KADİR TEKİN
Yeni bir araştırma, Alzheimer hastalığının hafıza kaybından 20 yıl önce, gizli bir evrede başladığını ortaya koydu. Uzmanlar, mekansal farkındalık problemleri gibi erken belirtilerin hastalığın teşhisinde kilit rol oynayabileceğini vurguladı.
Alzheimer hastalığı, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ve genellikle ileri yaşlarda ortaya çıkan bir nörodejeneratif rahatsızlık olarak biliniyor. Ancak son bilimsel araştırmalar, hastalığın sanıldığından çok daha erken, hatta hafıza kaybı gibi belirgin semptomlardan 20 yıl önce başladığını gösterdi.
Uzmanlar, bu "gizli evre" olarak adlandırılan dönemde, mekânsal farkındalık problemleri ve günlük davranışlardaki küçük değişimlerin hastalığın ilk sinyalleri olabileceğini belirtti. Bu bulgular, erken teşhis ve müdahale açısından çığır açıcı bir önem taşıdı.
ALZHEİMER'IN SESSİZ BAŞLANGICI
Nature Aging dergisinde yayımlanan bir çalışma, Alzheimer hastalığının klinik belirtiler ortaya çıkmadan çok önce, beyinde patolojik değişikliklerin başladığını ortaya koydu.
ABD'deki Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden nörolog Dr. Eric M. Reiman liderliğindeki araştırma ekibi, 65 yaş ve üzeri bireylerde, hastalığın preklinik evresinde beyindeki beta-amiloid plaklarının birikiminin 15-20 yıl öncesinden tespit edilebildiğini buldu. Dr. Reiman, "Bu plaklar, hafıza kaybı gibi belirtilerden çok önce oluşmaya başlıyor. Erken evrede bu birikimleri tespit edebilmek, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için büyük bir fırsat sunuyor" dedi.
Araştırmaya göre, Alzheimer'ın gizli evresi, kişinin bilişsel işlevlerinde henüz belirgin bir kayıp olmadan, beyinde toksik protein birikimlerinin başladığı bir süreç. Bu dönemde, bireylerin mekânsal farkındalık, yön bulma ve basit günlük görevleri yerine getirme gibi konularda hafif zorluklar yaşayabileceği gözlemlendi.
Örneğin, tanıdık bir ortamda yolunu bulmakta zorlanma veya eşyaları yanlış yerlere koyma gibi davranışlar, hastalığın erken habercileri olarak değerlendirildi.
UZMAN GÖRÜŞLERİ: ERKEN TEŞHİS HAYAT KURTARABİLİR
İngiltere'deki Cambridge Üniversitesi'nden nörobilim uzmanı Prof. Dr. Dennis J. Selkoe, Alzheimer'ın erken evresindeki bu bulguların, hastalığın tedavisinde devrim yaratabileceğini vurguluyor. Selkoe, "Hafıza kaybı gibi belirtiler, hastalığın zaten ilerlemiş olduğunu gösteriyor. Ancak mekânsal farkındalık problemleri veya hafif dikkat eksiklikleri gibi erken işaretler, bize müdahale için bir pencere açıyor" dedi. Selkoe'ye göre, bu erken belirtileri fark eden bireylerin nörolojik testler ve görüntüleme teknikleriyle takip edilmesi, hastalığın ilerlemesini yavaşlatacak tedavilere erken başlama şansını artırabilir.
Alzheimer'ın gizli evresi, hastalığın tanısını koymak için kritik bir dönem. Özellikle aile öyküsü olan bireylerde, 40'lı yaşlardan itibaren düzenli taramalar yapılmalı. Hafif kognitif bozukluk (HKB) gibi durumlar, Alzheimer'ın habercisi olabilir.
BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR NE SÖYLÜYOR?
Alzheimer hastalığının erken evrelerini anlamak için yapılan araştırmalar, özellikle beyin görüntüleme teknikleri ve biyobelirteçler üzerine yoğunlaştı.
