Günlük hayatta oyuncağını parkta unutan, ödevlerini yetiştiremeyen veya "bir dakika önce söylediğimi nasıl yapmazsın" dedirten çocuklar aslında kasıtlı mı davranıyor? Birçok anne ve baba için kaygı verici olan çocuklarda unutkanlık problemi, aslında beynin gelişim yolculuğunda doğal bir durak olabilir. Ancak bazı durumlar var ki, bunlar ciddi bir nörolojik tablonun erken sinyalleri kabul ediliyor.
Merve Kantarcı Çulha sordu, Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. Dilara Füsun İçağasıoğlu yanıtladı. Özellikle 23 yaşına kadar gelişimi süren prefrontal korteksin çocuk hafızasındaki rolünü açıklayan İçağasıoğlu; vitamin eksikliğinden uyku apnesine, ekran maruziyetinden sessiz nöbetlere kadar unutkanlığın perde arkasındaki nedenleri tek tek sıraladı.
Eğer çocuğunuz son zamanlarda öğrendiği bir beceriyi unutuyor veya aynı soruları defalarca soruyorsa dikkat! İşte uzmanından ailelere altın değerinde tavsiyeler ve çocuk nörolojisinde dikkat edilmesi gereken o kritik sınır... Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. Dilara Füsun İçağasıoğlu, çocuklarda unutkanlıkla ilgili tüm merak edilenleri yanıtladı.
Çocuklarda ve ergenlerde unutkanlık ne zaman normal gelişimin bir parçası, ne zaman bir hastalığın habercisi olarak değerlendirilmelidir?
Çocukların yüzde 15-20'si hafıza sorunları yaşar, ancak yüzde 30'dan azı doğru yönlendirilmektedir. Unutkanlık konusunda erken tanı ve uygun yönlendirme çok önemlidir.
Hafıza (bellek), beynin bilgiyi işleyip daha sonra kullanmak üzere saklamasıdır.
Çocuklarda hafıza (bellek); öğrenmelerini, sosyal etkileşimlerini, kendi dünyalarında ilerlemelerini sağlayan, bilgiyi depolama ve geri çağırma yeteneğidir.
Çocukların unutkanlığı ebeveynler için üzücü olsa da unutmanın kasıtlı olmadığını aksine okul öncesi yıllarda normal bir gelişim sürecini yansıttığını bilmek rahatlatıcı olabilir.
Örneğin, iki veya üç yaşındaki bir çocuk, yapması gereken işi unutabilirken. Üç yaşından büyük bir çocuk bu işi yapması gerektiğini hatırlar ancak o işi zamanında yapamaz.
Bu "hatırlamayı hatırlama", hafızanın, herhangi bir uyarı veya hatırlatıcı olmadan, tam doğru zamanda kendiliğinden ortaya çıkması "yürütücü işlev" olarak bilinen üst düzey bir bilişsel beceri gerektirir.
Yani bu gelişimin doğal bir parçası mı?
Yürütücü işlev görevlerinin temelini oluşturan prefrontal korteks (beynin CEO'su)'in gelişimi 5-7 yaşlarında pik yapsa da yaklaşık 23 yaşına kadar sürer.
Yani yürütücü işlevler, dil ve oyun gibi diğer bazı becerilere kıyasla çocukluk döneminde daha geç gelişir. Bu da çocuklarda unutkanlığın yaygın olduğunu ve gelişimin doğal bir parçası olduğunu gösterir.
Ebeveynler büyük olasılıkla siz de çocukken böyleydiniz (sadece hatırlamıyor olabilirsiniz)!
Çocukta normal olarak kabul edilebilen, ancak ebeveynleri endişelendiren unutkanlık davranışları ile ilgili hangi şikâyetler, nörolojik bir uyarı işareti olabilir?
* Oyuncaklarını nereye koyduğunu unutuyor
* Ev işleri için hatırlatmalara ihtiyaç duyuyor
* Okul eşyalarını ara sıra kaybediyor
* Hafif sınav kaygısı var şeklinde karşımıza çıkmaktadır.
Bu belirtiler karşısında ebeveynlerin alabileceği önlemler neler?
* Rutinler oluşturun ve bunlara bağlı kalın. Çocuklar, bir rutini, yeterince sık uygulandığında en iyi şekilde hatırlayabilirler.
* Çocuğunuzun hatırlamasının zor olduğu alanları fark ederek ona yardımcı olacak stratejiler geliştirin.
* Görmek istediğiniz davranışı örnekleyin. Ancak bunu onlar için yapmayın, birlikte yapın.
* Hatalar için endişelenmeyin, bunlar normaldir. 3-5 yaş arası çocuklarda yiyecek ödülleri şeklinde verilen teşviklerin performansı iyileştirmek için yeterli olmadığını, cezalandırmanın da yardımcı olmayacağını bilin. Bunun yerine, unutma durumlarını öğretici anlar olarak kullanarak, bir dahaki sefere nasıl ayarlama yapması gerektiği konusunda strateji geliştirmeye çalışın.
* Yapılmasını istediğiniz işleri çok geç saatlere bırakmayın. Kaygı ve stres, çocukların kolayca bunalmasına neden olabileceğinden, unutmayı daha olası hale getirebilir. Örneğin çantasını bir gece önceden hazırlamasına yardımcı olun ve mümkün olduğunca acele etmekten kaçının.
* Yargılamayın. Çocuğunuzu bu nedenle yargılamanız geleceğe yönelik hafıza kayıplarına yol açabilir.
Özellikle okul öncesi dönemde görülen unutkanlık hangi sınırlar içinde normal kabul edilir?
