimiz de oldu ama her iki tarafın iyi niyetli çabaları sayesinde farklı bir noktaya geldik. 2011'de Türkiye'ye önemli bir partner, komşu ve çapa olarak bakıyoruz. İki partner arasında siyasi alanda büyüyen bir güvene şahit oluyoruz. Pek çok alanda işbirliğimiz gelişiyor. Ekonomik olarak da büyük bir işbirliği sürecine girdik. 2003'te, savaşın başında pek çok Türk, Irak'ın siyasi istikrarı ve Irak Kürdistanı'nın geleceği konusunda endişeli olduğunu dile getiriyordu. Ama bugün bizler yeni Irak'ın bir parçasıyız ve Iraklı Kürtler bugün, Türkiyeli kardeşleriyle çok özel ilişkilerin, Türkiye ve Irak devleti arasında gelişen ilişkilerin meyvesini topluyor. Bu da, Iraklı Kürtlerin Türkiye için problem olduğunu düşünenler için tarihi bir ironi. Gerçekte Kürtler Irak'ın istikrar kaynağı.
- Türkiye Başbakanı, yarın (bugün) Erbil'de olacak. Bunun sizin için anlamı nedir?
Bu tarihi bir ziyaret. Erdoğan'ın Erbil'e gelerek havalimanını açması, bizimle ilişkilerin pek çok yönünü konuşması, enerji, petro ve gaz alanlarında neler yapılabileceğini görüşmesi çok önemli. Bu sürecin parçası olmaktan onur duyuyorum.
- Başbakan Erdoğan'ın ziyaretinden somut beklentiniz var mı?
Elbette var. Geçmişteki durumla kıyaslayınca olağanüstü bir gelişme yaşandığı ortada. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı'nın Kürdistan'ın başkenti Erbil'de, Kürdistan Başkanı'yla görüşeceğini kimse hayal edemezdi. Birbirimize, arasında husumet olan rakipler, düşmanlar olarak bakmıyoruz. Bölgede işbirliği yapabileceğimiz büyük bir ailenin parçası olarak görüyoruz. Güvenlikten, ekonomiye, siyasete her alanda istatistiklere bakınca işbirliğimizde büyük bir gelişme ve güven görüyorum. Bu Kürdistan liderliğinin vasiyetidir: Biz bölgenin parçasıyız ve Kürt çıkarlarına bölgeden ve komşularımızın çıkarlarından izole bir şekilde bakamayız. Günün sonunda burada beraberiz, Türkiye'yle bizim ekonomik ve siyasi çıkarlarımız iç içe. Aynı zamanda bu Türkiye hükümetinin liderlik ve vizyonunun da bir sonucu. Cumhurbaşkanı Gül ve Başbakan Erdoğan siyasi hassasiyetlere rağmen, geçmişin şüphelerinin ötesine geçebilecek kadar cesurlar. Her iki taraf için de çıkar tanımı son derece özel. Kürdistan'ın istikrarı Türkiye'nin, Türkiye'nin çıkarı da bizim için önemli.
Varlığımız tehdit değil
Her Kürt'ün içinde bir vatan isteği olduğuna işaret eden Salih, 'Önemli olan akılcı olarak ne elde edebileceğiniz. Biz Irak'ta feredal demokrasi üzerinde uzlaştık. Varlığımız Türkiye için tehdit değil' dedi
- Ankara ile ilişkilerin bu denli gelişmesini Türkiye'nin tarihi bölünme korkusundan uzaklaşmasının bir işareti olarak mı görüyorsunuz?
Bizler toprak bütünlüğü korunan Federal Irak'ın devamından yanayız ve bu yapının korunmasında da son derece ciddiyiz. Bu, Kürtlerin ve Irak'ın bütününün kararı. Geçmişte yaşadığımız kötü günlere dönüp, ikinci sınıf vatandaş muamelesi görmek istemiyoruz. Kürtler olarak ulusal haklarımızı vurguluyoruz, bunu kimse bizden alamaz. Kürtlerin kendi dillerini kullanmaları, eğitim görmeleri, kendi yönetimlerini kurmaları yasal-demokratik hakkımız. Alternatifler, şiddet demek ve bu kimse için iyi değil.
- Iraklı Kürtler bağımsız devlet arzularından vaz geçtiler mi peki?
Bence her Kürt'ün içinde bir vatan isteği vardır. Ama Irak'ta biz federal demokrasi üzerinde uzlaştık. Bu şekilde benim kendi yönetimim olabilir, ama Irak'ın parçasıyım. Bu güzel bir çözüm ve umarım başarılı olur. Ama Kürtlerin bir hayali reddetmesi... Bu konuda yalan söylemeyeceğim. Bunu çevirirken, umarım dürüstçe çeviri yaparsınız. Burada vurgulamak gereken ne istediğiniz değil, akılcı olarak ne elde edebileceğiniz. Bizim Arap kardeşlerimiz var. Ben sizinle yaşamak istiyorum ama benim haklarıma saygı göstermeniz gerekir. Beni ikinci sınıf görürseniz, bunu kabul etmeyeceğim, o zaman sizinle yaşamayı düşünemem. Bunu bölgedeki herkese söylüyorum: Kürtler olarak da bölgenin parçasıyız ve haklarımız var. Kürt kimliğimle gurur duyuyorum ama benim kimliğim, Türk çıkarları ve güvenliğinin tehdit edilmesi anlamına gelmiyor. Tersine, beraber çalışarak bölgeyi daha güvenilir ve yaşanabilir yapabiliriz. Ben, Kürt ve Türk çıkarlarının ortak olduğuna inanıyorum. Bunlar, istikrar, güvenlik, insan hakları, kaliteli yaşam, özgürlük ve demokrasi.
