Gebelikte beslenme, sadece annenin değil, karnındaki bebeğin de gelecekteki sağlığını inşa eden en kritik süreçlerden biri. Peki, hamileler oruç tutabilir mi, hangi hamileler kesinlikle oruç tutamaz?
Ramazan ayında değişen öğün saatleri ve uzun süreli susuzluk hassas dengeyi sarsabiliyor.
Merve Kantarcı Çulha'nın sorularını yanıtlayan Beslenme ve Diyet Uzmanı İrem Berra Çinbaşı, hamilelikte oruç kararı verilmeden önce mutlaka tıbbi bir süzgeçten geçilmesi gerektiğini vurguluyor. Özellikle riskli gebelik grubunda yer alanlar için orucun ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirten Çinbaşı, "Sıvı kaybı böbrek fonksiyonlarını bozabilir, bebeğin kemik gelişimini yavaşlatabilir" uyarısında bulunuyor. Peki, 10. haftadan sonra süreç nasıl yönetilmeli? Sahurda hangi besinler "kurtarıcı" rol oynuyor? İşte hamilelikte oruç konusuyla ilgili tüm merak edilen soruların cevabı...
Ramazan ayında oruç tutmak hamilelik sürecini nasıl etkileyebilir?
Gebelik döneminde oruç, dini açıdan mazeret kapsamında değerlendirilen bir durumdur. Bu süreçte oruç tutulup tutulamayacağı, annenin mevcut sağlık durumu esas alınarak belirlenmelidir.
Hangi hamileliklerde oruç riskli olur?
Gebelik öncesi vücut ağırlığı düşük olan anne adaylarında, riskli gebeliklerde ve prematüre ya da düşük doğum ağırlıklı bebek doğurma olasılığı bulunan durumlarda oruç tutulması sağlık açısından önemli riskler oluşturabilmektedir.
Oruç süresince sahur ile iftar arasında uzun süre aç ve susuz kalınması, bebeğin gereksinim duyduğu besin ögelerinin karşılanmasını güçleştirebilir.
Gebelikle birlikte annenin enerji, protein, vitamin, mineral ve özellikle sıvı gereksinimi arttığından, bu kısıtlılık anne sağlığını da olumsuz etkileyebilir.
Uzun süreli açlığa bağlı olarak kan şekeri düzeyinde düşüş görülebilirken, yetersiz sıvı alımı vücudun susuzluk riskini artırır. Sıvı kaybı böbrek fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.
Halsizlik, baş dönmesi, bayılma hissi ve düşük tansiyon gibi bulgular ortaya çıkabilir. Ayrıca gebelik sürecinde sık görülen kabızlık şikâyeti artış gösterebilir.
Kısa süreli ve hafif etkilenmeler çoğunlukla anne adayının üzerinde gözlense de sürecin uzaması durumunda bebeğin besin ve sıvı alımı dolaylı olarak etkilenebilir. Oruç, bebeğin gelişimi için gerekli vitamin, mineral ve protein gereksinimlerinin karşılanmasını zorlaştırabilir. Bu durum bebeğin fiziksel ve bilişsel gelişimi üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabilir. Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı olasılığı bu riskler arasında yer alır.
Bebeğin vücut ağırlığı artışı ve kemik gelişimi de etkilenebilir. Bu nedenle gebelikte büyüme, gelişme ve kilo alımının daha yakından izlenmesi ve Ramazan ayında oruç tutmayı planlayan gebelerin mutlaka hekim onayı alması gerekmektedir.
Anne adayının genel sağlık durumu ve gebeliğin hangi döneminde olunduğu bu konuda belirleyici midir?
Gebelikte oruç değerlendirilirken annenin genel sağlık durumu ve gebeliğin hangi döneminde olduğu temel belirleyici olarak kabul edilir.
İlk üç aylık dönemde bulantı, kusma, iştahsızlık ve besin alımının yetersiz olması durumunda uzun süreli açlık daha zor tolere edilir. Bu süreçte sıvı yetersizliği, kan şekeri düşmesi ve buna bağlı bayılma şikâyetleri daha belirgin görülebilir.
Aynı zamanda bu durum bebeğin doğum ağırlığının düşük olmasına neden olabilir. Gebenin klinik durumu iyi ise gebeliğin başlangıcından 10. haftaya kadar hekim ve diyetisyen kontrolünde oruç tutulmasına izin verilebilmektedir.
Gebeliğin ikinci ve üçüncü dönemlerinde bebeğin büyüme hızı arttığı için enerji ve sıvı ihtiyacı en yüksek düzeye çıkar.
Uzun süreli açlık, bebeğin yeterli kilo alamamasına yol açabilir.
Kan şekeri düşüklüğü ve aşırı sıvı kaybı hem gebelik sürecini hem de bebeğin sağlığını tehlikeye sokabilir.