Küçük bir çocuğun unutkanlığı ebeveynleri endişelendirebilir. Genelde; "Bir dakika önce söylediğim halde dişlerini fırçalamayı nasıl unutursun" Ya da: "Oyuncağını parkta mı unuttun?" gibi eleştiriler ebeveynler tarafından sıkça yapılır. Aslında bu unutkanlık çocuğunuzun suçu değildir.
Küçük çocuklarda gelecekteki niyetlerini hatırlama becerisi hala gelişmektedir. Bu nedenle genellikle niyetlerini yerine getirmeyi unuturlar.
Bu yaş grubu çocuklara ne yapmaları gerektiğini söylemeleri istendiğinde, çoğu okul öncesi çocuk, yapmayı unutmuş olmasına rağmen, yapmaları gerekeni hiçbir zorluk çekmeden tekerlemeyle anlatabilir.
Farklı yaşlardaki çocuklar farklı şekillerde unuturlar. İki ve üç yaşındaki çocuklar niyetlerinin içeriğini unutma eğilimindedir: Ne yapmaları gerektiğini hatırlayamazlar. Buna karşılık, üç yaşından büyük çocuklar genellikle ne yapmaları gerektiğini hatırlarlar, ancak niyeti uygun anda yerine getiremezler.
Bu durum ebeveynler için kaygı verici olsa da unutmanın kasıtlı olmadığını ve okul öncesi yıllarda normal bir gelişim sürecini yansıttığını unutmamalıyız. Bir çocuk altı veya yedi yaşına geldiğinde, bu tür hafıza genellikle çok daha iyidir ve orta çocukluk yıllarında gelişmeye devam eder.
Ebeveynler, öğretmenler ve diğer bakıcılar çocukların geleceğe yönelik niyetlerini hatırlama yeteneklerini geliştirmek için ne yapabilirler?
2-3 yaşındaki çocuklar için motivasyon ve ne yapmaları gerektiğini hatırlamaları için stratejiler vermek (örneğin, geleceğe yönelik bir niyeti şarkıya dönüştürmek) faydalı olabilir. Dört yaşından sonra ise hatırlamalarını kolaylaştırmak için çevredeki ipuçlarına dikkat etme konusunda daha fazla bilgi verebilirsiniz.
Çocuklara yapılan hatırlatmalar genelde etkili olmuyor neden?
Çocuklara yapılan sürekli hatırlatmalar genelde çok etkili olmaz. Aksine "dikkat etmeye devam et" hatırlatması, dört yaşındaki çocukların gelecekteki bir işlevi hatırlama yetenekleri üzerinde olumsuz bir etki yapabilir.
Bu nedenle küçük çocuğunuzun unutkanlığına karşı sabırlı olun, bunun gelişimsel bir aşama olduğunu bilin ve onları oldukları gibi sevmeye odaklanın.
Unutmayın, sevginiz, desteğiniz ve biraz da bilgelik davranışlarınızla, çocuğunuzun güçlü hafıza becerileri geliştirmesine ve hayatın her alanında başarılı olmasına yardımcı olabilirsiniz.
Aileler çocuklarındaki unutkanlığı hangi noktada ciddiye almalı ve bir uzmana başvurmalıdır?
Eğer çocuğunuz;
* Son zamanlarda öğrendiği becerileri unutuyor (konuşma, tuvalet eğitimi)
* Günlük rutinleri hatırlayamıyor (okul veya ev gibi tanıdık yerlerde kaybolma)
* Akademik başarısında düşme var (özellikle matematik/okuma)
* Dikkat Kaybı var; "10 saniyeden fazla süren ve sonrasında kafa karışıklığıyla sonuçlanan dalgınlık"
* Aynı soruları tekrar tekrar soruyor
* Yakın aile üyelerinin isimlerini unutuyor
* Özellikle de baş ağrısı ile birlikte unutkanlıklar yaşıyorsa önemli bir nörolojik uyarı işaretidir. Bu durumda mutlaka bir çocuk nöroloğundan yardım almalısınız.
Çocuğunuzda olan bu uyarı işaretleri neden ortaya çıkar?
Ergenlerde Unutkanlığın Yaygın Nedenleri
Hormonal değişiklikler
Uyku hijyeninin bozuk olması
Uyku apnesi
Birçok görevi aynı anda yapma isteği
Hafıza kaybına yol açabilen ilaçlar
B-12 Vitamini Eksikliği
Tiroid testinin az ya da çok çalıştığı durumlar (hipotiroidi, hipertiroidi vb)
Madde Bağımlılığı
Stres ve Kaygı
Aşırı ekran maruziyeti
Ayrıca
Hafızayı (belleği) bozan sessiz nöbetler (EEG bulguları)
Beyincik sarkması (MRG ile tespit edilir)
Kafa travmaları sonrası ortaya çıkan durumlar (Fark edilmeyen düşmelerden/spor yaralanmalarından kaynaklanabilir)
DEHB (Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu)
Hafıza merkezlerine saldıran antikorlarla ortaya çıkan otoimmün ensefalit veya viral ensefalitlere bağlı olarak gelişen unutkanlık
Unutan çocuğunuzu çocuk nörolojisine götürdüğünüzde hangi testler yapılır?
Çocuğunuzun ayrıntılı öykü ve nörolojik muayenesi sonucu istenebilecek tetkikler;
Kan testleri
Metabolik tarama testleri
Vitamin B12, D vitamini düzeyleri
Bilişsel Testler
EEG (elektroensefalografi)
Beyin MR
İşitme testi (BERA) olabilir.
Hangi sabun hangi cilt tipine iyi gelir? Dermatoloji uzmanı açıkladı
Bahar alerjisinden koruyan 4 yöntem! İmmünoloji ve astım uzmanı açıkladı
