HATİCE GÖVENÇ
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), genellikle yaşamın ilk üç yılında belirti veren nöro-gelişimsel bir farklılıktır. Her çocukta farklı seyretse de erken teşhis ve müdahale çocuğun gelişimi için hayati önem taşır. İşte uzmanların üzerinde durduğu en belirgin 5 işaret...
1. SOSYAL ETKİLEŞİM VE GÖZ TEMASI EKSİKLİĞİ
Otizmli çocuklar genellikle başkalarıyla bağ kurmakta zorlanırlar. En belirgin işaret, ismine tepki vermemeleri veya konuşurken göz teması kurmaktan kaçınmalarıdır. Çoğu zaman kendi dünyalarında gibi görünürler ve çevrelerindeki insanların duygularını ya da sosyal ipuçlarını (gülümseme, el sallama gibi) anlamlandırmakta güçlük çekerler.
2. ORTAK DİKKAT KURAMAMA (İŞARET ETME)
Tipik gelişen bir çocuk, ilgisini çeken bir şeyi parmağıyla göstererek "Bak!" demek ister. Otizmli çocuklarda bu "paylaşma" dürtüsü eksik olabilir. Bir nesneyi sadece ihtiyacı olduğu için (örneğin elindeki bisküviyi açtırmak için) kullanabilirler ama sadece göstermek veya paylaşmak amacıyla işaret etmeyebilirler.
3. DİL VE KONUŞMA GELİŞİMİNDE GECİKME
Konuşmanın hiç başlamaması veya akranlarından çok daha geç başlaması önemli bir belirtidir. Ayrıca, duydukları kelimeleri veya cümleleri anlamını bilmeden, bir yankı gibi tekrar etmeleri (Ekolali) sık görülür. Örneğin; "Su ister misin?" sorusuna "Su ister misin?" diyerek cevap verebilirler.
4. TEKRARLAYAN HAREKETLER
Vücutlarını veya nesneleri alışılmadık şekillerde kullanabilirler. Kanat çırpar gibi el sallama, kendi etrafında dönme, parmak ucunda yürüme veya nesneleri sürekli sıraya dizme gibi tekrarlayıcı (rutin) davranışlar sergilerler. Bu hareketler genellikle çocuk regüle olmaya çalışırken (heyecanlandığında veya kaygılandığında) artar.
5. DUYUSAL HASSASİYETLER VE RUTİNE BAĞLILIK
Bazı seslere, ışıklara, dokulara veya kokulara karşı aşırı tepki (veya tam tersi, hiç tepki vermeme) görülebilir. Örneğin, elektrik süpürgesi sesinden aşırı korkma veya belirli kumaşlara dokunamama gibi. Ayrıca, günlük rutinlerindeki en ufak bir değişiklik (farklı bir yoldan gitmek, bardağın değişmesi vb.) büyük öfke nöbetlerine yol açabilir.
ÖNEMLİ HATIRLATMA
Bu belirtilerden birinin veya birkaçının olması çocuğun kesinlikle otizmli olduğu anlamına gelmez. Ancak bu işaretleri fark ediyorsanız, vakit kaybetmeden bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmanız en sağlıklı adım olacaktır. Erken müdahale, beynin en plastik (şekillenebilir) olduğu dönemde mucizeler oluşturabilir.