Bir kez mayın çıkaran bir daha asla bırakamaz

2009 yılında Kilis’te, 2011’de de Gaziantep Karkamış’ta başlayan mayın temizleme çalışmalarına Suriye’deki iç savaş nedeniyle bir süredir ara verildi. Bölgede birçok alan temizlenirken, Karkamış’ta arkeologlar çalışmaya başladı bile. Mayınları kim temizler ve bu iş nasıl yapılır sorduk; öğrendik ki bir kez bu işe başlayan bir daha vazgeçemezmiş…

GİZEM COŞKUNARDA
gizem.coskunarda@aksam.com.tr

Türkiye’nin Güneydoğu sınırlarındaki mayın temizleme çalışmalarına Suriye’deki iç savaş yüzünden ara verildi. İki yıl süren çalışmalarla tamamen temizlenen Gaziantep’in Karkamış bölgesinde şu anda İtalyan arkeologlar kazı yapıyor. Daha önce mayınlardan dolayı büyük tehlike arz eden bölge, şimdi tarihe ışık tutuyor. Peki, bu bölgeleri kim ya da kimler, nasıl temizliyor? Ölüm riskine rağmen bu işi seçme sebepleri ne? Karkamış bölgesini mayından temizleyen Nokta Yatırım’ın sahibi Murat Keklik ve kardeşi saha amiri Bülent Keklik’le Gaziantep’te buluştum ve işin detaylarını öğrendim. En çok, ekipte kadınların da olmasına şaşırdım. Türkiye sınırlarında çokça görülen 2 farklı mayın var; topuk koparan olarak bilinen küçük boyuttakiler ve tank mayını denen büyük boyutta olanlar. En hassası 3 kilogram baskı uygulanınca patlıyor ve farklı mayınlarda bu rakam 6 kilograma kadar çıkıyor. Burada sözü saha amiri Bülent Keklik’e bırakıyorum... 

FİLMLERDEKİ GİBİ OLMAZ!

Ne internette yazılanlar ne de filmlerde gördüğünüz gibi olur mayın temizleme işi. Bazı filmlerde insan mayının üstüne basıyor o ‘tık’ sesini duyuyor ve kıpırdamadan bekliyor filan. Mümkün değil bu. O sesi duymanızla havaya uçmanız bir olur. Ne olduğunu anlayamazsınız. 

ÖNCE ÖLENLERİ İZLETİYORUZ

Biz bu işe abim sayesinde girdik. O Karkamış temizliğinde bu ihaleye girdi ve kazandı. Sonrasında biz de eğitimler alarak ekip kurmaya başladık. Artık bizim verdiğimiz sertifika dünyada da geçerli. Çalışmak için gelen insanlara önce mayın temizliği yaparken ölen ya da yaralanan insanların videolarını seyrettiriyoruz ve bu işin şakasının olmadığını anlatıyoruz. 

EĞİTİMDEN SONRA KAÇIYORLAR

Başvuran yüz kişiden 80’i ya çalışmak için yeterli değildir ya da korkup kaçar. Eğitimin süresi asgari 86 saattir; bizim eğitimlerimiz ağırlıklı olarak 116 saatin üzerine çıkıyor.  Kimse zaten biz korktuk deyip kaçmıyor. Yiğitliğe yediremiyorlar ve eğitim sonrası, “İşim var” diyerek kaçıyorlar. Bana daha önce “Gel sana aylık 50 bin dolar verelim. Mayın temizleme işine gir” deselerdi, “Yok kardeşim sağ olun” derdim. Ama şu an sorsalar “Bir yer temizlenecek fazla olanağımız yok iki-üç bin dolara yapar mısınız?”, “Seve seve geliriz” derim. Bir defa mayın çıkaran insan, o hazzı yaşadıktan sonra bir daha asla bırakamaz. 

RİSKİ YÜKSEK, HAZZI BÜYÜK

Birilerinin bazı işleri yapması lazım. Türk halkında zaten ‘biz bu işi yaparız’ mantığı var. Bu çalışmaya girdiğimizde kendi akrabalarımızdan eleman alamadık. Bir şey olsa sorumluluğunu alamayız diye… Bölge halkından insanlar çalışıyor genelde bizimle. Riski yüksek bir iş ama hazzı büyük. Bu işi yaparken kesinlikle beyninizle hareket edeceksiniz. 
Mayın temizliyor olmanın verdiği farklı bir haz ve gurur var. Mesela biz bir bölgeyi temizledikten sonra onun mutluluğuyla orada futbol maçı yaptık.  

