EYÜP TATLIPINAR
Nuri Bilge Ceylan, bundan 10 yıl kadar önce 'Uzak' filmini çekerken, filmde oynayan o zamanki sevgilisi, şimdiki eşi Nazan Kırılmış aracılığıyla sinema dünyasına adımını atmış Ercan Kesal. Yeteneğiyle kalıcı olmayı başarmış. Nuri Bilge Ceylan'ın 'Üç Maymun' filminde oyunculuğu ve senaristliğiyle yer alırken, geçen hafta Cannes'da Jüri Büyük Ödülü'ne değer bulunan 'Bir Zamanlar Anadolu'da' filminde onun ismini yine oyuncular ve senaristler hanesinde gördük.
Kesal'ın hayat hikayesinin en dikkat çekici yanı pek çok farklı alanla ilgilenmesi. Kendisi lise yıllarından itibaren girdiği her sınavı kazanmasıyla ünlenmiş. Örneğin liseyi birincilikle bitirip Siyasal Bilgiler Fakültesi'ni kazanması, 7 Ekim 1976 tarihli Hürriyet gazetesinin orta sayfasında 'Avanos'un altın çocuğu Siyasal Bilgiler Fakültesi'ni kazandı' haberiyle duyurulmuş. Boykotlarla geçen o yıllarda babasının da isteğiyle yeniden sınava girdiğinde önce Ege Üniversitesi'nde diş hekimliğini, ardından aynı üniversitenin tıp fakültesini kazanmış. Bu fakülteyi bitirip doktor olan Kesal, halen 1997'de kurduğu Özel Okmeydanı Hastanesi'nin yöneticiliğini yürütüyor. Kendisi bugüne kadar Beyoğlu Amatör Spor Kulüpleri Birliği'nin kuruculuğundan Türkiye Şizofreni Dernekleri Federasyonu'nun kuruculuğuna kadar pek çok sivil toplum kuruluşunda çalışmış. Kesal'a hayat hikayesini, sinemayı ve birlikte çalıştığı Nuri Bilge Ceylan'ı sorduk.
- Sinemaya duyduğunuz ilgi ne zamana uzanıyor?
Sinemaya ilgim, ilk kez film izleyen herkeste başlayan ilgidir. 6-7 yaşımda Avanos Yazlık Sineması'nda ışıklar söndüğünde perdeye bakarken duyduğum heyecanı, 2011'de Cannes'daki Grand Lumiere sinemasında da duydum. Hiç bir farkı yok.
- Çok film izler miydiniz o yıllarda?
Oynayan tüm filmleri... Bazılarını 3-4 kez üstelik. Şimdi şükürler olsun davetiyelerle, halılardan geçerek gidiyoruz sinemalara ama çocukken, Avanos'taki yazlık sinemada oynayan filmlere parasız girebilmenin bir tek yolu vardı; gazoz kasasını kucağıma alıp sinemaya girmek ve kalabalığa karışarak film başlayıncaya kadar saklanıp çıkmamak... Babam, yerel gazoz imalatçılığı yapıyordu.
OYUNCULUĞA 'UZAK'TAKİ KÜÇÜK ROLLE BAŞLADI
- Bugüne dönersek, Nuri Bilge Ceylan'la tanışma hikayeniz nedir?
Bilge'yle aslında yıllar önce tanışıklığım vardı, belki o anımsamıyordur. Fotoğrafçı Arif Aşçı'yla Taksim'de bir kafede oturuyordu, Arif develerle İpek Yolu yolculuğuna hazırlanıyordu, ben de onların doktorluğunu üstlenmiştim. Orada Arif'le buluşurken Bilge'yle de tanışmıştım.
- Peki, sizin sinemaya başlamanıza da vesile olan asıl tanışmanız...