En uygun yaklaşım anne adayının oruç tutmamasıdır. Buna rağmen oruç tutulmak istenirse 10. haftaya kadar sürecin uzman kontrolünde sürdürülmesi gerekmektedir.
Hamile bir kadının oruç tutup tutamayacağına karar verirken hekimler hangi tıbbi kriterleri dikkate alıyor?
Riskli gebelik grubunda yer alan anne adaylarının oruç tutması, diğer gebelere kıyasla daha sakıncalı kabul edilir.
Düşük ya da yüksek tansiyonu olanlar, kansızlık sorunu yaşayanlar ve ikiz ya da üçüz gibi çoğul gebeliği bulunanlarda oruç önerilmez.
Yeterli kilo alamayan anne adayları ile daha önce erken doğum yapmış olanlar da riskli grupta değerlendirilir.
Daha önce düşük doğum ağırlıklı bebek dünyaya getirenler ve diyabeti bulunan gebelerin oruç tutması tavsiye edilmez.
Bebeğinde gelişme geriliği saptanan gebeler için de aynı yaklaşım geçerlidir.
Gebelik diyabeti, tansiyon sorunları, anemi, bebeğin gelişim geriliği, düşük tehdidi ve erken doğum riski varlığında oruç genellikle uygun görülmez.
Çoğul gebelik ve şiddetli kusma durumlarında da oruç önerilmemektedir. Annenin daha önce bayılma, belirgin tansiyon düşüklüğü ya da kan şekeri dengesizliği yaşayıp yaşamadığı da değerlendirme sırasında dikkate alınır.
Gebeliğin genel gidişatı ve bebeğin sağlık durumu karar sürecinde belirleyici olur.
Kan değerleri, kilo takibi ve bebeğin gelişimi bu değerlendirmede ne kadar önemlidir?
Gebelikte hemoglobin ve demir değerleri düşük seyreden anne adaylarında, oruç döneminde halsizlik ve bayılma ihtimali daha yüksek olabilmektedir.
Kan şekeri dengesinin hassas olduğu durumlarda uzun süreli açlık vücut için zorlayıcı hale gelebilir.
Anne karnındaki bebeğin kan şekeri düzeyinin normal aralıkta kalması, doğrudan annenin kan şekeriyle bağlantılıdır. Anne uzun süre aç kaldığında ve kan şekeri düştüğünde, bu durum bebeğin kan şekerine de yansıyabilir. Bununla birlikte, bebeğin kan şekerinde yaşanan hızlı düşüş ve yükselişler, doğumdan sonraki dönemde kan şekerinin dengede tutulmasını güçleştirebilir.
Gebelik takibinde yapılan ultrason ölçümlerinde bebeğin haftasına uygun büyüme gösterip göstermediği temel değerlendirme kriteridir. Gelişme geriliği belirlenen gebeliklerde oruç tutulması ek risk oluşturabilmektedir.
Oruç tutan hamilelerde en sık karşılaşılan sağlık riskleri nelerdir?
Oruç sürecinde en sık karşılaşılan yakınmalar arasında susuz kalma, tansiyon düşüklüğü, kan şekeri düşmesi, baş dönmesi, halsizlik ve çarpıntı yer alır.
Gebelikte mide ve bağırsak hareketleri yavaşladığı için sindirim sistemi şikâyetleri daha kolay ortaya çıkabilir. Bu dönemde kabızlık, hazımsızlık, gaz, şişkinlik, mide yanması ve reflü gibi sorunlar sık görülür.
Uzun süre aç kalmak ya da tek öğünde fazla miktarda yemek tüketmek sindirim sistemi şikâyetlerini artırabilir.
Gün içinde aşırı yorgunluk hissi ve dikkat azalması da gebelerde sık bildirilen durumlar arasında yer alır. Bu tür yakınmaların azaltılabilmesi için beslenmenin sık aralıklarla, küçük porsiyonlar halinde yapılması ve yeteri miktarda su içilmesi önerilir.
Susuzluk, düşük tansiyon veya kan şekeri dalgalanmaları gibi durumlar nasıl önlenebilir?
Ramazan ayında oruç tutarken kendinizi iyi hissetmiyorsanız, baş ağrısı, halsizlik, yorgunluk, güçsüzlük, baş dönmesi gibi şikâyetleriniz oluyor ise mümkün olan en kısa sürede doktorunuzla temasa geçmeniz ve oruç tutmayı bırakmayı düşünmeniz önemlidir.
Vücutta sıvı kaybı (dehidrasyon) gebelik döneminde ciddi problemlere yol açabilen bir durumdur.
Sahurda çok fazla tuzlu yiyecek tüketmekten kaçınmak iyi bir fikirdir, çünkü bu sizi daha fazla susamış hissettirebilir. Aynı şey baharatlar için de geçerlidir. Çay, kahve, kola gibi içecekler içerdikleri kafein nedeniyle hamilelerin zaten kaçınması gereken içecekler arasında yer alır. Fakat yine de bu içecekleri tüketiyorsanız idrar söktürücü (diüretik) etkilerinden dolayı vücuttan kaybedilen sıvı miktarını artırdıklarını göz önünde bulundurarak Ramazan döneminde tüketmekten kaçınmanızda fayda var.
