Çingene güvesi tırtıllarından oluşan kelebekler sadece 10 gün yaşar, hiçbir şey yemez, yavruların çoğaltılmasıyla meşguldür. Bir seferde yaklaşık 300 yumurta bırakır. Genç dişi ve erkeklerin yılları Haziran sonunda başlar; larvalar kış uykusuna yatmak için yumurtalarda kalır. Dişi, ağacın alt kısmında, eski kütüklerde, orman tabanındaki kabuğun altına uzanır. Gelişimin son aşamasında, bir koza oluşmadan pupa oluşur. Larva kendini örümcek ağlarına sarar, yapraklara, dallara, pençeleriyle kavramaya çalışır. Birkaç gün sonra kelebekler belirir. Yaz aylarında dikkat çeken; "çingene güvesi zararları var mı, güve süreci nasıl? gibi soruların yanıtları merak edilir.
Yaz aylarında hava sıcaklığı 4-16 derece olduğunda, 7,5 cm uzunluğunda tırtıllar ortaya çıkar.Vücutlarında kıllar vardır, bu sayede tırtıllar rüzgarla uzun mesafelere taşınabilir. Kafa siyaha boyanmıştır. 2 ay sonra pupa dönemine girerler. Pupanın uzunluğu 18-37 mm'dir.
Çingene güvesi kelebeklerinin ağzı yoktur, bu nedenle beslenemezler. Tüm hasara, yaprakları aktif olarak emen tırtıllar neden olur. Bunlar, verimde önemli bir düşüşün ve bazen de ekimlerin ölümünün nedenidir.
Yeterince uzun süren böceğin toplu üreme dönemleri özellikle tehlikelidir. Bu zamanda, tırtıllar yaprakları tamamen kemirebilir ve ağaçlar çıplak hale gelir. Sonuç olarak, kururlar ve ölürler. Bu nedenle parazit keşfedildikten hemen sonra savaşmaya başlamak çok önemlidir.
Ağaçlar bahar mevsiminde çıkmaya başladıkça , çingene güve tırtılları da yepyeni yaprakları yiyorlar.
Çingene güveleri yapraklarının ağaçlarını soyduğunda, ağaçlar diğer yaralanmalara karşı zayıf ve hassas hale gelir.
Ağaç zararlıları söz konusu olduğunda, yapabileceğimiz en iyi şey daha çok şey öğrenmek, sonra onları kontrol etmek için proaktif adımlar atmak. İşte ihtiyacınız olan tüm çingene güvelikleri!
ÇİNGENE GÜVESİ NEREDEN GELDİ?
Aslen Avrupa ve Asya'dan çingene güveleri, ABD'de bir asırdan fazla bir süre önce Amerika'da ilk kez çıktılar. 1860'ların sonlarında, Leopold Trouvelot, Boston'daki evine bir güveler taşıdı.
Kısa bir süre sonra, ilk çingene güvesi salgını 1890 civarındaydı.
İyi haber şu ki, güveler bu sene yavaşlıyor. Massachusetts Üniversitesi çingene kelebekler yaklaşık yüzde 90, geçen yıl öldüğünü bildirdi. 2017'deki yağmur, çingene güvesi popülasyonunu azaltan doğal bir toprak mantarını harekete geçirdi.
ÇİNGENE GÜVESİNİN YAŞAM DÖNGÜSÜ NEDİR?
Çingene güveleri dört aşamadan geçer.
Yetişkin güveler, yumurtalarını yaz sonuna doğru bırakır.
Aşağıdaki bahar, genellikle nisan sonu veya mayıs ayı başında, genç tırtıllar ortaya çıkar. Tüm yeni ağaç yapraklarında beslenmeye başladıkları zaman!
Bir ay boyunca ağaçlarını yedikten sonra, tırtıllar yavru vakalarında dinlenirler.
Temmuz ya da ağustos ayı boyunca, beyaz ya da kahverengi kanatlı güveler olarak ortaya çıkarlar. Tüm süreci başlatan yumurta bırakmaya hazırlar!
ÇİNGENE GÜVESİ NE TÜR BİR HASAR YAPAR?
