“İmralı görüşmelerine ilişkin haberin yayınlanmasının ardından Başbakan Erdoğan’ı arayarak, gazetesinin yanlış yaptığını ima eden, geri adım atan ve ‘milli tavra sahip olmamız gerekir’ diyen Milliyet Gazetesi’nin patronu. Bu konuşmadan bir gün sonra Hasan Cemal’in köşesinde ‘Gazeteci gazeteciliğini, devlet adamı devlet adamlığını bilsin’ cümlesi çıkınca Başbakan bunu patronun kendisine yanıtı olarak algılıyor. Ve ‘Hem bizden özür diliyorlar hem de arkasından adamları böyle yazıyor’ sonucuna varıyor ki, hükümet Milliyet’i arayıp ‘Bu nasıl iştir?’ diye soruyor. Patron da muhtemelen zaten bir süredir yazılarıyla başını belaya soktuğunu düşündüğü Can Dündar ve Hasan Cemal’in işten çıkarılmasını istiyor”
Şenay YILDIZ/ senay.yildiz@aksam.com.tr
Yeni Şafak Gazetesi yazarı Ali Bayramoğlu, Milliyet’te Hasan Cemal’in ayrılığına giden süreci, basın üstündeki baskıları, medya patronları ile iktidar arasındaki ilişkilerin yarattığı sorunları AKŞAM’a yorumladı:
*Son birkaç yılda basında yıldız kayması süreci yaşanıyor. Nuray Mert, Mehmet Altan, Ayşenur Aslan... Şimdi de Hasan Cemal. Siz bunları aynı zincirin halkaları olarak görüyor musunuz?
Böyle baktığımız zaman “Basında her türlü muhalefetin susturulduğunu” söyleriz ki bunun tam böyle olduğu çok kolay iddia edilemez. Mevcut siyasi iktidar her siyasi iktidarın taşıdığı bazı duyguları, refleksleri taşıyor: eleştiri sevmiyor, basınla didişiyor, mümkünse baskı altına almaya çalışıyor. Ben şunu söylerim: Bu siyasi iktidarın basına ve basın özgürlüğüne bakışı sorunludur. Başbakanın basına yönelik eleştirileri sıkça orantısız bir güç üstüne dayanır. Yani ben başbakanı eleştirdiğim zaman ona bir şey olmaz ama başbakan beni eleştirdiği zaman benim özgürlük alanım daralabilir. Bunlar pek çok defa karşımıza çıktı. Başbakan Nuray Mert, Cengiz Çandar ve adını vermeden Hasan Cemal hakkında konuştu... Başbakan’ın gazetecilerin yazdıklarına doğrudan cevap veriyor olmasının yarattığı bir baskı havası var. Bunun dışında bir de alan değişimi var.
*Ne kastediyorsunuz alan değişimiyle?
Bekir Coşkun, Emin Çölaşan gibi sadece AK Parti’ye muhalif değil aynı zamanda dünün Türkiye’sinin dilini kullanan kişiler de yerlerini başkalarına bıraktı ve Sözcü, Cumhuriyet, Aydınlık üçlüsüne gittiler. Yani hem yeni iktidarla siyasal kan davası güden, eski dönem zihniyetini temsil eden insanlar gitti hem de yeni Türkiye’nin değişimi buna paralel oldu. Bir de tabii patronlarla siyasi iktidar ilişkisi son birkaç yıldır usul değiştirmeye başladı.
FABRİKA MANTIĞI
*Nasıl bir usul değiştirme?
Yeni aktörler oyuna girdi. Demirörenler bunlardan biri. Gazetecilik geleneğine, gazete patronluğunun gerektirdiği deneyime de sahip değiller. Sabah gazetesi, TV 24, Star gazetesi... Patronlar yeni. Bu patronların bir kısmı daha siyasi, iktidara yakın kişilerden oluştu. Sabah Gazetesi’nde Çalıklar böyle. Ama Demirörenler bu alana girerken fabrika yönetir mantığıyla girdiler herhalde ki, çok sağlam duramıyorlar. Gazeteci ne satar? Yorum, haber ve eleştiri. Kimi eleştirir? İktidarı. Gazeteci bunu yaparken nasıl risk alıyorsa, bu ürünü satan, bundan para kazanan patronun da bu riski alması, dik durması lazım. Bu riski almadan gazete patronu olamazsın. Ama basın patronlarının çoğunluğu aynı zamanda sanayici ve iktidarla karmaşık ilişkileri var.
*Temel mesele bu değil mi zaten? İktidarla karmaşık ilişkileri varken nasıl dik duracaklar?