En önemli konulardan biri de su tüketimi. Bu hangi düzeyde olmalı?
İftar ile sahur arasında en az 2–2,5 litre sıvı alınmalıdır ve bu miktar bir anda değil zamana yayılmalıdır.
Sadece çay veya şekerli içecekler yeterli değildir; su, ayran ve sade maden suyu tercih edilmelidir.
Anne adayının oruç nedeniyle gün içinde yeterince sıvı alamaması zaman zaman tansiyon düşmeleri ve buna bağlı bayılmalara neden olabilir.
Gün içinde ani ayağa kalkmamak, uzun süre ayakta kalmamak da tansiyon düşmesini azaltır.
Kan şekeri dalgalanmalarını önlemek için ise sahurda protein, sağlıklı yağ ve kompleks karbonhidrat birlikte alınmalıdır.
İftarda hızlı ve aşırı yemekten kaçınılmalı, lifli ve dengeli öğünler tercih edilmelidir. Aynı şekilde yeterli su tüketimi ve iftar-sahur arasında küçük dengeli ara öğünler kan şekerinin daha stabil seyretmesini sağlar.
Ramazan ayında oruç tutan hamileler için beslenme ve günlük rutin konusunda neler önerirsiniz?
Gebelik dönemi, beslenme açısından hem anne adayı hem de biz diyetisyenler için dikkat gerektiren hassas bir süreçtir.
Oruç tutulmayan gebeliklerde bile yetersiz ve dengesiz beslenmeye bağlı sağlık sorunları görülebilmektedir. Bu nedenle hekim tarafından önerilen vitamin ve mineral desteklerinin düzenli alınması ve Ramazan boyunca dengeli bir beslenme düzeninin sağlanması önem taşır. Amaç, bebeğin gereksinim duyduğu tüm besin ögelerinin karşılanmasıdır.
İftar için ne öneriyorsunuz?
İftarda yemeğe hafif başlanması, öncelikle su ve çorba ile midenin hazırlanması, ardından protein içeren dengeli bir ana öğüne geçilmesi önerilir.
Kepekli makarna, tam buğday ekmeği, yulaf, tam tahıllar, kuru baklagiller ve tuzsuz kuruyemişler gibi glisemik indeksi düşük besinlerin tercih edilmesi kan şekeri dengesine katkı sağlar. Ana öğünde et, tavuk, balık veya hindi gibi protein kaynaklarının yeterli miktarda bulunması gerekir.
Tatlı yerine taze meyve tercih edilmesi uygun olur. Sindirim sorunlarını azaltmak için iftarın hafif içeriklerle açılması, çorbayla başlanması ve ana öğünün bölünerek tüketilmesi uygulanabilir.
İftara başladıktan sonra kısa bir ara verilmesi ve günlük enerji ihtiyacının iftar ile sahur arasına dengeli dağıtılması gerekir. Ağır, yağlı ve kızartılmış yiyecekler sindirimi zorlaştırarak mide şikâyetlerini artırabilir.
Sahur öğünü atlanmamalı. Bu öğünde protein, süt ürünleri, tam tahıllar, sebze ve sağlıklı yağlar birlikte yer almalıdır. Sadece hamur işi veya karbonhidrat ağırlıklı beslenmek kan şekerinde hızlı düşüş ve yükselişlere yol açabilir.
Yumurta, peynir, yoğurt gibi proteinler; ceviz ve badem gibi sağlıklı yağlar ile tam tahılların birlikte tüketilmesi önerilir. Mevsim yeşilliklerinin hem iftar hem sahurda yer alması uygundur. Gün içinde ağır fiziksel aktivitelerden kaçınılmalı ve dinlenmeye özen gösterilmelidir.
Hekim tarafından oruç tutmaya engel bir durum olmadığı bildirildiğinde, diyetisyene başvurularak anne ve bebeğin gereksinimlerini karşılayan dengeli bir Ramazan beslenme planı oluşturulabilir. Bu şekilde süreç daha güvenli biçimde yürütülebilir.
Editör notu: Bu içerik uzman görüşüne dayanarak hazırlanmıştır. Bilgi içeriklidir.
Makalenin ardından bu içeriklerimiz de ilginizi çekebilir.
* Orucu hurmayla açmanın faydası ne?
* Bugün ne pişirsem? Gün gün menü önerileri
*Oruçluyken mide yanması nasıl geçer?
Beslenme ve Diyet Uzmanı İrem Berra Çinbaşı kimdir?
Biruni Üniversitesi- Beslenme ve Diyetetik Bölümü
Oruçluyken mide yanması nasıl geçer? İftardan sonra soda içmek mideye faydalı mı? Uzmanı açıkladı