Çingene güvesi tırtılları yapraklarının kısmen veya tamamen ağaçlarını keser. Özellikle beyaz ve kestane gibi meşeleri tercih ederler. Fakat onlar ayrıca kızılağaç, kavak, basswood, huş ağacı, alıç ve söğüt ağaçları da yiyebilirler.
Ardından, ağacın yapraklarının kaybından zayıf olduğu için, diğer sorunlara karşı savunmasız hale gelir.
İnsanlar gibi,[ağaçlar]zayıflarken, bazı zararlılara ve hastalıklara karşı daha hassastırlar. Kuraklık yılı, çok fazla ağaç kaybettik ya da stres altındaydık
ÇİNGENE GÜVESİNİ NASIL KONTROL EDEBİLİRİM?
Manzaranızda hasar görmüş, tehlikeye atılmış veya sevgili ağaçlarınız varsa, çingene güvesi yaralanması bekleniyorsa bu ağaçlara erken davranmaya hazır olun. Zamanlanmış bir insektisit tedavisinin uygulanmasıyla ilgili olarak arboristinizle konuşun. Önleme bir ons hiç önleme daha fazla gider.
Mayıs ayı sonunda bir ağaç grubu eklemeyi düşünün . Bu tuzak çingene güvesi ağaçlarını yukarı ve aşağı çekerken tırtıllar.
Çingene güve hasarından kurtulma yeteneğini geliştirmek için ağacınızı gübreleyin.
Kuraklıktan kaynaklanan ek stresi önlemek için yazın kuru günlerde ağacınızı sulayın.
KELEBEK, GÜVE VE TIRTILLARIN NEDEN OLDUKLARI REAKSİYONLAR
Kelebekler ile güveler ve onların larva ile tırtılları böceklerin Lepidoptera gurubuna aittir. Bu gurupta yaklaşık 125.000 ile 150.000 farklı tür bulunmaktadır.
Bunlardan çok azı insan derisi yada genel sistemi üzerine yan etkiye neden olma özelliğine sahiptir. Tırtıllar bu yan etkilerin büyük çoğunluğundan sorumludur. Yetişkin güveler daha az problemlere yol açarken yetişkin kelebekler insanlarda herhangi bir olumsuz reaksiyonlarından sorumlu görünmüyorlar.
Güveler ve tırtılların bazılarında vücut dış yüzeylerinde kendilerini savunmak amacıyla doğrudan tahriş veya çeşitli toksinleri iletme yeteneğine sahip tüyleri veya keskin dikenler bulunmaktadır.
Bunlar ile doğrudan temas deride bir tepki uyandırmakta ve kaşıntılı döküntülere neden olmaktadır. Bazen rahatsız edici tüyler ve dikenler ve bunların kozalarının bozulması ile rüzgar gibi dolaylı nedenler ile insan derisi ile hava yolu ile de temas edebilmektedir.
Bazı tırtılların kozalarına ait tüyler ortamda 1 yıl kalabilmektedir. (meşe ağacı tırtılı)
Bazı kişilerde kelebek, güve ve bunların tırtıllarına ait vücut yapılarına ait alerjik reaksiyonlar gelişebilmektedir.
Bazı büyük kelebeklerde ayaklarında tutunmak için kullandıkları mahmuzlar insan derisinde temas ile dermatit ve ürtikere neden olabilmektedir.
Avrupa ve Kuzey Amerika'nın kuzeydoğusunda kahverengi kuyruklu güvelerin (Nygmia phaeorrhoea) tırtılları gelişimsel süreçlerinde kabuk değiştirirken çengelli uçlu küçük kıllar bırakırlar. Bu kıllar rüzgarla dağılır ve deriye temas ettiklerinde ciddi dermatit meydana gelir, nefesle alınması da mukozanın ciddi bir şekilde irritasyonu ve bronkospazmla sonuçlanabilir. Gözlerle temas konjuktivit yapabilir.
Calyptra cinsi büyük güve ve kelebeklerin bazıları insanlardan kan emerek deride ısırık reaksiyonlarına neden olabilmektedir.
Bir güve olan Euproctis chrysorrhea nın tırtılları egzamatöz reaksiyonlara, papüller ürtikere, vezikülopüstüller döküntülere, yanmaya, konjuktivit gibi göz tutulumuna, rinit gibi burun tutulumuna ve bazen öldürücü alerjik reaksiyonlara neden olmaktadır.
