Mehmet ÖZDOĞAN/ mehmet.ozdogan@aksam.com.tr
- Çocuklar artık erken yaşlanıyor!
- Sosyal medyada ‘yakından’ takip ediyor.
Aynı ergenliği yaşadığını düşünüyor.
- Bizde prodüktör yok. Dünyada 15-20 yaş arası gençlere büyük yatırım var.
- Çocuğa ayrılan zaman azaldıkça, anne-baba daha çok satın alıyor. Artık müzik dahil tüm endüstriler bunun üzerine kuruldu.
- Eskiden yetişkin olma fetişi varken, şimdi genç olmak daha büyük bir fetiş…
- Türkiye’de aile baskısı çok; yaşıt idol çıkması zor.
- Türk popunun can çekişme sebebi ‘genç idol’ eksikliği...
Her şey 1964’te ‘Jackson 5’la başladı. ABD, Indiana’dan çıkan beş çocuk, müzik sektörünün kurallarını altüst etti. Sinema, çocuk yıldızlara alışıktı; ama müzik sektörü böyle bir infialle ilk kez tanışıyordu. Jackson 5, 1970’lerin başında popüler kültürün en büyük simgelerinden biri haline geldi. O tarihten bugüne de yakın müzik tarihi genç yıldızlarla doldu taştı. 2000’lere gelindiğinde ‘çocuk idoller’ cazibesini yavaş yavaş yitirmeye başlamıştı.
Ta ki Kanada’dan 14 yaşında bir çocuğun Youtube’a yüklediği o videoya kadar… Bu genç yeteneğin adı, Justin Bieber’dı. Dünyanın dört bir yanından yaşıtlarıyla, belki de dünyanın en büyük topluluğunu kurdular: Beliebers!
Onları Selena Gomez’in Selenator’leri ‘takip’ etti. ‘X Factor’ adlı yarışmadan çıkan One Direction’ın ‘Directioner’ları da kervana katılınca kimsenin baş edemeyeceği büyük bir güç haline geldiler. Sosyal medya onlarla şekillendi; müzik sektörü toparlandı. Çok geçmeden bu fırtına ülkemizin ergenlerini de peşine kattı. Facebook’taki verilere göre Türkiye, bu gençlerin hayran sayısı en fazla 5 ülkeden biri haline geldi. Çoğunlukla yaşça büyük kişilere hayranlık besleme, onları örnek alma anlamında kullanılan ‘idol’ün tanımı değişiyor mu? Son çocuk yıldızlarına 90’ların sonunda el veren yerli müzik sektörü, neden yeni ‘yaşıt idol’lerini yaratamadı? Konunun uzmanlarına sorduk...
YETİŞKİNLİĞE FETİŞ BİTTİ GENÇLİĞE FETİŞ BAŞLADI
Nazli Ökten / Sosyolog – Galatasaray Üni. Öğretim Üyesi
Yaşı küçük yıldızlar, medya için de tüketici için de her daim çekicidir. Son birkaç yılda daha çok örnek görmemizin sebebi, kültür endüstrisinin, özellikle de müzik ve sinema ürünlerinin tüketici yaşının küçülmesi olarak görülebilir.
Çocuklara yönelik pazarlama yöntemlerinden hepimiz haberdarız. Süpermarketlerde, çocukların görebileceği hizada kasa yanlarına yerleştirilen ürünler bile bir pazarlama öğretisi... Bunun ortaya çıkışı da çocukların anne ve babaya uygulayabildiği satın aldırma gücünden başka bir şey değil.
