İzmir'in Bornova ilçesinden başlayarak Nif dağı ve Bozdağ sıradağlarını geçerek Kiraz'ın yaylalarını dönen ve devamında Aydın sıradağları üzerinden Efes-Selçuk'ta bulunan Meryemana'da sonlanan Efeler Yolu, 513 kilometrelik çok etaplı ve işaretli bir yürüyüş yolu. Efeler Yolu aynı zamanda bir pasaport ve mühür sistemine sahip olmasıyla da dikkat çekiyor.
YOL, 28 ETAPTAN OLUŞUYOR
Efeler Yolu, bakir yaylalar ve dağ geçitleri kullanarak kültürel zenginlikleri günümüze taşıyan önemli köyleri de içinde barındırıyor. Yol, 27 ana etap ve 1 alternatif hat olmak üzere 28 etaptan oluşuyor.
GENİŞ BİR COĞRAFYAYI KAPSIYOR
İzmir Valiliği, Efeler Yolu Gastronomi Günleri ile bu bölgenin potansiyelini gözler önüne serdi. Efe/zeybek temasını işleyen kültür rotasıyla geniş bir coğrafyayı kapsayan Efeler Yolu'nun tanıtımı için de önemli bir yere sahip olan Efeler Yolu Gastronomi Günleri, Türkiye'nin hemen her köşesinden katılımcıların büyük beğenisini topladı.
BİRGİ MUTLAKA GÖRÜLMELİ
Kendine has geleneksel mimari dokusunu günümüze kadar koruyabilmiş ender yerleşim yerlerinden biri olan; konakları, camileri, türbeleri, medreseleri, hamamları, çeşmeleri ve daha birçok eseriyle, beylikler döneminden başlayıp günümüze ulaşmış çok sayıda tescilli yapıya sahip Birgi'nin turizm potansiyeline de dikkat çekildi.
'KENT ARŞİVİ'NDE GEÇMİŞE YOLCULUK
Efeler Yolu Gastronomi Günleri'nin ilk gününde; Lübbey, Ödemiş ve Birgi rotası gezdik. Bir vadinin yamaçlarına serpilmiş ve "Hayalet Köy" olarak bilinen Lübbey ile başlayan gezi rotası, Ödemiş Arkeoloji ve Etnografya Müzesi ile devam etti. Ardından Ödemiş'in 1926 yılındaki ilk otellerinden olan şimdilerde ise Ödemiş ve Küçükmenderes havzasının geçmişini ve kültürünü tanıtmak amacıyla müze haline getirilen Kent Arşivi'nde geçmişe yolculuk yaptık. Burada coğrafi işaretli 'Töngül Pide' ve 'Ödemiş Tulum Peyniri'ni deneyimledik ki enfesti.
VALİ ELBAN'IN KONUĞU OLDUK
Sonrasında Birgi'nin simgelerinden olan Çakırağa Konağı'nın bahçesinde, bölgeye has özellikli ürünlerin kullanıldığı akşam yemeği İzmir Valisi Dr. Süleyman Elban'ın ev sahipliğinde, menüsü İzmirli ünlü Şef Osman Sezener tarafından hazırlandı.
Yüzyıllardır ayakta kalan Çakırağa Konağı'nda ise Efeler muhteşem bir gösteriye imza attı. Efeler, alanda yer alan küçük Efeler ile bir araya gelerek bizlere unutamayacakları bir an yaşattı.
TARİHİMİZ AÇISINDAN ÇOK ÖZEL BİR YERE SAHİP
Efeler Yolu Gastronomi Günlerinde lezzet tutkunlarıyla bir araya gelen İzmir Valisi Dr. Süleyman Elban, çok güzel bir coğrafyaya sahip olunduğunu ifade ederek, "Hem doğal güzellikler açısından hem tarihi varlıkları açısından, hem de iklim, doğal ürünler ve gastronomi zenginliği açısından çok özel bir havzadan bahsediyoruz. Bu havza milli tarihimiz bağlamında da çok özel bir yere sahip. Efeler Yolu ile ilgili çalışmayı ülkemizin ve dünyanın kamuoyuna sunmak istiyoruz ki buradaki yerel kalkınmaya katkısı olsun" dedi.
EKONOMİK CANLILIĞA ARACILIK EDİYORUZ
"İzmir, çok önemli bir ticari limanı olan ve dünyayla çok entegre bir şehirde yer almasına rağmen, iç bölgeler daha doğal, daha bakir kalmayı başarmış ve neredeyse şehir dışında hiç göç almamış" bilgisini veren Vali Elvan, "Ova kesimi dışında hızlı bir nüfus vermeye başlamış. Burada da ciddi manada nüfus azalışı olmuş. İnşallah bu çalışmalar sonunda kırsalda hem mevcut nüfusun korunması hem de belki giden belli bir nüfusun geri dönüşü sağlanarak, ekonomik canlılığa aracılık etmiş oluruz" ifadelerini kullandı.
