SAMET KAPLAN
Gökyüzünde meydana gelen gezegen dizilimleri, Dünya'nın ve diğer gök cisimlerinin yörünge hareketleri sonucunda belirli periyotlarla çakışmaktadır. Astronomi literatüründe "okültasyon" veya "yakınlaşma" (conjunction) olarak tanımlanan bu durumlar, yeryüzünden bakıldığında geometrik şekillerin oluşmasına zemin hazırlar.
Özellikle Ay'ın Dünya'ya en yakın konumlarında sergilediği hilal formu ile güneş sisteminin en parlak iki gezegeni olan Venüs ve Jüpiter'in aynı bakış doğrultusuna gelmesi, görsel bir şölen sunmaktadır. Geçmiş yıllarda farklı kıtalardan net bir şekilde izlenen bu doğa olayı, 2026 yılı gökyüzü olayları kapsamında yeniden gündeme gelerek gözlem şartlarını ve oluşum nedenlerini merak konusu haline getirmiştir. Peki, Gökyüzünde gülen yüz mü oluşacak?
GÖKYÜZÜNDE GÜLEN YÜZ MÜ OLUŞACAK?
2026 yılı gökyüzü takvimine göre, Venüs ve Jüpiter'in Ay ile olan konumsal yakınlaşmaları belirli aylarda optik bir "gülen yüz" formasyonu oluşturma potansiyeli taşımaktadır. Ocak 2026 itibarıyla gezegenlerin güncel konumları incelendiğinde, Ay'ın yörünge eğimi ve gezegenlerin batı ufkundaki yerleşimleri bu dizilimin gerçekleşme sıklığını belirlemektedir.
Türkiye saati ile gözlemlenecek olan bu olayda, Ay'ın "ince hilal" evresinde olması kritik önem taşır. 2026 yılı içerisinde özellikle ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde Venüs'ün "akşam yıldızı" olarak ufukta yükseldiği zaman dilimlerinde, Jüpiter ile olan açısal mesafesi daralacaktır. Ancak, tam bir "gülen yüz" görüntüsünün oluşabilmesi için Ay'ın bu iki gezegenin tam altında ve merkezlenmiş bir konumda bulunması gerekmektedir. Peki, Gökyüzünde gülen yün nasıl ve neden oluşur?
GÖKYÜZÜNDE GÜLEN YÜZ NASIL VE NEDEN OLUŞUR?
Gökyüzünde görülen bu fenomen, tamamen bir bakış açısı ve yörünge geometrisi sonucudur. Bilimsel olarak "konjunction" (kavuşum) adı verilen bu olayda üç temel gök cismi rol oynar:
Ay (Ağız Bölümü): Ay, Dünya çevresindeki yörüngesinde ilerlerken Güneş ışığını yansıtma açısına göre farklı evrelerde görülür. "Gülen yüz" illüzyonunda Ay, alt kısımda bir gülümsemeyi andıracak şekilde ince bir hilal (waxing crescent) formundadır.
Venüs ve Jüpiter (Gözler): Gökyüzünün en parlak iki gezegeni olan Venüs ve Jüpiter, Ay'ın üst kısmında iki parlak nokta olarak konumlanır. Bu iki gezegenin birbirine olan açısal yakınlığı, insan gözünün bu objeleri "göz" olarak algılamasına neden olan "pareidolia" (nesneleri tanıdık şekillere benzetme) etkisini tetikler.
Bu olayın gerçekleşme nedeni, Dünya'nın güneş etrafındaki turu ile Ay ve diğer gezegenlerin yörünge hızlarının belirli bir noktada aynı görüş hattında birleşmesidir.