Ara yol bulacaklar. İsim söylemeyeyim ama pek çok gazeteye bakın, orada muhalif yazarlar yazıyor. Yani bunu Demirörenlerden daha iyi yapanlar var. Elbette bizim öncelikli eleştirimiz siyasi iktidara olmalı, bu dili kullanmaması gerekir. Ama iktidar bu dili kullanıyor diye“Patronların duruşları doğru” diyemeyiz. Benim anladığım, bu olayda başbakanı arayarak, gazetesinin yanlış yaptığını ima eden, geri adım atan ve “Milli tavra sahip olmamız gerekir” diyen Milliyet Gazetesi’nin patronu. Bu konuşmadan bir gün sonra Hasan Cemal’in köşesinde “Gazeteci gazeteciliğini, devlet adamı devlet adamlığını bilsin” cümlesi çıkınca başbakan bunu patronun kendisine yanıtı olarak algılıyor. Ve “Hem bizden özür diliyorlar hem de arkasından adamları böyle yazıyor” sonucuna varıyor ki, hükümet Milliyet’i arayıp “Bu nasıl iştir?” diye soruyor. Patron da muhtemelen zaten bir süredir yazılarıyla başını belaya soktuğunu düşündüğü Can Dündar ve Hasan Cemal’in işten çıkarılmasını istiyor.
SÜNGÜ SAVAŞLARI
*Bahane mi oldu yani Başbakan Erdoğan’ın çıkışı?
Üç boyutu var: Bahane, siyasi iktidarın yarattığı hava ve patronajın kuyruk titretmesi. Türkiye başarılı bir siyasi iktidara sahip, iyi bir ekonomik istikrar da yakaladı. Demokratik alanda pek çok gelişme yaşanıyor, Kürt meselesi, devletin içindeki sivilleşme süreci bunun örnekleri. Dış politika son derece güçlü. Ülkede özgüven duygusu artmış durumda. Ama diğer taraftan bu sürecin yeni ve eski oyuncuları arasındaki iktidar kavgasıyla yürüdüğünü görüyoruz. Bu iktidar kavgalarındaki süngü savaşlarında zaman zaman çok büyük hatalar yapılıyor. İşte adliyede, Ergenekon-Balyoz davalarında gördüğümüz gibi. Ve bu hatalar ihlallere, hak gasplarına kadar varıyor. Öte yandan değişim doğal olarak iktidarın el değiştirmesi süreciyle de devreye giriyor ve bu çerçevede bir kavga yaşanıyor. Bu kavgada basın sadece bir seyirci değil taraf da oluyor. Gazetecilerin tümü değil belki, ama yayın yönetmenleri böyle. Hürriyet Gazetesi 2008’e kadar Ertuğrul Özkök yönetiminde AK Parti’nin canını istedi. Bugün Sabah Gazetesi'ne baktığınız zaman iktidara yakın duran bir yayın politikası benimseniyor, Sözcü’ye baktığımız zaman iktidarın canını alma gazeteciliği yapılıyor. Basın bu anlamda aktörleşince siyasetin basın özgürlüğünü daralttığı anlar da çoğalmaya başlıyor...
HER AN HERKESİN YAZILARINA SON VERİLEBİLİR
*Siz hükümete yakın Kanal 24’te program yapıyor, Yeni Şafak’ta yazılar yazıyorsunuz. Zaman zaman bulunduğunuz ortama ters yazılar da yazıyorsunuz. “Ya sıra bana gelirse” diye aklınıza geliyor mu?
Hasan Cemal’den dolayı özel olarak aklıma böyle bir şey gelmedi ama gelmez mi? Her an yazı yazamamanız, sansürle karşılaşmanız, oto sansüre itilmeniz gibi riskler var Türkiye gibi bir ülkede. Mesela 7 Mart krizinde “işte otonom yapı” diye cemaat-siyaset-iktidar ilişkilerini yazmasaydım, olmazdı. Sonucunda henüz kimse kellemi almadı ama itibarıma da saldırıldı, gazetem içerisinde zor durumda kalmam hedeflendi.28 Şubat’ta askerin yanında durmak çok kolaydı, ben Yeni Yüzyıl gibi bir gazetede itiraz ettim. Sonuç olarak oradan uzaklaştırıldım ve merkez medyanın dışına atıldım. Önce Star’da yazdım, şimdi Yeni Şafak’ta... Burada yazmaktan şu an çok mutluyum, özgür yazıyorum. Mesela Hasan Cemal’le ilgili bu durumu yaratanların hepsine birden “ayıp” demesem yaptığım işin bir anlamı kalmaz.
YAYIN YÖNETMENİ OLMAK İSTEMEM
*Merak ettiğim bir konu da şu: 2009 yılında sizin Sabah’ın başına geçme ihtimaliniz konuşuldu mu hiç?
Hayır, bir internet sitesi çıkardı bunu. Benim gibi insanın yayın yönetmeni olması söz konusu değildir. Yayın yönetmeni olunca sadece kendi adınıza değil patron adına da, dengeleri dikkate alırsınız düşünürsünüz. Bu bir özgürlükler mesaisi değil; idare mesaisidir. Ama bir “güç” olmaktır aynı zamanda, ben öyle bir şeyi sevmem. Ayrıca Türkiye’de “Şu Ali Bayramoğlu denilen ne yapacağı belli olmayan adam yayın yönetmeni olsun” diye kimsenin de düşüneceğini zannetmiyorum. (Gülüyor)