Tanışmamızın asıl vesilesi 'Uzak' filminin çekimleri. O sıralar arkadaşım olan, şimdi oğlum Poyraz'ın annesi, sevgili eşim Nazan Kırılmış (Kesal) 'Uzak'ta oynuyordu ve onu almak için Cihangir'deki sete gidiyordum. Bir ara filmde Nazan'ın kocası rolü için biri arandı, kim oynayabilir diye düşünürken ben oynadım. Filmde bara giren takım elbiseli kel adam benim. İlk filmim ve ilk rolümdür. Biz o filmle 2003'te Cannes'e gittik. Ben tabi sevgili kontenjanıyla oradaydım.
- Sonrasında ilişkiniz gelişti...
Nazan daha sonra 'İklimler'de oynadı. 2006 ve yine Cannes, Poyraz annesinin karnında... Bu sefer eş kontenjanına geçiş yaptım. Bilge'yle muhabbeti ilerlettik. Çehov gibi yazarlara duyduğumuz ilgi, bir hikayenin ilgimizi çeken yerleri gibi bazı yanlarımızın birbirine benzediğini fark ettik. Beni oyuncu olarak da, senarist olarak da keşfeden Bilge'dir.
- Sosyal hayatta da birlikte vakit geçirir misiniz?
Sonradan öğrendim, Bilge benim eniştem sayılır. Eşi Ebru'nun anne tarafı Avanoslu ve benim anne tarafıyla akraba. Ebru da, Bilge de, oğulları Ayaz da bizim ailece 'en kıymetlimiz'. İyi anlaşırız. Birlikte olmaktan, gezmekten zevk duyar ve fırsat buldukça yapmaya çalışırız.
YÖNETMENLİK AKLIMDA YOK DESEM YALAN OLUR
- Senaristlik mi daha çekicidir, oyunculuk mu? Yönetmenlik aklınızdan geçer mi?
Bu sorunun tek cevabı yok. Senaristlikte daha bağımsızsınız. Oyunculuksa yönetmenin isteği içinde yapılan bir iş. Oyunculuk ağır işçilik, fiziksel açıdan zorlandığınız çok anınız olur. Senaryo yazarken entelektüel gerilimler ve sıkıntılar yaşarsınız. İkisi de çekici ve zordur. 'Yönetmenlik aklımdan geçmiyor' desem yalan olur. Fakat şimdiye kadar Bilge'nin sayesinde öylesine doyurucu işlerin içinde yer aldım ki, kendi kendime 'İyi gidiyor böyle, tadını çıkar' diyorum.
- Nuri Bilge Ceylan'la çalışmak zor mu?
Onu tanıyınca hiç zor değil. 'Üç Maymun'un senaryo çalışmalarına dahil olduğum ilk günlerden itibaren onun ne istediğini, neyi öne çıkardığını öğrenmiştim. İşinin ne kadar zor olduğunu ve neleri yüklendiğini gördüğünüzde yönetmeni daha iyi anlıyorsunuz. Zaten bir filmin gerçek anlamda sadece bir 'sahibi' var. O da filmin yönetmeni. Onun dışında senaristinden oyuncusuna ulaştırma görevlisine kadar herkesin tek görevi yönetmenin işini kolaylaştırmak ve ona hizmet etmek olmalı. Bunu yaparken kendi yaratıcılığınızı ve kendi birikimlerinizi de sunabiliyorsanız ne ala. Kendiniz de tatmin olursunuz...
SENARYO İÇİN KAMP...
- Senaryoyu nasıl yazarsınız?
'Üç Maymun'da da, 'Bir Zamanlar Anadolu'da' da senaryoyu Bilge ve eşi Ebru'yla birlikte yazdık. Yönlendirme ve son karar Bilge'ye aittir. Tüm metin her gün saatlerce konuşulur, herkes önerisini söyler... Bilge günün bitiminde ödevlerimizi verir, gece evlerde devam edilir. Gece yarısı telefonlar edilir, mailler atılır... Tam bir kamp çalışması. En sonunda her şey toplanır, Bilge kontrolleri yapar, metin temize çekilir.
- 'Bir Zamanlar Anadolu'da' filminin senaryosunu, sizin yaşadığınız bir olaydan yola çıkarak yazmışsınız...
