Merve Kantarcı Çulha
Çocuğun yemek yememesi birçok ebeveyni endişelendiriyor. Ancak uzmanlara göre baskı yapmak sorunu çözmek yerine daha da büyütebilir.
Merve Kantarcı Çulha'nın sorularını yanıtlayan Çocuk Psikiyatri Uzmanı Dr. Gaye Türkmen Noyan, çocuklarda yeme reddinin nedenlerini ve ailelerin nasıl yaklaşması gerektiğini anlattı. "Çocuklar neden yemek sevmiyor, çocuk yemekten neden kaçıyor?" gibi soruların cevabını röportajda bulabilirsiniz.
Çocukların yemek reddetmesi hangi yaş aralığında daha sık görülür ve bu durum ne zaman "normal gelişim süreci" olmaktan çıkar?
Yeme reddi erken çocukluk döneminde daha sık görülmekle birlikte, okul çağı döneminde de karşımıza çıkabilir.
Yeme alanı, yaşamın ilk zamanlarından itibaren bebeklerin kendi kontrolü, özerkliğini sağlamayı deneyimlediği bir alandır. Bu nedenle, bazı gelişimsel dönemlerde bazı yiyecekleri reddetme veya belirli bir besini tercih etme davranışları görülebilir. Bunlar hemen müdahale edilmesi gereken problemler olmayabilir.
Ancak belirli bir süre boyunca devam eden, beslenme reddi sebebiyle ciddi kilo kaybeden veya kilo alımında yavaşlama ve boy uzamasında yavaşlama olan çocuklarda, aile ilişkisi-sosyal ilişkiler veya kreş-okul hayatının etkilendiği durumlarda hekim değerlendirmesi gerekir.
Seçici yeme davranışı ile klinik bir yeme bozukluğunu nasıl ayırt edebiliriz? Aileler hangi belirtilere dikkat etmeli?
Seçici yeme davranışında; çocuklar bazı yiyecekleri reddeder ancak acıktığında başka şeyleri yiyebilir. Genellikle büyüme gelişme etkilenmemiştir.
Yani çocuk yaşına göre beklenen büyüme-gelişme standartları aralığındadır. Yemede seçicilik, ailenin hayatında ciddi bir soruna sebep olmuyordur.
Ancak; çok kısıtlı bir besin listesi, kilo alımında yetersizlik, vitamin eksiklikleri, belirli besinlere karşı yoğun duyusal hassasiyet, yeme-beslenme zamanı ile ilgili yoğun kaygı-kaçma davranışları veya beslenme zamanında ortaya çıkan krizler varsa, uzun süredir devam eden yemeklere karşı ilgi azlığı / iştah düşüklüğü, yoğun duyusal hassasiyetler, yemeyle ilgili kaygı bunları bir problem olarak ele almak ve müdahale etmek gerekir.
3. Yemek saatlerinde yapılan en yaygın ebeveyn hataları nelerdir? Baskı yapmak durumu daha da kötüleştirir mi?
Çocuğu beslenme konusunda zorlamak, yeme miktarı konusunda baskı yapmak, televizyon karşısında, telefon-tablet kullanarak veya çocuk oyun oynarken yemek yedirmek, çocuk tekrarlayan şekillerde yemeyi reddettiğinde alternatif besinler sunmak veya evde çocuğun bozulmuş yeme davranışı sebebiyle çocuğa özgü yemekler hazırlamak, katı ödül-ceza yöntemleri kullanmak (beslenme sırasında kızmak, bağırmak), odağı çocuğun yemesi üzerine vermek en sık yapılan hatalardır. Bu davranışlar çocuklarda yeme ile olumlu ilişki kurulmasını engelleyebilir, çocuğun kontrol ve özerklik talebi üzerinde endişe hissetmesine yol açabilir.
Çocuğun belirli besinleri tamamen reddetmesinin altında psikolojik ya da duyusal nedenler olabilir mi? Bu durumda nasıl bir yol izlenmeli?
Yeme seçiciliği, organik sebeplerden kaynaklanabileceği gibi psikiyatrik sebeplerle de ilişkili olabilir. Örneğin, bazı çocuklarda besinlere karşı artmış bir duyusal hassasiyet olabilir, yemeğin dokusu, kıvamı, tadı, kokusu veya görüntüsü rahatsızlık verebilir. Bu durum tek başına bir duyusal hassasiyet olabileceği gibi özellikle otizm gibi nörogelişimsel sorunlarda sık karşılaştığımız bir tablodur.
Ayrıca erken bebeklik döneminden itibaren anne-çocuk ilişkisi, bağlanma paternleri, ebeveynlerin psikolojik durumları da çocuğun beslenme davranışları üzerinde ciddi bir etki yaratarak sorunlara yol açabilir.
Ek olarak yeme sırasında yaşanan travmatik deneyimler (boğulma tehlikesi veya kusma) de çocuğun beslenme seçiciliğinin altında yatan bir neden olabilir. Bu durumlarda altta yatan sorun çözülmeden çocuğun yalnızca beslenme davranışına odaklanmak hata olur ve sorunun büyümesine yol açar. Bu nedenle altta yatan problemin tanımlanması ve yönetimi için bir çocuk psikiyatristine başvurmak gerekir.
Yemek yemeyen çocuklarda iştahı artırmak için ailelerin evde uygulayabileceği sağlıklı ve bilimsel yöntemler nelerdir?
Ebeveynlerin zorlamak, baskı kurmak yerine çocuğun yemek ile olumlu ilişki kurmasını sağlayacak davranışlarda bulunmasını öneririm.
Yeni bir besin denerken çocuğa besini tanıması için fırsat verilebilir, örneğin dokunma, koklama, az bir miktar tadına bakmak gibi.
Yapılandırılmış, mümkünse ailenin bir arada olduğu ve keyifle zaman geçirdiği öğün düzeni sağlanmalıdır.
Çocuk reddettiğinde hemen alternatif besin sunulmamalı.
Yeni bir besini reddettiğinde ondan hemen vazgeçmeden ileri ki öğünlerde tekrar denenmeli.
Çocuk ile kaliteli zamanı arttırmak ve yemek ile olumlu ilişki kurmak için çocuğun basit aşamalarda yemek hazırlığına katılımını sağlamak faydalı olabilir.
Ayrıca beslenme zamanında: yemeğin nerde, ne zaman yeneceği ve yemeğin ne olacağı ebeveyn belirlerken, ne kadar yiyeceğine çocuğun karar vermesini sağlamak önemlidir.
Hangi durumda acil doktora gidilmeli?
Ciddi ve hızlı kilo kaybı, boy uzamasında duraklama, yeme sırasında yoğun krizler, çok kısıtlı beslenme, vitamin eksiklikleri ve sorunun uzun süredir devam etmesi gibi durumlarda çocuk psikiyatristi ve pediatri başta olmak üzere doktora başvurulması önemlidir. Gerekli durumlarda ileri değerlendirmeler gerekebilir.
Uzm. Dr. Gaye Türkmen Noyan kimdir?
Çocuk Psikiyatri/Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
İstanbul Üniversitesi, Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
Çukurova Üniversitesi, Tıp Fakültesi