1 Kasım genel seçim sonuçlarında AK Parti 317, CHP 134, MHP 40 ve HDP 59 milletvekili çıkardı. Başkanlık sistemi için AK Partinin 317+13 vekile ihtiyacı var. Eğer AK Parti 13 milletvekili ihtiyacını karşılayabilirse başkanlık sistemi için referanduma gidilecek. AK Parti, diğer partilerden sayı eksikliğini kapatabilirse başkanlık sistemini uygulayacak.
BAŞKANLIK SİSTEMİ NEDİR?
Başkanlık sistemi, devlet yönetiminde tek bir kişinin başkanlığında hükûmet etme ve devleti yönetme esasına bağlı olan bir yönetim biçimidir. Başkanlık sisteminde yasamanın yürütmeyi fesh etme yetkisi yoktur.
Başkanlık sistemi uygulandığı kimi ülkelerde yolsuzluk, otoriterlik, nepotizm (tanıdık kayırma), diktatörlüğe araç olma ve çoğulculuk karşıtı uygulamalar gündeme geldiğinde eleştirilerin ana odağı olmaktadır. Başkanlık sisteminin bulunduğu kimi ülkelerin yolsuzluk, nepotizm ve otoriterliğin aşılabilmesi amacıyla başkanlık sisteminden parlamenter sisteme geçtiği örnekler bulunmaktadır.
Başkanlık sistemiyle yönetilen ülkeler genellikle cumhuriyet olduğu için devlet başkanları Türkçede cumhurbaşkanı olarak adlandırılır: İran Cumhurbaşkanı, Güney Kore Cumhurbaşkanı gibi. Yalnız Amerika Birleşik Devletleri de bir cumhuriyet olmasına rağmen, ülkenin resmî adında cumhuriyet geçmemesi sebebiyle ABD cumhurbaşkanı çoğunlukla sadece başkan olarak adlandırılır.
Başkanlık sisteminin özellikleri
Devlet başkanı yasa önermez fakat yasama organının (parlamento) yaptığı yasaları veto etme hakkına sahiptir. Buna rağmen yasama organından nitelikli bir çoğunluk bu vetoyu iptal edebilir. Bu yöntem İngiliz Monarşi sisteminde herhangi bir yasanın kraliyet onayı olmadan yürürlüğe konamayacağı ilkesinden türetilmiştir.
Sabit bir başkanlık süresi vardır. Seçimler kurgulanmış tarihlerde yapılır. Güvensizlik oyu ile hükûmet düşürülüp erken seçimler düzenlenemez. Bazı ülkelerde devlet başkanının yasaları çiğnediği durumlarda İngilizce olarak "Impeachment" denilen meclis soruşturmasıyla erken seçimlere gidilmesi biçiminde kural dışılıklar vardır.
Yürütme erki tektir. Kabine üyeleri devlet başkanıyla birlikte çalışır ve yürütme ile yasama organlarının ilkelerini uygulamak zorundadırlar. Başkanlık sisteminde devlet başkanının bakanlar kurulu için önerdiği adaylar ve hakimler yasama organı tarafından onaylanmalıdır. Devlet başkanı; kabine üyeleri, ordu veya yürütme erkinin herhangi bir çalışanını doğrudan yönetme hakkına sahiptir. Fakat hakimleri fesh etme veya emir verme gibi bir yetkisi yoktur.
Yasama ve yürütmenin ayrıldığı yönetimlerde suçtan hüküm giymiş mahkûm ve suçluları affetme veya cezalarını hafifletme genelde devlet başkanının elindedir.
"Başkan" terimi yalnızca başkanlık sistemiyle yönetilen ülkelere has bir ifade değildir. Örneğin popüler olsun veya olmasın, yasal yollarla seçilmiş olsun veya olmasın bir diktatör de başkan olarak isimlendirilir. Aynı şekilde bunun tersi olarak pek çok parlamenter ve demokratik sistemlerde de devlet başkanı konumuna büyük ve görkemli törenlerle geçer.
Türk tipi başkanlık sistemi nedir?
AK Parti’nin önerdiği Başkanlık sistemi birçok yönden ABD’deki modelden ayrılıyor.Başkan doğrudan halk tarafından 5 yıllığına seçilecek. Başkan olmak için 40 yaşında ve üniversite mezunu olma şartı korunacak. Bir kişi iki dönem başkanlık yapabilecek. Başkan, seçimler öncesinde başkan yardımcısını da halka açıklayacak.
Sistemde üniter yapı korunacak, tek parlamento olacak. Meclis’in milletvekili sayısı 550 olarak korunacak. Parlamento seçimleri ile başkanlık seçimi eş zamanlı 5 yılda bir yapılacak. Ancak “3 yılda bir parlamentonun yarısının yenilenmesi” formülü üzerinde de çalışılıyor. Bu durumda, yenilenecek üyeler kurayla belirlenecek.
Başkan Meclis’e değil sadece halka karşı sorumlu olacak. Bu nedenle güvenoyu ve gensoru uygulamaları kaldırılacak. Bu yolla başkan ve kabinenin düşürülmesi imkanı da olmayacak. Başkan kabinesini parlamento içinden seçmeyecek. Milletvekili olanlar bakan olamayacak.
Amerikan sistemin farklı olarak büyükelçi gibi üst düzey bürokratlar başkan tarafından atanacak. Meclis onayı aranmayacak.Bütçeyi başkan hazırlayacak, Meclis’in bütçeyi attırma ya da eksiltme yetkisi olacak.
Modele göre başkan, cumhurbaşkanının halen sahip olduğu yetkilerin yanı sıra bakanları da atayacak. Hükümetin olduğu gibi partinin yönetimi de başkana geçecek. Parti içinde başkan olduğu sürece partili kimliğinin sürebileceği, parti lideri olmayabileceği formülleri üzerinde de duruluyor.
Cumhurbaşkanlığı'ndan başkanlık sistemi için referandum önerisi
Dün gazeteciler ile basın toplantısında konuşan Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, başkanlık sistemi tartışmaları hakkında, "Türkiye'deki sistem daha işler hale nasıl gelir tartışması Türkiye için verimli bir tartışmadır. Bizim için uygun olan model hangisidir, 1 Kasım seçim sonuçları da dikkate alarak, tekrar bir değerlendirmesi yapılabilir" dedi. Gazetecilerin, "referanduma götürülebilir mi sorusuna Kalın, "Böyle önemli bir konu olursa, milletten ayrı düşünülemez. Referandumsa referandum, Meclis'se Meclis'te görüşülür. Diğer bütün önemli konularda olduğu gibi milletimizin görüşü esastır" diye cevap verdi.
HDP'den başkanlık sistemi'ne yeşil ışık
7 Haziran seçimleri öncesi hdp'nin en önemli seçim sloganı "Seni başkan yaptırmayacağız" cümlesiydi. Ancak hdp'li vekillerin, 1 Kasım seçimi sonrası söylemlerinde yumuşamalar meydana geldi.
HDP Mersin Milletvekil Dengir Mir Mehmet Fırat, "Amerika ve Meksika tipi başkanlık sistemlerinin tartışılabileceğini" vurgularken, HDP İstanbul Milletvekili Celal Doğan da Amerikan tipi başkanlık sisteminin tartışılabileceğini ifade ederken, bunu tartışmanın teslim olmak anlamına gelmeyeceğini söyledi.