Film, bir kasabada hunharca işlenen cinayeti soruşturan bürokrat ekibin, katillerle birlikte yaptıkları bir gece yolculuğunu anlatıyor. Uzun yıllar Anadolu'da devlet hastanelerinde, sağlık ocaklarında hekimlik yaptım. Oralarda uzun süre görev yapan tüm bürokratların, özellikle doktorların çok hikayesi olur. Benim yaşadığım bir hikayeyi başka olaylarla örerek bambaşka, özgün bir senaryo metni çıkardık. Film, sadece orada işlenmiş bir cinayeti anlatmıyor, böyle bir cinayet yolculuğunun izleğinde tüm kahramanların özgün hikayelerini ve kasaba yaşamını buluşturuyor.
- Sizin rolünüz nedir filmde?
Ekibin gece yarısı dinlenmek için uğradıkları bir köyün muhtarını oynuyorum. Bütün köy muhtarlarında üç aşağı beş yukarı gördüğüm özelliklere sahip bir muhtar. Kurnaz, fırsatçı, iş bitirici ama gerçekten misafirperver, olabildiği kadar iyi niyetli.
- Birlikte çalıştığınız üçüncü film... Nuri Bilge Ceylan'ın 'olmazsa olmaz'larından biri misiniz?
Valla öyle miyim bilmiyorum ama Bilge benim olmazsa olmazlarımdan biridir.
Bu jüriden alabileceğimiz en büyük ödülü aldık
- 'Bir Zamanlar Anadolu'da' filminin Cannes'da aldığı ödülü nasıl değerlendiriyorsunuz?
Jürinin en son izlediği filmdi. Bu durumu ve filmin uzunluğunu da hesaba katarsanız bu jüriden alabileceğimiz en büyük ödülü aldık diye düşünüyorum.
- Filmin uzunluğu ve Nuri Bilge Ceylan'ın 'en konuşkan' filmi olması hakkında ne düşünüyorsunuz?
Filmin süresi yönetmenin inisiyatifidir. Ama bence de bu film daha kısa olamazdı. Ekibin yaptığı gece yolculuğunun kendilerini de sıkan ve usandıran tüm duygusunun seyirciye geçmesi gerekiyordu. Hikayedeki doktor ve diğerleri de çabucak biteceğini zannettikleri bir yolculuğu ancak on iki saat sonra ve adeta birbirleriyle ve kendileriyle boğuşarak bitirebiliyorlar. Hepimiz gündelik hayatta ne kadar konuşkansak film de o kadar konuşkan.
- Ödülün heyecanıyla birlikte bu yılki Cannes'dan aklınızda ne kalacak?
Sezonun ilk denizine Cannes'da girmek ve ilk defa tüm yarışma filmlerini izleyebilmek.
- Kırmızı halıda sizi yemeniden yapılmış bir fularla gördük. Neden papyon ya da kravat değil de fular taktınız?
Özel bir nedeni yok. Normalde Cannes'da hiçbir galaya papyonsuz katılamazsınız. Sadece kendi galanız olduğunda bu zorunluluğu koymuyorlar. Açıkçası papyon kullanmayı hiç sevmiyordum, kravat takacaktım. Elbiseyi denerken kravat mı, papyon mu derken mağazadaki görevli bir fular getirip taktı boynuma. Renkler ve görüntü şık bir takım elbiseyle birleşince ilginç bir Anadolu - Batı birlikteliği çıktı. Film de zaten bir Anadolu hikayesi olunca hoş bir gönderme olur diye düşündüm.
Sadece çalışmaya inanırım 'şans' züğürt tesellisidir
- Pek çok alanda çalışmışsınız bugüne kadar... Aradığınız bir şey mi vardı?