HERKES ÇALIŞAMAZ

Küçük bir alan için mayın tarama süresi yaklaşık 45 dakikadır. Mayın bulunduğu anda etrafı yumuşak fırçalarla temizlenir ve meydana çıkarılır. Saha amiri, o mayını çıkarabileceğinize inanıyorsa, onay verir. Gergin görünüyorsanız ya da hata yapacağınıza inanıyorsa sizi sahadan çeker. Eğitim öncesi baskı makinalarıyla teste tabii tutuluruz. 1 kilogramdan fazla baskı veren insan bu işe alınmaz. 
 
KURTULMA ŞANSI YOK!

Giydiğimiz kıyafetler, dışarıda çalışan bomba imha ekiplerinin giydikleri gibi korumalı kıyafetler değil. Yüzümüzü ve hayati organlarımızı korur ancak ayak kısımlarımız açıktadır. Allah korusun mayın patlarsa zaten sizi koruyacak bir elbise olamaz. 
Çıkan mayınların noktalarını belirleriz ve ve sayısını bir tutanak hazırlayarak TSK’ya sunarız. Daha sonra jandarma ve sınır komutanlarıyla birlikte mayınları imha ederiz. Asker sadece denetim için orada olur. Mayın temizleme işinin özel şirketlere verilmesi en uygunudur.  

ASKER MAYIN TEMİZLEYEMEZ

Mesela televizyonlarda görürsünüz. Bir asker en önde elinde dedektörü sallayarak yürüyor ve arkasındaki birlik de peşinden devam ediyor. O şekilde bir sağa bir sola sallamayla mayını bulması imkânsız. Dedektörü kullanımına uygun şekilde sahada gezdirmeniz gerekir. Arkadaki askerler, öndekinin elinde dedektör var diye rahat eder. Mantığı budur ama güvenli değildir.  
 
MALİYETİ YÜKSEK

Bir mayını çıkartmanın maliyeti 150-200 doları bulur. Hem meşakkatli, hem maliyetlidir. Mesela size bin metrekare alan verir, derler ki şu kadar sürede temizle. Mayın temizliğinin süresi olmaz. Bu iş tehlikelidir ve insan hayatı şakaya gelmez. Ölümleri artırır. Mayın işinde para ve süre konuşulmaz. 

YÜZDE YÜZ GARANTİ YOK

Biz sahayı tamamen temizledikten sonra kontrol mekanizmaları vardır. Sahanın temizliğini kontrol ederler. Onlar bu işin uzmanı olduğu için nerede mayın kalabileceğini bilirler. Hiç bir şeyin yüzde yüz garantisi olmaz ama onlar da sahanın temiz olduğuna dair onay verirler. 

EN ÇOK KAÇAKÇILAR MEMNUN

Mayınların temizlenmesinden halk çok memnun. En çok da kaçakçılar memnun durumdan. Kaçakçılara bir yol açıldı ama bunun kontrol sistemi bu olmamalı. Farklı sistemler kurularak kaçakçılık önlenmeli. Buralara en son 95 yılında mayın döşendi. Suriye’deki iç savaştan dolayı, çalışmalar şu an durdu. Savaş bitince tekrar başlayacak. 2014’e kadar tüm mayınları imha etmek üzere anlaşma yaptı Türkiye. Savaş sebebiyle bu durum uzayacak gibi görünüyor ancak 3-4 sene içinde sınırlar temizlenmiş olur. Şu an mayınlı olduğu için o bölgeye asker giremiyor. Çünkü asker devamlı değişiyor. Kaçakçılar ise tam tersi nerede mayın var, yok biliyor. Biz de temizliğe başlamadan önce çevre halkla görüşüp onlardan bilgi alıyoruz. 
Türkiye’de şu anda 250 bin dönüm mayın gözüküyor sınırlarımızda ve tamamen temizlenmesi 500 milyon euro’yu bulacak. Türk şirketleri temizlerse fiyat bu. Yabancı şirketler bu işi alırsa 1,5-2 milyar euro’yu bulur. Onların bu fiyat vermelerinin sebebi de bizim piyasayı düşürmemiz oldu. Yoksa daha da pahalıydı onların çıkardığı maliyet tablosu. 

HALK BİLİNÇLENMELİ

Biz ne kadar temizlik yaparsak yapalım, çevre halkın bilinçlendirilmesi çok önemli. Bir gün Karkamış’ta çalışırken, orta yaşlı bir kadın elinde değnek önünde 4-5 tane inek sahadan yürüyor. “Dışarı çıkın mayın var” dedik. “Yok burada mayın” diyor. Yok dediği yerden 5 tane mayın çıkardık. Toprak sertleşmiş orada patlamıyor ama bu bir gün patlamayacağı anlamına gelmiyor. Çaresiz durumdalar ve orası onların yaşam bölgesi. Çaresizlikleri onları cesaretlendiriyor. 

Tüm Pazar haberleri için tıklayın