MUTFAĞA GİRİNCE MUCİZEYE DÖNEN ÜRÜNLER
Türkiye'deki kestanenin yüzde 70'inin bu havzalarda yetiştiğini dile getiren Vali Elban, "Ancak ekonomiye nihai ürün olarak işleyen başka yerler bu konuda daha hızlı yol alıp meşhur olmuş. Bu havzada zeytininden incirine, kestanesinden tıbbi aromatik birçok ürünü doğal haliyle görebiliyorsunuz. İncirde, zeytin çeşitleri ve özellikle doğal zeytinleri ve zeytinyağında da çok iddialı bir bölge. Zeytinin yaprağı konusunda ilaçlamanın ve gübrelemenin olmadığı bir yer. Tüm bunların mutfağa girince nasıl bir mucizeye dönüştüğünü anlatmaya gerek yok. Bir yıldan beri bu coğrafyada geziyoruz, Efeler Yolu'nda yürüyoruz. Hem spor yapıyoruz hem coğrafyayı tanıyoruz hem de İzmir'in bu güzelliğini yaşıyoruz. Sadece gastronomisiyle değil, doğa sporları ve diğer etkinliklerle de inşallah herkesin bu güzelliklerden yararlanmasını temenni ediyorum" diye konuştu.
EFE-ZEYBEK KÜLTÜRÜNÜN KALBİ
Gastronomi Günleri'ne katılan lezzet tutkunları, Efeler Yolu Direktörü Prof. Dr. Özgür Özkaya'dan süreç ve yürütülen çalışmalar ile ilgili bilgi aldı.
Prof. Dr. Özkaya, "Efeler Yolu önemli yolları birbirine bağlayan 513 kilometrelik kültür rotası. Bu rota Bozdağ sıra dağlarını ve Aydın sıra dağlarını ki bu dağlar Manisa'yı İzmir'den, İzmir'i Aydın'dan ayıran dağları kapsıyor. Efe-zeybek kültürünün kalbi olarak nitelendirebiliriz. Türkiye'de daha önce yapılmamış özgün ve dünyada da daha önce yapılmamış unsurları barındırıyor. Bunlardan en önemlisi her etabın bir köyde sonlanıyor olması. Amacımız ileride anlatabilecek bir mühür ve pasaport ile Efeler Yolu rotasında yer aldıklarını göstermeleri. Ayrıca yürüyüşçülerin dağda kalmadan köylere girmesini oraları görmesini sağlamak. Efe-zeybek kültüründen önemli köyleri, yaylaları kullanarak birbirine bağladık, işaretledik ve kültür rotası oluşturduk. Bunun yanında Türkiye'nin en güzel köyleri olarak ifade edilen yerlerin de tanıtımına katkı sunmak için çalışıyoruz" diye konuştu.
TÜRKİYE'NİN EN BÜYÜK AÇIK HAVA PAZARI TİRE'DE
Etkinliğin ikinci gününde ise 650 yıllık Ahilik geleneği ile Tire Pazarı'nın açılışı dualar eşliğinde yapıldı. Burada, esnafın adetlerinden olan Tire esnaf kahvaltısı olan Tak Tak Kebabı ve Tandır Çorbasının tadına baktık. Türkiye'nin en büyük açık hava pazarı olan Tire Pazarı'nın 2 bine yakın tezgâhı ile sadece Tire için değil yöre için de önemi dikkat çekiyor. Ardından Tire Süt Ürünleri Kooperatifi ziyaret ettik. Bölgenin süt ürünleri zenginliği, peynir çeşitleri ve kooperatifin yarattığı etki hakkında kooperatif başkanı Osman Öztürk, bizlere bilgi verdi.
TİRE KÖFTESİ DAMAK ÇATLATIR
Efeler Yolu'nun en güzel noktalarından, yenilebilir otlar açısından çok zengin bir yer olan Kaplan Köyü ziyaretinde dünyanın en sağlıklı mutfaklarından sayılabilecek bölgenin mutfak kültürüne tanık olduk. Nohut mayalı Kahrat ekmeği, çamur peyniri, bölgenin zeytinyağı, lor tatlısı, lalengi ve Tire köftesinin tadına baktık.
ANADOLU PARS'ININ GEZDİĞİ BÖLGE
Efeler Yolu Rotasında Kaplan Köyünün amblemi bir kaplan türü olan Anadolu Parsı'nın en son burada fotokapana yakalanmış olmasına, Güme Dağlarındaki yaban hayatın çeşitliliğinin korunması için yapılan çalışmaları dinledik. Kaplan Dağ'da yer alan şef Lütfi Çakır ve şef Deniz Çakır tarafından Tire'ye ait hazırlanan özel yemekler gerçekten enfesti.
TÜRKİYE REHBER KİTABI'NDA YERİNİ ALDI
Bu arada Efeler Yolu, sorumlu turizme yönelik çalışmaları ve fark yaratan özellikleriyle Green Destinations "Top 100 Stories" arasında yer almaya hak kazandı. Diğer yandan Efeler Yolu, daha ilk yılında tüm dünyada satışa çıkan Lonely Planet'in Türkiye Rehber Kitabı'nda yerini aldı.
TT&RR AĞINA DAHİL EDİLEN İLK KÜLTÜR ROTASI
Rota, 2025 yılının hemen başında Avrupa Konseyi Kültür Rotaları'nın (Cultural Route of the Council of Europe) Yaylacılık Patikaları (Transhumance Trails and Rural Roads-TT&RR-) ağına kabul edildi. Bu önemli gelişmeyle birlikte, Türkiye'den bu programa kabul edilen rota sayısı 12'ye yükselirken, Efeler Yolu konseyin TT&RR ağına dâhil edilen ilk kültür rotası oldu.
Söz konusu özellikleriyle Efeler Yolu, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı tarafından oluşturulan GoTurkiye platformunda tanıtılıyor.
Birgi içerisinde bulunan halkın kullanıma açık, odun ateşinde nohut mayalı ekmek pişirilen sokak fırınlarının asırlık geleneği ise Efeler Yolu Gastronomi Günleri'nde yaşatıldı.