Sebebi ise, ücretli çalışanların artması, kadının daha çok işgücüne katılması ve çalışma saatlerinin artmasıyla çocuk-ebeveyn arasında geçen sürenin kısalığıyla ilgilidir. Çocuğa ayrılan zaman azaldıkça, onu tazmin etmek adına anne-baba daha çok satın alıyor. Dolayısıyla tüm endüstriler bu denklem üzerine kuruluyor. Çocuk idollerin artışına sebep olan bir diğer etkense, 68 sonrası ‘gençlik kültürü’ kodlarının değişmesine dayanıyor. Eski fotoğraflara dikkat edin; 16 yaşındaki bir çocuk takım elbiselidir; yetişkin gibi görünmeye çalışır. Ama şimdi 50 yaşında blue-jean giyen yetişkinler görüyoruz. Eskiden yetişkin olma fetişi varken, şimdi genç olmak daha büyük bir fetiş unsuru…
Ülkemizde sanat endüstrisi yeni yeni kurumsallaşıyor. Çok eski bir söylemi hatırlatmakta fayda var: “Çocuğum ya topçu olsun; ya popçu…” Futbol, o kurumsallığı kazandı. Müziğin zamana ihtiyacı var. Burjuva kesiminin sanat sektöründen korkmamayı öğrenmesi gerekiyor. Ama yurtdışındaki haliyle olması da imkansız gibi. Mesela bir çocuğun cinselliğini ön planda yaşaması veya uyuşturucu kullanması, aslında, “Bakın, ben sıkıcı değilim!” nidasından başka bir şey değildir. Bu tip şeyler alıcıya da ‘seksi’ gelebiliyor haliyle…
İSTERSE EN YETENEKLİSİ GELSİN 17 YAŞ ALTINI YARIŞTIRMAM
Osmantan Erkır / Popstar’ın Yapımcısı
Daha üç yaşında tablet bilgisayarlarda biz büyüklerin bile bilmediği oyunları oynayan çocukları görüyorsunuzdur. Çocuklar artık erken yaşlanmaya başladı. Justin Bieber, 15 yaşında şöhret olsa da, ona hayran olan çocuklar yaşadığı hayattan ötürü, Bieber’ı daha yüce görüyor. Elbette biz de senelerdir Popstar’ın elemelerinde gençlerle karşılaşıyoruz. Ama ben ve ekibim 17 yaş altının yarışmaya katılmasını kesinlikle doğru bulmuyoruz. Bir insanın başına gelebilecek en kötü şeylerden biri, çocukluğunu yaşayamamak… İsterse görülmemiş bir yetenek olsun; isterse dünyanın en güzel kızı ya da en yakışıklı çocuğu olsun; 17’nın altındaysa geri çeviriyoruz. Türkiye’de bu çok mümkün değil. Yurtdışında her şey planlı; baştan aşağı hazır bir proje var. Şöhret olduktan kaç ay sonra esrar içerken yakalanacakları bile planlanıyor.
ESKİLER POP’U BIRAKINCA MEYDAN ÇOÇUKLARA KALDI
Naim Dilmener / Müzik Yazarı
60, 70 ve 80’lerde de çocuk yıldız vardı. Bu kadar çok değildi; ama vardı. Artmasının en mühim sebebi şu olabilir: Pop müziğin giderek irtifa kaybetmesi nedeniyle, bu müziği dinleyen yetişkinler ortadan çekildi; bu müzikle ilgilenmez oldu. İlgilenmeye devam eden kitlenin yaş ortalaması bu nedenle giderek düştü ve ‘çocuk’ seviyesinde kilitlendi. Sonuç olarak meydan onlara kaldı. Bizde ‘yaşıt idol’ çıkmıyor; çünkü eski tipte müzik yapımcısı kalmadı. Prodüktör dediklerimizin, müstakbel yıldızlarını araması, bulması, ilgilenmesi ve yatırım yapması gerekiyor. Bunu yapan kalmadı. Bir de bizde piyasanın çalışma düzeni tamamen değişti. Birkaç istisna hariç, hiçbir firma, hiçbir yapımcı kimseye yatırım yapmıyor. Yayınlayacakları albümler, hep dışarıdan ve yayına hazır geliyor. Herkes kendi yapıyor albümünü. Çocukların böyle bir imkânı da yok tabi… Aileleri de böyle bir yatırıma sıcak bakmıyor.
‘ONU BİZ YARATTIK’ DEMEYİ SEVİYORLAR
Cengiz Erdem / Avrupa Müzik & Universal Music Türkiye Genel Müdürü
Sosyal medyada idolünü takip eden çocuklar, bu etkileşim sayesinde kendi yaşıtlarıyla aynı duyguyu, aynı ergenlik dönemini yaşadıklarını düşünüyor. Onlarla beraber büyüdüklerini hissediyorlar. Özdeşleştirme, idolleştirmenin temelidir. Aynı şekilde televizyondaki yetenek ve ses yarışmalarına katılanların ilk günden itibaren seyirciyle bütünleşmesi ve seyirci tarafından seçiliyor olması da önemli bir etken. ‘Onu biz yarattık’ meselesini çok daha iyi hissedebiliyorlar. Ve bunu da seviyorlar. Türkiye’ye gelince; dünyadaki örnekleriyle buradakileri kıyaslamak mümkün değil. Belki sadece Küçük Emrah… Türk müzik tarihinde kendi yaşıtlarını peşinden sürüklemiş tek çocuk star’dı. Tabii o zamanların Türkiye’si için geçerli bu durum. Bir de ne yazık ki bizim çocuklarımız yeteneklerini Youtube gibi mecralarda paylaşmak konusunda çok daha çekingen. Bu da sektörü tıkıyor.