- Türkiye'yle ilişkiler gelişirken,
akıllardaki sorulardan biri bölgedeki PKK varlığının hala neden sürdüğü...
Bazı şeylerin çözülmesi zaman alıyor. Bakın, burada bazı dağlık alanlar var ve buraları Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin kontrol etmesi mümkün olmuyor. Sınırda yer alan ve son derece zor bölgeler burası. Daha önce Irak hükümeti de kontrol edememişti. Türk hükümeti bile kontrol edemiyor, bu bölgelerin kendi sınırları içinde kalan uzantılarını. Ama hiçbir şekilde biz bölgemizin komşularımıza yönelik saldırılara, onların güvenliğine zarar verecek şekilde kullanılmasına izin vermiyoruz ve vermemekte kararlıyız. Topraklarımız, Türkiye'nin güvenliğini tehdit etmek için kullanılmayacak. Bu konuda detaylara girmeyeceğim ama Türkiye-ABD ve Irak arasındaki üçlü mekanizma yoluyla çalışıyoruz. Geçmişe göre çok iyi bir noktadayız.
- Üçlü mekanizma toplantılarının ardından, geçmişe göre kıyaslayınca ne başarıldı sizce?
Sınırdan sızmalarla gerçekleştirilen aktivitelerde net bir azalma var. Bunlar bu çabaların sonucu. Durum mükemmel diyemem ama gelişme gözlenebiliyor. Biz, komşularımızla çalışıp, sınır güvenliğimizin sağlanması konusunda ilerleme kat etmek istiyoruz.
- Türkiye'nin kendi Kürt sorununa çare bulması, sizin bölgeniz açısından dengeleri nasıl değiştirecek?
Sadece biz değil, tüm Ortadoğu son derece iç içe geçmiş durumda. Bugüne dek pek çok insan Iraklı Kürtlere istikrarsızlık kaynağı olarak baktı. Ama burada ironik olan Iraklı Kürtler'in Irak'ın istikrar kaynağı ve dünyaya açılan kapısı olduğu gerçeği. Umarız Kürtlerin bir tehdit değil, çözümün parçası oldukları anlaşılır. Türkiye'nin demokrasisi, güçlü ekonomisi, siyasi istikrarı sadece Kürdistan için değil, tüm Ortadoğu için önemli bir model. Türkiye, kendi Kürt konusunda hassasiyetini aştığı sürece Irak Kürdistanı'yla daha fazla çalışmaya açık olacaktır. Türkiye, Irak Kürdistanı'yla daha çok çalıştığı sürece tehlike algısı da çözülecek. En azından ben öyle umuyorum. Kürtler bu bölgenin yerli halkı, parçası. Türkler ile Kürtler beraber çalışmak zorunda. Başka şansları yok. Burada çalışan Türk şirketlerine Erbil, Süleymaniye'deki havalimanlarına, okullara bakın, hepsi Türk teknolojisi ve becerisi. Herkes Kürt kimliğinden ve dilini konuşmaktan gurur duyuyor ama evlere gidin, dinlenen müzik, yenilen yemek, izlenen kanallar... Müthiş bir Türk etkisi var. Benim haklarım, Türk haklarının çiğnenmesi, güvenliğinin tehlikeye düşmesi demek değil. Türkiye önemli bir model ve komşu olarak görülüyor. Pek çok kişi çocuklarını eğitmek için Türkiye'ye gidiyor.
Kürdistan kelimesi tabu olmaktan çıktı
- Eskiden partilerin bile adı değiştiriliyordu. Kürdistan Demokratik Partisi'nin mesela adı değiştiriliyor ve Kuzey Irak deniliyordu. Ama ben Türkiye'nin bu noktada değiştiğini ve Kürdistan kelimesinin artık Türkiye'de bir tabu olmadığını düşünüyorum. Bu anayasal ismimiz ve Türkiye, Irak'ın bütünlüğüne ve anayasasına saygı gösteriyor. Burada bir Kürdistan Bölgesi ve Kürdistan Bölgesel Yönetimi var. Türkiye'de bazı kesimler halen 'K' ile başlayan ismi kullanmak istemiyor olabilir ama ben resmi yetkililerle Bağdat ve Erbil'de yaptığım görüşmelerde bu konuda sorun olmadığını görüyorum.
Avrupa gibi entegre pazar oluşturalım
- Ben Ortadoğu tarihine bakıp 20'inci yüzyılı Avrupa ile kıyaslayınca, Ortadoğu'nun daha sakin olduğunu görüyorum. Bizi Türkiye ile ekonomik entegrasyona gitmekten geri tutan, ayıran ne? Neden Türkiye ile ortak bir pazar oluşturmuyoruz, tavır belirlemiyoruz? Avrupa gibi, entegre ekonomiler yaratmıyoruz? Neden çevre konularında, siyasi, güvenlik ve istikrar konularında ortak hareket etmiyoruz? Diğer komşularla ve Türkiye'yle ortak çalışmamız lazım. Irak'ın müthiş bir enerjisi, Türkiye'nin suyu var mesela. Coğrafi konumlarımız gereği, Türkiye'yle Kürdistan'ın beraber çalışması gerekli. Bizi neyin böldüğünü gerçekten bilmiyorum.
