Antalya Diplomasi Forumu'nda (ADF) düzenlenen "Yarını Tasarlarken Belirsizlikleri Yönetmek" başlıklı panelde, Birleşmiş Milletlerin (BM) reforma tabi tutulması ve yeniden gözden geçirilmesi gerektiği belirtildi.
Anadolu Ajansının (AA) "Global İletişim Ortağı" olduğu, Belek Turizm Bölgesi'ndeki NEST Kongre Merkezi'nde düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu 2026 kapsamında, moderatörlüğünü TBMM NATO Parlamenter Asamblesi (PA) Türk Delegasyonu Başkanı ve AK Parti Antalya Milletvekili Mevlüt Çavuşoğlu'nun üstlendiği "Yarını Tasarlarken Belirsizlikleri Yönetmek" paneli düzenlendi.
Panele, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Kuzey Makedonya Cumhurbaşkanı Gordana Siljanovska-Davkova, Gürcistan Başbakanı İrakli Kobakhidze konuşmacı olarak katıldı.
- "BM'NİN SADECE DESTEKLENMESİ GEREKMİYOR AYNI ZAMANDA BİR REFORMA TABİ TUTULMASI GEREKİYOR"
Tokayev, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde bir araya geldiklerini belirterek, Kazakistan ve Türkiye'nin dünyanın çeşitli bölgelerinde yaşanan sorunlara karşı pozitif bir rol üstlenebileceğini dile getirdi.
Tokayev, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın gelecek aylarda Kazakistan'ı ziyaret edeceğini söyledi.
Bütün medeniyetlerin, bir kesişim ve dönüşümde olduğuna dikkati çeken Tokayev, "Bir dönemeçteyiz, bir kavşaktayız esasında. Ulusal sorunların aşılması sadece bölgesel olarak çözülebilecek sorunlar değil." dedi.
Tokayev, bazı devletlerin BM'yi desteklemesi gerektiğini belirterek "BM'nin sadece desteklenmesi gerekmiyor aynı zamanda bir reforma tabi tutulması gerekiyor. Yakın zamanda olacağına da inancımız var. Reformlardan konuştuğumuzda, değişimlerden konuştuğumuzda ya da BM'nin yeniden yapılandırılmasından bahsettiğimizde uzun zaman önce de bunlar bahsedilmişti ama hiçbir zaman olmamıştı. Yani biz bunlarda çok samimiyiz esasında. Güvenlik Konseyi, özellikle de BM'nin reforma tabi tutulmasında çok önemli bir yer teşkil ediyor." değerlendirmesinde bulundu.
Yaşanan savaşların, çatışmaların ya da kalkışmaların BM Güvenlik Konseyinin sorumluluğu altında olduğunun altını çizen Tokayev, bölgesel, orta ölçekteki hatta küçük çaplı güçlerin bile uluslararası alanda çok daha sorumluluk üstlenerek hareket etmesi gerektiğini söyledi.
Tokayev, çatışmaların yayılmasının, kalkışmaların güçlenmesinin önüne bir set çekme konusunda çalışılması gerektiğine işaret ederek "Bu belirsizliklerden, çatışmalardan ve bu tuhaf savaşlardan çıkış yolu esasında çok basit; gelin hep birlikte sorumlu davranalım. Gelin hep beraber daha dirençli olalım ve bilgiyle dünyada olup biteni anlamaya çalışalım." değerlendirmesinde bulundu.
- "(HÜRMÜZ BOĞAZI) BU KORİDOR ÇATIŞMA ÖNCESİNDE SERBEST TİCARETE AÇIKTI"
"Herkes belki de şu anda İran'dan bahsediyor, konuşuyor. Elbette çok karmaşık bir durum, hiç de kolay değil. Bir yorum yapmak bile kolay değil." diyen Tokayev, Kazakistan olarak Körfez ülkeleriyle olan dayanışmalarını beyan ettiklerini dile getirdi.
Tokayev, bütün devletlerin stratejik duruşunu desteklediklerini ve askeri aksiyonların dünyada, bu bölgede durdurulmasını istediklerini aktardı.
Herkesin bu yaşananların negatif etkilerini hissettiğini belirten Tokayev, şöyle devam etti:
"Özellikle de ekonomi çok büyük bir zarar görmekte. Şu anda herkes Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerin kolaylaştırılmasından bahsediyor. Çok önemli kesinlikle. Şunu da hatırlamamız lazım. Bu koridor, çatışma öncesinde serbest ticarete açıktı. Problemi kısaca şöyle özetleyebiliriz. Nükleer teknolojiler ve nükleer silahlarla ilgili bu problemin esasında müzakerelerin en temelinde olması lazım. Bilhassa da İran çatışmasında şu an da en temelde yer alması gerekiyor. Şimdi artık biz meseleyi global ticarete döndürdük."
Tokayev, küresel ilişkiler söz konusu olduğunda orta güçlerin şu anda çok daha büyük bir sorumluluğa sahip olduğuna dikkati çekerek, "Büyük güçler Güvenlik Konseyinde dünyanın en önemli konularına dair küresel gündem maddelerinin önünü tıkamamalılar." dedi.
Bir sonraki BM Genel Sekreteri'nin kim olacağı sorusunun önemli olduğunu belirten Tokayev, "Ya da esas sorulması gereken şey sistemin topyekün ayakta kalıp kalamayacağı mı? Belki tuhaf gelecek ama mesela Güvenlik Konseyine baktığımız zaman o tarafta da yine çok büyük problemlerle baş edilmeye çalışılıyor." ifadelerini kullandı.
