Hayatınızı değil, sigaranızı söndürün!

Yrd. Doç. Dr. Mehmet Emin Güneş

memgunes@hotmail.com

 Sevgili okurlarım,

Bu hafta sizlerle sigara ve sigaranın insan sağlığı üzerine olan etkilerinden söz etmek istedim. Eşimiz, dostumuz, çocuğumuz, akrabamız ya da bizzat kendimiz sigara içiyor ya da pasif içiciliğe maruz kalıyoruz. Maalesef ülkemiz yüksek sigara içiciliği oranına sahip. Günümüzde dünyada 1,3 milyar kişinin sigara içtiği tahmin ediliyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) sigaranın dünyanın en büyük sağlık sorunu olduğunu ilan etti. Her yıl dünyada 5 milyon, Türkiye’de 100 bini aşkın insan sigara ve sigaraya bağlı hastalıklardan ölüyor ve yine her yıl milyonlarca insan aynı nedenlerden hastalanıyor. 20-30 yıl sonra bu sayının 10 milyona ulaşacağı ve bu ölümlerin de yaklaşık 7 milyonunun az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler de olacağı tahmin ediliyor. Son 20 yılda Türkiye’de sigara tüketimi yüzde 80 artmışken, Amerika’da yüzde 30 azalmıştır. Türkiye’de yılda yaklaşık 100 bin insanın erken öldüğü ve 2.72 milyar dolarlık ekonomik kaybın oluştuğu tahmin ediliyor.

SAĞLIĞA ZARARLI ETKİLERİ

Sigaranın zararlı etkileri 4 başlık halinde ele alınabilir:

- Önemli öldürücü hastalıklar: Sigara içenlerin büyük bölümü akciğer kanseri, kalp hastalığı ve kronik akciğer hastalığı nedeniyle hayatını kaybeder. Örneğin akciğer kanserlerinin yüzde 90'ının nedeni sigaradır. Benzeri şekilde kalp hastalığı ve diğer nefes darlıklarıyla giden astım, bronşit, zatürre gibi akciğer hastalıklarının da meydana gelmesinde sigara başlıca etkendir.

- Diğer öldürücü hastalıklar: Sigara kullanımının akciğer kanseri dışında 10-12 kadar başka kanserlerle de ilişkisi vardır. Gırtlak kanseri, ağız boşluğu, yutak, yemek borusu, mide-barsak kanserleri, mesane kanseri, pankreas kanseri, kadınlarda rahim kanseri ve meme kanseri gibi... Kanserlerden ayrı olarak, damar sertliği gibi dolaşımın bozulmasına, doku ve organların yeteri kadar oksijen alamamasına neden olur. Yine pıhtılaşma bozukluğu, kan 

yağ oranı bozukluğu gibi başka kalp-damar sisteminin pek çok hastalığında, özellikle felç (inme) geçirmenin oluşunda da etkilidir.

- Diğer hastalıklar: Sigara kullananlarda çok sayıda hastalığın görülme sıklığı sigara içmeyenlerden daha fazladır. Çeşitli mide-barsak hastalıkları, damar sertliği ve damar tıkanıklığı, alerjiler, gözlerde katarakt ve diğer görme 

bozuklukları, osteoporoz (kemik erimesi), hafıza bozuklukları gibi hastalıklar bu grupta sayılabilir.

- Hamilelerde düşüklere ve düşük doğumlarına neden olur.

Sigara kullanımının etkileri yalnızca bazı hastalıkların meydana gelmesiyle sınırlı değildir. Hastalıklar, özellikle de öldürücü olan hastalıklar ağızda fena koku, çevredeki eşya, evlerde perdeler ve giysiler üzerindeki fena koku, yangın tehlikesi, genel anlamda çevre kirliliği gibi sağlıkla doğrudan bağlantısı olmayan durumlar da sigaranın diğer etkileri olarak belirtilebilir. Sigara içenlerde sayılan sağlık sorunlarının arttığı iyi bilinmektedir. Bu konuda iyi bilinen bir başka şeyse, sigaranın bırakılmasından sonra bu sağlık sorunlarının hızla azalmakta olduğudur.

SİGARAYI BIRAKMANIN FAYDALARI

Sigarayı bırakmanın bazı kısa ve uzun dönem kazançları vardır:

- 20 dakika: Kan basıncı ve nabız atımı normal seviyelerine düşer. El ve ayakların ısısı normale yükselir.

- 8 saat: Kan karbonmonoksit düzeyi normale iner. Kan oksijen düzeyi normale yükselir.

- 24 saat: Kalp krizi geçirme riski azalmaya başlar.

- 48 saat: Sinir uçları tekrar büyümeye başlar. Tat ve koku alma duyuları düzelmeye başlar.

- 2 hafta-3 ay arası: Dolaşım gelişir. Yürüyüş yapmak kolaylaşır. Akciğer fonksiyonları yaklaşık yüzde 30 artar. “Artık merdiven çıkarken konuşabiliyorum!” 

- 1-9 ay: Öksürük, sinüslerdeki dolgunluk, yorgunluk ve nefes darlığı azalır. Akciğerlerdeki silialar (hücrelerin küçük hareketli tüycükleri) tekrar büyür ve balgamı daha kolay kontrol ederek akciğer enfeksiyonlarını önler. “Artık işimden geri kalmıyorum, çünkü çok daha az soğuk algınlığı ve boğaz ağrısı yaşıyorum.”  

- 1 yıl: Koroner arter hastalığı riski, sigara içenlere göre yarıya düşer. “Artık sabahları göğüs ağrısı, yaşama korkusu çekmiyorum.”

- 5 yıl: Akciğer kanserinden ölüm hızı yarıya iner. İnme riski, sigara içmeyenlerle aynı olur. Ağız, boğaz, yemek borusu, mesane, böbrek ve pankreas kanseri riskleri azalır.

Ek olarak: Eğer şeker hastalığı, astım ya da böbrek yetmezliği gibi bir kronik hastalığınız varsa, sigarayı bırakmak sağlığınızı iyileştirecektir.

Ve unutmayalım ki, her kötü alışkanlık bizim ayaklarımıza geçirdiğimiz bir kelepçedir. İstenilmeyen alışkanlıklara bir kereden bir şey olmaz diye başlanıldığını ve bin kere denenmesine rağmen bırakılamadığını unutmayalım. Etrafımıza ördüğümüz örümcek ağını demir kafese çevirmeyelim ve yol yakınken kafesten çıkmak kolay iken 

kurtulalım ve unutmayalım ki, her vazgeçiş yeni bir başlangıç, her yeni başlangıç yeniden bahşedilmiş bir hayat demektir. Sağlıkla kalın...