BİR ZAMANLAR TÜRKİYE’NİN JUSTIN BIEBER’IYDIM
Emrah - Sanatçı
Kuşkusuz ‘çocuk star’ denince Türkiye’de akla gelen ilk isim Emrah… O, belki de Türk müzik tarihinin en ‘ikonik’ karakterlerinden biri… Şöhret onu bulduğunda Elazığ’ın Gülüman Köyü’nde ortaokula devam eden 11 yaşında bir çocuktu. Apar topar İstanbul’a getirildi. İkinci albümüyle beraber daha 13 yaşındayken dört milyon satmıştı. Ardından kült haline gelen ‘Acılı Emrah’ filmleriyle gişe rekorları kırdı. 1994’te İnönü Stadı’nda verdiği konser tarihe geçti. İlk kez Türkiye’den bir sanatçının konserini 50 binden fazla seyirci izledi.
Pop müziği denedi, televizyon dizilerinin reytingi garanti yüzlerinden biri oldu. Kısaca Emrah, 31 senedir hayatımızda kalmayı başardı. Dört yıldır kimseye röportaj vermeyen Emrah’a “Bugün neden çocuk star çıkmıyor?” diye sorduk. Ona göre bu eksikliğin en büyük nedeni “hayır” demeyi bilmeyen bir nesil…
‘TEK HAYALİM KÖPRÜDEN GEÇMEKTİ’
“Bugünün koşullarına baktığımızda piyasanın çocuk star çıkarmakta zorlandığını görebiliriz. Sebeplerini şöyle sıralayabilirim: Türkiye halkı kendi vatanının çocuğunda ‘samimiyet’ görmek ister. Çocuğu sevdiren budur. Bakın; benim İstanbul’a gelirken tek hayalim vardı: Boğaziçi Köprüsü’nden geçebilmek. Bunu aylarca yapamadım. Sabah kayıtlar, öğlen çekimler, akşam Maksim’de sahne… Hiçbiri umurumda değildi. Daha 11 yaşındaydım. Tek isteğim, o köprüden geçmekti. Bugünün çocuklarının hayallerinin çok daha materyalist olduğunu görebilirsiniz. ‘En çok parayı ben kazanayım’, ‘Kısa yoldan şöhret olayım’, ‘Tüm kızlar bana âşık olsun’ gibi hayallerden bahsediyorum. İzleyici niyetin bu olduğunu görüyor; samimiyetsizliği gördüğü anda da ondan vazgeçiyor. Ben daha çocukken ‘hayır’ demeyi öğrendim. ‘Hayır’larım ‘evet’lerimden her zaman daha fazla oldu. İşte böyle hak ettim bulunduğum yeri.”
‘AİLEYLE İŞİ AYIRMAK GEREKİYOR’
“Daha 11 yaşındayken bile kontrol mekanizmam sağlamdı. Bugüne kadar kimse bana istemediğim bir şeyi yaptıramadı. Ailemin, işimle ilgili karar vermesine hiç izin vermedim. Ama onlardan bir an bile uzaklaşmadım da… Şimdi bana biri ‘arabesk’ tadında bir film getirse; saniye düşünmeden reddederim. Çünkü ben orada ispat ettim kendimi. Artık yeni bir şey yakalamalıyım. Bugünkü prodüktör anlayışı, sanatçının tüm inisiyatifini elinden alıyor bence.”
‘DEVİR DEĞİŞTİ; POP’A DÖNDÜM’
“18-19 yaşına geldiğimde şöhretin zirvesini görmüştüm. O noktadan sonra yeni bir şeyler yapmam gerekiyordu. Pop müzik söylemeye başladım. Çünkü artık insanlar bunu dinlemek istiyordu. Kendimi kolayca çağa adapte edebildiğim için 31. sanat yılımı kutlayabiliyorum. Ben de bir zamanlar Türkiye’nin Michael Jackson’ı, Justin Bieber’ıydım. Bunu kullanmayı iyi bildim.”
