AKŞAM GAZETESİ
Uzmanlar, eski elektronik cihazlarda kullanılan değerli metallerin geri dönüşümle alındığını belirterek, kullanılmayan eski cep telefonu, tablet, bilgisayar gibi aygıtların hem ekonomiye kazandırılması hem de doğanın korunması için çöpe atılmaması ve evde tutulmaması uyarısında bulundu. İTÜ Sıfır Atık Enstitüsü Müdürü Doç. Dr. Börte Köse Mutlu, kaynakların verimli kullanımı açısından geri dönüşümün önemine dikkati çekti.
GERİ DÖNÜŞÜM ZAYIF
Her gün tonlarca atığın toplandığına işaret eden Mutlu, çok fazla yer kaplayan bu atıkların düzenli depolama yapılmadığında doğaya karıştığını, oradan da besin zinciriyle çevre ve insana ulaştığını söyledi. Elektronik cihazlarda kullanılan altın, gümüş, bakır, paladyum, nikel gibi değerli metallerin geri dönüşümde çıkarılarak ülke ekonomisine kazandırıldığını belirten Mutlu, "Telefonun markası, modeli, üretim yılının değişmesi fark ediyor ama bir telefondan 25-35 miligram altın çıkarılıyor. Daha büyük, gözle görülür şekilde ifade etmek istersek, 1 milyon telefon toparladık, onların içinden de ortalama 35 kilo kadar altın çıkarılıyor. Bizim yıllık atık üretimimize baktığımızda, ekonomiye dönemeyen ciddi bir yüzdeden bahsediyoruz. Bu bütün dünyada böyle. Tam bir döngü sistemini kurabilmiş değiliz. Burada öncelikle toplama ve ayrıştırma kısmındaki başarı yüzdemizi artırmamız gerekiyor" diye konuştu.
KARMAŞIK BİR SÜREÇ
Mutlu, geri dönüşüm sürecine ilişkin şunları kaydetti: "Birden bir altını elle çektiğimiz gibi bir süreç değil. Çok karmaşık yapılar. Pek çok değişik elektronik atık (e-atık) var. Tek bir telefondan bile bahsetsek, geri kazanım için 4 adımı uygulamamız gerekir. Bu adımların en önemlisi, elektronik atıkları toplamak ve kendi içinde sınıflandırmak. Basit görünen ama toplamdaki verimi düşüren ve odaklanılması gereken adım bu. Elektronik atıklar toplandığında lisanslı kuruluşlar var, onlar işliyorlar. Vatandaşlar bunları teslim istasyonlarına verebilirler. İnsanların bu dönüşümü kendi yapması mümkün değil. Bunların hepsini geri kazanmamız halinde, tekrar madencilik yapmak yerine, bu şekilde kazanım sağlanmış olur. Ülke ekonomisine, ülkenin enerji ve hammadde bağımsızlığına sosyal fayda sağlanmış oluyor, çevreye fayda sağlanmış oluyor. Vatandaşlar için ekonomik olarak teşvik sistemleri var, bunlar da geliştiriliyor."
1 MİLYAR EURO GELİR POTANSİYELİ VAR
Mutlu, eski elektronik ürünlerin geri dönüşüme kazandırılmaması nedeniyle büyük ekonomik kayıpların yaşandığını vurgulayarak, "Ülkemiz açısından bunlar yüzde 100 toplandığında ve şehir madenciliği yapıldığında, yaklaşık 1 milyar euro'luk bir gelir elde edilir. Şu an bu olmadığı için 1 milyar euro'yu ekonomik bir kayba denk olarak görebiliriz. Bu kaybı bir sektör olarak gördüğümüzde, yaklaşık 1 milyon turistin yazın gelmesi ve ülke ekonomisine katkı sağlamasına denk bir fiyattan bahsediyoruz. Bu yüzden önemli. Tabii biz her şeyden önce, ekonomiden önce 'çevre' diyoruz, önce 'sıfır atık' diyoruz." değerlendirmesini yaptı.
1 TON HURDADAN 300 GRAM ALTIN
Elektronik atıkların tekrar ekonomiye kazandırıldığı yerlerden Akademi Çevre Entegre Atık Yönetimi Endüstri AŞ'de tesis müdürü olarak görev yapan Zekican Gündüz ise kıymetli metallerin eski cihazlardaki elektronik kartlarda, işlemcilerde ve harddisklerde bulunduğunu belirtti. Gündüz, "Yaptığımız işe 'yer üstü madenciliği' adını veriyoruz. 1 ton hurda cep telefonunu dönüştürdüğümüzde, yaklaşık 300 gram altın elde ediyoruz" ifadelerini kullandı.