Merve Kantarcı Çulha
"Neden oruç tutuyorsunuz?" sorusuyla karşılaşan ebeveynler için Ramazan'ı çocuk dünyasına uygun bir dille anlatmak artık bir sanata dönüşüyor. Psikolojik Danışman Doç. Dr. Mehmet Kaya, günümüz çocuklarının uzun ve detaylı anlatımlardan ziyade kısa, öz ve samimi bir iletişim beklediğinin altını çiziyor. Ramazan'ın sadece bir ibadet değil, aynı zamanda sabır, şükür ve paylaşma gibi giderek eriyen toplumsal değerlerin kazanılması için eşsiz bir fırsat olduğunu belirten Kaya, ailelerin "ceza ve korku" dilinden uzak durması gerektiğini vurguluyor.
Merve Kantarcı Çulha'nın sorularını yanıtlayan Doç. Dr. Kaya; tekne orucundan sahur rutinlerine, iftar hazırlıklarında çocuklara verilecek sorumluluklardan doğru takdir yöntemlerine kadar, çocukların bu manevi iklime nasıl dahil edilebileceğine dair ebeveynlere rehberlik edecek kritik ipuçlarını paylaştı.
Çocuklara Ramazan nasıl anlatılmalı? Oruç tutmak isteyen çocuklar için aileler nasıl yol göstermelidir?
Çocuklarla konuşurken dikkat edilmesi gereken; çocukla konuşmada dürüst olmak, onun yaşına uygun ve anlayabileceği şekilde kelimeleri seçerek anlatmaya çalışmak ve acaba bazı detayları atladım mı kaygısı yaşamadan mümkün olan en kısa şekilde vermek istediğiniz temel mesajı vermek gibi hususlara Ramazan'ı anlatırken de önem verilmelidir.
Günümüzde şükür, sabır, paylaşım ve sebat etme gibi özelliklerimizin gün geçtikçe eridiğini düşündüğümüzde Ramazan'ı bu yönleriyle vurgulamaya çalışmanın önemli olduğunu düşünüyorum.
Çocuk, "Neden oruç tutuyorsunuz?" diye sorarsa nasıl cevap verilmeli?
Neden oruç tuttuğumuzu merak eden çocuğa, orucun bir ibadet olduğunun anlatılmasının yanı sıra sabretme, şükretme gibi özelliklerimizin geliştirilmesine yaradığı da ifade edilmelidir.
Orucun çocuklar için zorunlu olmadığı ancak isterlerse "tekne orucu" tutabilecekleri izah edilmelidir.
Ramazanla ilgili her detayı anlatmak doğru mu?
Çocukların Ramazan ayına özel merak edecekleri sahur, iftar, teravih gibi kavramlar yaş ve gelişimsel özellikleri dikkate alınarak, genel hatlarıyla anlatılabilir.
Her detayı ile anlatmaya çalışmak uygun değildir. Mümkün olduğu kadar kısa ve öz sunulmalı. Artık sizi uzun uzadıya dinleyecek bir nesil yok. O eskide kaldı. Eğer konuyu hikâye ile süslemek mümkünse bundan da faydalanmaya çalışılmalı.
Oruç tutmak isteyen çocuklarla nasıl konuşulmalı?
Oruç tutmak isteyen çocuklara aileler izin vermeli ve tutabildiği ölçüde (kaç saat veya kaç gün tuttuysa) takdir ve teşvik etmeli. "Yaşı küçüktür tutamaz" demek aşırı koruyucu bir tutumdur.
Çocuk zaten tutabildiği ölçüde tutacaktır. Yeter ki oruç tutmak veya tutmamak (tutmazsan şöyle cezası var cehennemde yanarsın gibi korkuya dayalı söylemlerle) ile ilgili çocukların zihninde gelişimlerine zarar verici bir tutum oluşturulmamış olsun.
Sahur ve iftar rutinleri çocuklar için nasıl daha keyifli ve öğretici hale getirilebilir?
İftar ve sahur sofralarının kültürümüzde kendine has apayrı bir havası vardır. İftarların; sadece sabretmenin, bir iradeyi ortaya koymanın sonucunda kazanılan mükâfat, şükran ve minnettarlık duygularını öğrenme bakımından değil aynı zamanda bir sofrayı paylaşma, misafir olma ve misafir ağırlamaya ilişkin değerlerin kazanılması bakımından da önemi büyüktür.
Çocukların anne babanın halini gözlemleyerek adap kazandığı gerçeğini unutmamak gerekir. Anne babanın oruca ve Ramazan ibadetlerine yönelik tutumunun çocukların da oruca ve Ramazana ilişkin tutumlarında belirleyici olduğunu düşünüyorum.
Çocukların sofradaki diğer kişilerin (misafir veya diğer aile büyükleri) yanında oruç tutma, sahura kalkma veya iftar hazırlıklarına yönelik girişimlerinin ve çabalarının (olduğu kadarıyla) övülmesi hem oruca hem de oruçla ilgili diğer ritüellere ilişkin motivasyonlarını artıracaktır.
Oruç tutarken neler hissettiğinin konuşulması, iftarda sabretmesinin, sahurda ise uykusunu bölüp de iftar sofrasına katılmasının takdir edilmesi ve bu takdir ifadelerinin bir başka kişi veya çocukla kıyasa dayalı olmamasına özen gösterilmesi gerektiği kanaatindeyim.
İftar hazırlıklarında çocukların da sorumluluk alması oruca ilişkin olumlu tutum geliştirmelerine yardımcı olacaktır. Tekne orucu veya tam oruç tutsun, çocukların da imkânlar ölçüsünde iftar veya sahur sofralarında severek yedikleri yemeklerin hazırlanması değerli hissetmelerini sağlayacaktır. Biz kendimizi değerli hissettiğimiz ortam ve yaşantıları severiz ve kolay kolay unutmayız.