TEZKEREYİ ALANI İDOL YAPMIYORLAR
Metin Özülkü - Müzisyen
Metin Özülkü, hem 9 yaşında ilk plağını çıkarmış bir müzisyen, hem prodüktör hem de Özel İstanbul Güzel Sanatlar Lisesi’nin de kurucularından biri… Ayrıca dört sene ATV’de yayınlanan ve çocuk seslerin yarıştığı ‘Bir Şarkısın Sen’in müzik prodüktörlüğünü yaptı. Dolayısıyla meselemizi en iyi bilenlerden biri.
Ona göre, sorunun özünde ailelerin korkaklığı var: “Türkiye’de durum çok daha sıkıntılı. Bizim ailelerimiz için şöhret, kaçılması gereken bir olgu. Çocuğu ne kadar yetenekli olursa olsun; ailelerin derdi, okulunu aksatmasın; doktor olsun; mühendis olsun; askerliğini de mutlaka yapsın. Yok öyle iş! Tezkereyi alanı idol yapmıyorlar. Tabii bu toplumun orta tabakası için geçerli. ‘Güya’ üst tabaka dediğimizi klasik müzikle, ‘güya’ alt tabakayı ise arabeskle özdeşleştirirsek, popüler müziğin ana kitlesi her zaman orta tabaka olarak kabul edilir. Orta tabakanın derdi, üstü yakalamaya çalışmak. Bizim neredeyse tüm çocuk starlarımızın arabesk menşeli olmasının sebebi de bu. Çünkü alt tabakanın derdi, “Çocuğum yırtsın da; nasıl yırtarsa yırtsın’dır.”
‘BİZİM ÇOCUK USLU DURSUN’
“Şu an Türkiye’de 25 yaşın altında star kalmadı. Piyasa ise her daim çocukların elinde. Nasıl 25 yaşındaki adam, ergen kitleleri peşinden sürüklesin? Önce iyi lise, sonra iyi üniversite, sonra iyi işi deniyorlar; olmuyor. Yaş kemale erince de ‘Dur bakalım, benim sesim güzeldi; bir de bunu deneyeyim’ diyorlar. Tabii ki olmuyor. Sağlam bir yol olmasa da; bir de işin sansasyonel boyutu var. Şimdi Batı’daki versiyonları incelediğinizde 16-17 yaşındaki idollerin her şeyi yapabildiklerini görüyorsunuz. Uyuşturucu kullanıyorlar; cinselliklerini ön planda yaşıyorlar. İşte yine bizim ailelerimizin mantığı giriyor devreye… ‘El oğlu, yabancı yapsın; bizim vatandaşımız, bu ülkenin çocuğu uslu dursun.’ Pop müziğin can çekişme sebebi de bu: ‘Genç idol’, ‘genç müzisyen’ eksikliği...’
YAŞIT İDOL ARAYIŞIM YOK
Samsun Demir DMC Genel Müdürü
Öncelikle Türkiye gibi aile baskısının çok yoğun olduğu bir ülkede ‘yaşıt idol’ çıkması çok zor.Erkekler de, kızlar da geç olgunlaşıyorlar. Bu durumda profesyonelce kariyerlerini yürütmeleri de zor. Tabii sadece çocukla ilgili değil bütün mesele... İdol’ü medya yaratır. Ama hiçbir medya mecrası bir çocuğun şöhretini parlatmaya yanaşmıyor. Aslında genel anlamda ‘yeni’ olandan uzak duruyorlar. Bunun sebebi ‘garantici’ olmaları… “Var olan iş yapıyor, niye riske girelim ki?” diyorlar. Sayfalarını, ekranlarını eskilere ayırmaya devam ediyorlar. Ama bir gün bu döngü elbette kırılacak. Yaşıt idoller piyasaya çıkacak. Ama şu an değil. Benim de bir prodüktör olarak böyle bir arayışım yok. Öyle bir yetenek çıkarsa, gelir, bizi bulur zaten. O zamana kadar en genç starımız 30’larında kalacak gibi görünüyor.