Tırtılların kılları gözlerde toksik yada alerjik reaksiyonlara neden olmaktadır. Bunlar hastanın eli ile, rüzgarla dolaylı olarak yada doğrudan göz temasla reaksiyon yapmaktadır. Üst göz kapağı egzması sıklıkla gözlenmektedir. Bunlara maruz kaldıktan sonra yabancı cisim hissi gelişir. Zamanla gözde iltihaplanma ve ve bunların çevresinde gözde granülomlar oluşabilmektedir.
Tırtılların venom içeren kıllarının deriye batması yada hasarlı deriye değmesi deride kaşıntı ile reaksiyon başlatmaktadır. Sonrasında 2-8 mm çaplı küçük su toplamaları-vezikül, papüller gelişmektedir.Bu venomlarda histamine, serotonin ve proteazlar bulunmaktadır. Bunların deri ile teması temas alanında ürtikeryal döküntülere neden olmaktadır.Deride gelişen bu reaksiyonlara "Caterpiller Dermatitis-Tırtıl Dermatitis" denilmektedir.
Lokal yanma reaksiyonları; özellikle 3 tür tırtıl una neden olmaktadır; Saturniidae, Megalopygidae ve Limacodidae
Papüller ürtiker ve dermatitis neden olanlar; kürklü ve kılı tırtıllar
Ürtikeryal döküntüler, anjioödem ve anafilaksiye neden olanlar; özellikle Thaumetopoea ailesi Türkiye çağ ve meşe ağaçlarında kozaları ile sık gözlenmektedir. Özellikle Nisan ve Temmuz ayları arası rekasiyon yapmaktadır.
Gözde nodüler konjuktivit ve reaksiyonlara neden olanlar
Dermatit ve eklem ağrılı ile seyredenler; Dendrolimus ve Premolis tırtılları
Ağız yolu ile temasa bağlı reaksiyon nadir gelişmektedir. ve çocuklarda daha sık görülmektedir. Temastan sonra çocuklara ağlama, huzursuzluk, dudakta şişme gelişmektedir. Kısa bir süre sonrada yutma güçlüğü dilde, dudaklarda yanma ağrı ve ödem gelişmektedir. Eğer tıtılın tüy yada dikenleri çıkarılır ise 24-48 saat içerisinde tüm semptomlar gerilemektedir.
Hemorajik yani doku kanamalı döküntüler; lokal yanma reaksiyonundan sonra doku altı kanamaları, akciğer ve bein doku kanamları olabilmektedir. Özellikle Güney Amerikada bulunan Lonomia tırtılları buna neden olmaktadır.
Ayrıca bazı türlerde lokal ağrı, baş ağrısı, solunum sıkıntısı, hipotansiyon hatta bayılma gelişebilmektedir.
GENEL TEDAVİ YAKLAŞIMI
Öncelikle deri temas yüzeyinden forseps (çıplak el kullanılmamalıdır) ile dikkatlice tırtıl uzaklaştırılmalıdır. Yapışkan bant ile deri üzerinden etkilenen bölgede kalan tüyleri uzaklaştırılır. Sonra alan sabun ve suyla yıkanır. Giysiler dikatşice çıkarılır ve yıkanır.
Aslında tırtıl yada güve reaksiyonlarında spesifik bir tedavi yoktur. Güney Amerikada bulunan Lonomia tırtıllarının yaptıkları hemorajik reaksiyonları için antivenom geliştirilmiştir bu kullanılabilir.
Sadece yanma olan olgularda reaksiyon alanına buz uygulanabilir. Parasetamol gibi ağızdan ağrı kesici veya lokal anestezik bir krem yada sprey kullanılabilir.
Lokal ürtiker ve ekzematize reaksiyonlarda topikal steroid ve oral antihistaminikler ile tedavi edilebilir. Ancak bazı olgularda ağızdan ya da kasa kortizon tedavileri kullanılabilir.
Gözde reaksiyon ve nodüler konjuktivitis geliştiğinde gözün SF ile yıkanması ve tırtıl tüylerinin gözden uzaklaştırılması gereklidir. Nodüller için steroidler, antihistaminikler ve cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.
Dendrolimiasis antihistaminikler ve ağız yoluyla ağrı kesici ile tedavi edilebilir; cerrahi de gerekebilir.