Hala sürüyor bu arayış. 1990 yılında devlet memurluğundan istifa edip uzunca bir süre hekimlik yapmayıp kıyısından köşesinden sinemaya girmeye çalışmıştım. 1995-96 yıllarında da Paris'te aylarca kalarak dil eğitimi ve aile terapistliğinin peşine düştüm. Fransa dönüşü Okmeydanı'nda özel bir hastane kurmaya karar verdiğimde de aklımda 'sağlık işletmeciliği eğitimi' vardı. Sonra bir üniversitede iki yıl 'klinik psikoloji' yüksek lisansı yaptım. Arayış bitmemiş olacak ki şu anda Yeditepe Üniversitesi'nde sosyal antropoloji doktorası yapıyorum. Dersler bitti, tez aşamasındayım, inşallah tez çalışması iflahımı keser de ben de kurtulurum yeni bir okumaya başlamaktan.
- Çok mu çalışırsınız?
Avanos'ta, dört erkek çocuklu, daha önce uzun yıllar çiftçilik yapmış, sonradan esnaflıkla uğraşan mütevazı bir ailenin en küçük çocuğu olarak dünyaya geldim. Yıllar sonra Ziraat Bankası çiftçi kredisiyle zar zor alınan bir evin taksitlerini ödeyebilmek için, aylarca gün ağarırken ıstarın başına oturup yatıncaya kadar kirkit sallayıp halı dokuyan bir anam vardı gözlerimin önünde. Çok küçük yaşlarımdan itibaren okul dışındaki tüm günlerimi çalışarak geçirdim. Derslerinin bir kısmına 'kaymakamın eşi' ya da 'eczacı bilmem kim beyin' girdiği, bir kısmının boş geçtiği, çok da yeterli olmayan okullardan mezun olduğunuzda yarışa hep geriden başlamak durumunda kalıyorsunuz. Aradaki farkı kapatmanın bir tek yolu var; herkesten daha çok ve her zaman daha çok çalışmak. Sadece çalışmaya ve emeğe inanırım. Şans, talih gibi şeyler züğürt tesellisidir, hiç prim vermem. Yaşamımda beni en çok heyecanlandıran şey hep yeni bir işe başlamak, yeni bir hedefe yönelmektir.
KESAL, Siyaset yapmayı da denedi; 'tuhaf bir oyun'
- Epey sosyal bir kişiliksiniz...
Sosyal uğraşlarımın bu kadar yoğun olmasının hekim olmamla yakın bir ilişkisi var. Tıp fakültesinde öğrenciyken öğrenci yurdundaki dolabımın kapağında Bertolt Brecht'in bir şiiri asılı dururdu. Bir işçinin, bir hekime sorularıydı bunlar; 'Ciğerimdeki lekeyi soruyorsun ama odamın duvarındaki lekeyi sormuyorsun' gibi... En büyük hastalığın yoksulluk olduğunu anladığınızda hastanıza sorduğunuz soruların sayısı artar, artık reçeteyi yazıp gönderemezsiniz onu. Evini, mahallesini, çalıştığı yeri, sigortalı olup olmadığını, çocukların sayısını, onların okula gidip gitmediklerini merak edersiniz. Öyle olunca da önünüze birçok dernek, vakıf, sivil inisiyatif kuruculuğu, bazen de mahalle spor kulübü başkanlığı bile çıkar.
- 2004'teki yerel seçimlerde CHP'nin Beyoğlu belediye başkanı adayıymışsınız. Yerel yöneticilik ya da parlamentoda siyaset bundan sonrası için de aklınızdan geçiyor mu?
Bu işlerle çok fazla uğraşanlara genelde bir süre sonra 'yerel yöneticilik', 'belediye başkanlığı' gibi etiketler de yakıştırılmaya başlanır. Hatta arkadan itekleyenler de olur: 'Hadi başkanım, ülkemizin sana ihtiyacı var, görevden kaçamazsınız' falan diyerek. Benim kısa da olsa böyle bir deneyimim oldu. Allahtan fazla uzun sürmedi. İleride yazacağım senaryoma temel oluşturacak bazı malzemeleri dağarcığıma koyarak hızla uzaklaştım bu tuhaf oyundan. Tabii ki bundan sonrası için de hiç aklımdan geçmiyor.
