Merve Kantarcı Çulha
Mutfaklarımızın vazgeçilmezi olan yapışmaz tavalar, doğru kullanılmadığında sağlığımız için ciddi birer risk kaynağına dönüşebiliyor. Birçoğumuz sadece tavanın çizilmesinden endişe etsek de asıl tehlike, yüksek ateşle temas eden kalitesiz kaplamaların salgıladığı görünmez gazlarda gizli. Özellikle teflon tavaların boş halde yüksek ısıya maruz bırakılması, endokrin sistemden tiroid fonksiyonlarına ve akciğerlere kadar pek çok hayati dengeyi bozabiliyor. Peki, teflon tavaların kanser riskini nasıl durdurabiliriz? Hangi fiziksel işaretler "artık bu tavayla vedalaşma vakti geldi" diyor?
Merve Kantarcı Çulha'nın sorularını yanıtlayan Tıbbi Onkoloji Uzmanı Doç. Dr. Atakan Topçu, mutfaklarda yapılan en kritik hataları, PFOA gibi kimyasalların vücudumuzda bıraktığı izleri ve en güvenli alternatifleri Akşam Gazetesi okurları için yanıtladı.
Mutfaklarda en sık yapılan hata teflon tavayı yüksek ateşte boşken ısıtmak. Kalitesiz bir teflon tava, duman çıkarmaya başladığı o kritik sıcaklıkta hangi toksik gazları salgılar ve bu gazları solumak 'polimer duman ateşi' dışında uzun vadede akciğerlerimizde ne gibi hasarlara yol açar?
Teflon tavayı boş ve yüksek ateşte ısıtmak ciddi risk oluşturabilir ve mutfakta yapılan en kritik hatalardan biridir. Aşırı ısınan teflon kaplama, hidrojen florür ve karbonil florür gibi irritan ve toksik gazlar açığa çıkarır. Bu gazlar akut olarak "polimer duman ateşi"ne yol açabilir; ancak yoğun maruziyette daha ciddi tablolar, örneğin kimyasal pnömonit ve ağır akciğer hasarı gelişebilir ve nadiren kalıcı hasara neden olabilir.
TAVADAKİ ÇİZİKLERE DİKKAT!
Çoğu kişi tavası çizilince tehlikenin başladığını düşünüyor. Peki, kalitesiz ve merdiven altı üretim teflonlarda kullanılan PFOA gibi kimyasallar, tava çizilmese bile ısınma yoluyla gıdaya geçebilir mi? Bu 'sinsi geçiş' endokrin sistemimizi ve hormon dengemizi nasıl etkiliyor?
Bir diğer önemli konu ise tavanın çizilmesidir. Çizikler daha çok ürünün kullanım ömrünün dolduğunu ve artık sağlıklı olmadığını gösterir. Ancak unutulmamalıdır ki toksik gaz oluşumu esas olarak aşırı ısınma ile ilişkilidir.
Dünya Sağlık Örgütü ve bazı kanser araştırma merkezleri, teflon üretiminde kullanılan ham maddelerin belirli kanser türleri (özellikle karaciğer ve pankreas) ile bağını araştırıyor. Kalitesiz kaplama ürünlerin uzun süreli kullanımı, vücutta biriken 'kalıcı kimyasallar' bağlamında kanser riskini ne kadar tetikliyor?
PFOA gibi kimyasallar, modern ve denetimli kaliteli ürünlerde çok düşük düzeylerde bulunur ve gıdaya geçişleri ihmal edilebilir seviyededir. Ancak kalitesiz ve denetimsiz üretimlerde, özellikle çizilme ile birlikte kaplama stabilitesi bozulur ve ısı etkisiyle istenmeyen kimyasal geçiş ihtimali artabilir. Bu nedenle ürün kalitesi son derece önemlidir.
Bu gruptaki bazı kimyasalların endokrin ve hormonal sistem üzerinde bozucu etkileri olabilir; özellikle tiroid fonksiyonları ve lipid metabolizması üzerinde olumsuz etkiler bildirilmiştir. Ancak standartlara uygun, kaliteli ürünlerin doğru kullanımında bu riskler oldukça düşüktür.
Bu gruptaki bazı kimyasallar kanserojen olarak sınıflandırılmıştır. Bununla birlikte, bu risk daha çok uzun süreli, yoğun ve kontrolsüz maruziyetlerle ilişkilidir. Kalitesiz ürünlerin uzun süre ve yüksek ısıda kullanımı gereksiz bir risk oluşturabilir.
Bir tavanın kalitesiz olduğunu veya artık 'vedalaşma zamanının' geldiğini hangi fiziksel işaretlerden anlayabiliriz? Sağlık açısından en güvenli alternatifler sizce hangileridir?
Kaplamada çizik, soyulma, kabarma veya yanık alanlar oluştuğunda tava mutlaka değiştirilmelidir.
Yüksek ısıdan kaçınılmalı, metal gereç kullanılmamalı ve mümkünse kalite standartlarına sahip ürünler tercih edilmelidir.
Alternatif olarak paslanmaz çelik, sağlık açısından güçlü ve güvenilir bir seçenek olarak öne çıkmaktadır.