Almanya'daki DZNE (Alman Nörodejeneratif Hastalıklar Merkezi) tarafından yürütülen bir çalışma, kan testleriyle beta-amiloid ve tau proteinlerinin tespit edilebileceğini gösterdi. Bu proteinler, Alzheimer'ın gizli evresinde beyinde birikmeye başlıyor ve nöronlar arasında iletişimi bozarak hastalığın temellerini attı.
Araştırmanın baş yazarı Dr. Mathias Jucker, "Kan testleri, pahalı görüntüleme yöntemlerine alternatif olarak erken teşhisi kolaylaştırabilir. Bu, özellikle risk altındaki bireyler için büyük bir umut" dedi.
Alzheimer Araştırma Vakfı Fisher Merkezi'nin verilerine göre, 65 yaş üstü bireylerin en az yarısı yaşa bağlı unutkanlık yaşasa da, bu durumun Alzheimer ile karıştırılmaması gerektiği vurgulandı.
Hafif kognitif bozukluk (HKB), Alzheimer'ın erken evresiyle ilişkilendiriliyor ve bu durumdaki bireylerin %15'inin hastalığa ilerlediği belirtildi.
ERKEN BELİRTİLER: NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Uzmanlar, Alzheimer'ın erken evresinde fark edilebilecek bazı belirtileri şöyle sıraladı:
Mekansal farkındalık problemleri: Tanıdık yerlerde yön bulmakta zorlanma.
Hafif unutkanlık: Yeni öğrenilen bilgileri veya yakın geçmişteki olayları hatırlayamama.
Kelime bulma güçlüğü: Doğru kelimeleri seçmede zorlanma veya konuşma sırasında duraksama.
Günlük işlerde aksama: Alışveriş listesi hazırlama veya basit finansal işlemlerde hata yapma.
Duygusal değişiklikler: Depresyon, kaygı veya sosyal çekilme gibi ruh hali değişimleri.
Bu belirtiler, genellikle yaşlanmanın doğal bir parçası olarak görülse de, uzmanlar ısrarcı ve ilerleyici belirtilerin ciddiye alınması gerektiğini vurguladı.
GELECEKTEKİ UMUT: ERKEN MÜDAHALE VE TEDAVİ
Alzheimer hastalığının kesin bir tedavisi henüz bulunmasa da, erken teşhis, hastalığın ilerlemesini yavaşlatma ve yaşam kalitesini artırma açısından kritik. Şu anda kullanılan ilaçlar, asetilkolin gibi nörotransmitter seviyelerini düzenleyerek semptomları hafifletmeyi hedefledi. Ayrıca, Akdeniz tipi beslenme, düzenli egzersiz ve zihinsel aktivitelerin, hastalığın riskini azalttığına dair güçlü kanıtlar mevcut.
Son yıllarda, beta-amiloid ve tau proteinlerini hedef alan aşı ve ilaç çalışmalarında umut verici gelişmeler yaşandı.
ABD'deki Biogen firmasının geliştirdiği aducanumab adlı ilacın, erken evre Alzheimer hastalarında plak birikimini azalttığı gözlemlendi. Ancak uzmanlar, bu tür tedavilerin etkinliğini artırmak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu belirtti.
FARKINDALIK VE ERKEN TEŞHİS
Alzheimer hastalığının gizli evresi, bilim dünyası için yeni bir umut ışığı yaktı. Erken belirtileri fark etmek ve risk altındaki bireyleri düzenli olarak taramak, hastalığın yıkıcı etkilerini azaltma potansiyeline sahip.
Uzmanlar, özellikle 40'lı yaşlardan itibaren aile öyküsü olan bireylerin nörolojik muayenelerden geçmesini ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını benimsemesini önerdi.
Alzheimer'ın sessiz başlangıcını yakalamak, milyonlarca insanın hayatını değiştirebildi.