- "ARTIK GENEL KURULA BİR KADIN BAŞKAN SEÇİLMELİ"
Kuzey Makedonya Cumhurbaşkanı Siljanovska-Davkova, "Şu an demokraside çok büyük krizler yaşanmakta. Güvenlik tehditleri ve askeri belirsizlikler çok ama çok belirgin." ifadelerini kullanarak, otoriter yapıların giderek yükselmesinin, göçün artmasının, dezenformasyonun ve siber saldırıların endişe verici olduğunu dile getirdi.
Nadir zamanlarda eşitsizliklerin daha çok arttığının altını çizen Siljanovska-Davkova, halihazırda bir silahlanma döneminde olunduğunu ve kaynakların silahlanmaya yönlendirildiğini söyledi.
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayip Erdoğan'ın da söylediği gibi, BMGK'de veto yetkisi bulunan 5 daimi ülkeden daha fazlası olduğunu ve diğer devletlerin de önemli olduğunu belirten Siljanovska-Davkova, "BM'yi yeniden gözden geçirmemiz lazım." ifadesini kullandı.
BM Genel Kurulunun güçlendirilmesi ve Güvenlik Konseyinin duruşunun yeniden şekillendirilmesi gerektiğine işaret eden Siljanovska-Davkova, "Artık Genel Kurula bir kadın başkan seçilmeli." diye konuştu.
Siljanovska-Davkova, Balkanlar'ın tarihi, coğrafi ve kültürel olarak her zaman Avrupa'nın bir parçası olduğunu vurgulayarak, AB'nin gelişmesi sadece siyasi değil, güvenlikle de ilgili bir mesele olduğunu aktardı.
Küçük ve orta büyüklükteki ülkelerin bir araya gelerek büyük ülkelerin gücünü ellerinden alabileceği değerlendirmesi yapan Siljanovska-Davkova, şu anda dünyada yaşananlar karşısında verilecek en önemli kararların sadece belirli kişiler tarafından alındığını ve bu durumun insanlık için "büyük tehlike" anlamına geldiğini dile getirdi.
Siljanovska-Davkova, uluslararası hukuk için savaşılması çağrısı yaparak "uluslararası hukukun istikrarlı bir kurum olmadan kendi yerini bulmasının mümkün olmadığını" belirtti.
Mantığa dayalı politikaların olması gerektiğine değinen Siljanovska-Davkova, doğru zamanda doğru prosedürler uygulanması gerektiğini ifade etti.
Siljanovska-Davkova, "mutlak gücün mutlak yozlaşmayı beraberinde getireceğini" vurguladı.
Savaşın yaşandığı ülkelerin görülmesi gerektiğine dikkati çeken Siljanovska-Davkova, "Güçlenmeli ve çok taraflılığa geri dönmeliyiz." dedi.
- "TÜRKİYE'DE İSTİSNAİ BİR LİDERLİK SÖZ KONUSU"
Gürcistan Başbakanı Kobakhidze, dünyanın dört bir yanında savaşların sürdüğüne işaret ederek çatışmaların enerji, ulaşım ve ekonomi başta olmak üzere pek çok alanı etkilediğini söyleyerek "Beklenmedik olaylar kökten çözüm istiyor." dedi.
Kobakhidze, AB'nin bir parçası olmak istediklerini ancak birlik içinde de bir takım sorunlar olduğunu belirterek, bu durumun değişmesini umduklarını kaydetti.
Güney Kafkasya bölgesinde de belirsizlikler ve küresel zorluklar bulunduğunu, ancak aynı zamanda önemli gelişimler de yaşandığını aktaran Kobakhidze, "Gürcistan çok uzun bir süre Avrupa ve Asya arasında bir köprü niteliğindeydi. Biz de şüphesiz ki bağlantısallık işlemimizi mümkün olduğunca geliştirmek istiyoruz." dedi.
Kobakhidze, "barış, ilerleme ve kalkınma yanlısı" olduklarını aktararak "Bizler elbette hem Güney Kafkasya bölgesinde hem de genel anlamda barışı destekliyoruz ve bununla ilgili olarak Türkiye gibi güçlü ortaklarımızla çizdiğimiz yolda devam ediyoruz." ifadelerini kullandı.
Bu kapsamda liderliğin rolünün büyük olduğunu vurgulayan Kobakhidze, "Türkiye'de istisnai bir liderlik söz konusu ama şimdi genel resmi değerlendirecek olursak her coğrafyada, her bölgede maalesef durum böyle değil." diye konuştu.
Kobakhidze, çok taraflı kurumların desteklenmesinin önemine dikkati çekerek, kural, düzen ve değer bazlı bir yapıya dönülmesi gerektiğini belirtti.
Diplomasinin rolüne de değinen Kobakhidze, "Çevremizdeki birçok imparatorluk geldi geçti ama Gürcistan kalıcılığını korudu. Çünkü diplomasi sayesinde kendimizi ve ulusal çıkarlarımızı koruyabildik." dedi.
Kobakhidze, ülkesinin bağımsızlığının tahsis edilme sürecinde hatalar yaptıklarını ancak bu hatalardan ders çıkardıklarını kaydetti.
Siyasi çıkarların diplomasinin önüne geçtiğini söyleyen Kobakhidze, bu durumun değişmesi gerektiğinin altını çizdi.
Kobakhidze, "Eğer kural temelli uluslararası düzeni yeniden tesis etmezsek, uluslararası düzenler anlamında diplomasi hiçbir şekilde siyasi çıkarların önüne geçemeyecektir." ifadelerini kullandı.
