Merve Kantarcı Çulha
Ebeveynlerin en büyük kâbuslarından biri olan ergenlikte sigara kullanımı, bugün dijital çağın getirdiği stresle birlikte farklı bir boyuta taşınmış durumda. Birçok aile, çocuklarının elinde sigara gördüğünde panik ve öfke arasında savrulurken; uzmanlar asıl çözümün "yasaklarda" değil, ergenin beyninde ve dünyasında neler olup bittiğini anlamakta gizli olduğunu söylüyor.
Merve Kantarcı Çulha'ya açıklamalarda bulunan Klinik Psikolog Gamze Gülsoy Ragıpoğlu; beynin kendini inşa ettiği bu kritik dönemde nikotinin sebep olduğu tahribatı ve bir genci bu bağımlılıktan kalıcı olarak uzaklaştırmanın bilimsel yollarını anlattı. İşte ergenler için sigarayı bıraktıracak 7 madde...
Nikotinin ergen beynine etkisi nedir?
Ergenlikte beyin özellikle dürtü kontrolü ve karar verme alanlarında gelişimini sürdürür. Nikotin bu dönemde ödül sistemini yapay biçimde uyararak bağımlılığı hızlandırır ve dikkat, hafıza ile duygu düzenlemeyi olumsuz etkileyebilir. Bu yüzden korkutma yerine "beynin şu an kendini inşa ediyor ve nikotin bu inşaatı bozuyor" gibi gelişim odaklı bir anlatım içermelidir.
Sigara ergenler tarafından nasıl görülüyor?
Ergenler sigarayı çoğu zaman stres azaltma, ait hissetme veya duyguları düzenleme amacıyla kullanır. Kalıcı bırakma için sigaranın işlevini anlamak ve yerine nefes, spor, sosyal destek gibi sağlıklı düzenleme yolları koymak gerekir.
Peki, bu süreçte akran etkisi nasıl oluyor?
Sigara kullanımında akran normları güçlüdür; yasaklamak gizli kullanımı artırabilir. Hayır diyebilme becerilerini çalışmak ve sigara içmeyen sosyal bağları güçlendirmek daha koruyucudur.
Ne yapmak gerekir?
Motivasyonel görüşme yaklaşımı, ergenin kendi hedefleri ile sigara arasındaki çelişkiyi fark etmesini sağlar. Baskı yerine açık uçlu sorular kullanmak bırakma isteğini artırır.
Aile tutumu nasıl olmalı?
Yargılayıcı veya cezalandırıcı tepkiler savunmayı artırır. Sınır koyan ama ilişkiyi koruyan iletişim, ebeveynin model olması ve tutarlı kurallar bırakmayı destekler.
Huzursuzluk ve sigara isteği geçici biyolojik tepkilerdir. Nüksü başarısızlık değil öğrenme süreci olarak görmek yeniden denemeyi kolaylaştırır. Ergene bu sürecin geçici olduğu anlatıldığında dayanıklılık artar.
Sigara kullanımı çoğu zaman kaygı, dikkat sorunları veya depresif belirtilerle birliktedir. Psikoterapi, aile çalışması ve gerekirse psikiyatrik değerlendirme içeren çok boyutlu yaklaşım başarıyı artırır.