AKSAM.COM.TR
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Türk Dil Kurumu (TDK) tarafından, halk oylamasıyla belirlenen "2025 yılının Kelimesi/Kavramı"nın "dijital vicdan" olduğunu bildirdi.
Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, şunları kaydetti:
"TDK tarafından halkın katılımıyla belirlenen 2025 yılının kelimesi/kavramı 'dijital vicdan' oldu. Yaklaşık 300 bin oyun kullanıldığı bu süreçte seçilen kavram, dijital çağda vicdanın, sorumluluk ve eylemden uzaklaşıp yalnızca bir 'tıklama'ya indirgenmesini düşündürücü bir biçimde tartışmaya açıyor. 'Dijital vicdan', bireysel ve toplumsal duyarlılıklarımıza ayna tutan güçlü bir kavram olarak öne çıkıyor. Bu anlamlı çalışmaya katkı sunan TDK, Ankara Üniversitesi, İletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi (İLAUM) ile değerlendirme kurulunda yer alan kıymetli akademisyen ve uzmanlara teşekkür ediyorum."
"Dijital vicdan, sorun alanının genişlemesine ve derinleşmesine neden olmakta"
Öte yandan Bakanlıktan yapılan açıklamada, Ankara Üniversitesi İletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi (İLAUM) işbirliğiyle, halktan gelen öneriler ve alanında uzman isimlerden oluşan 23 kişilik değerlendirme kurulu tarafından belirlenen 5 kelime/kavram, TDK'nin internet sitesinde halk oylamasına sunulduğu hatırlatıldı.
Oylamaya değer bulunan kelimelerin, "dijital vicdan", "vicdani körlük", "çorak", "eylemsiz merhamet" ve "tek tipleşme" olarak belirlendiğinin anımsatıldığı açıklamada, "dijital vicdan" kavramı ile ilgili TDK tarafından açıklanan gerekçeye de yer verildi.
Vicdanın, TDK'ye göre kişiyi kendi davranışları hakkında bir yargıda bulunmaya iten, kişinin kendi ahlak değerleri üzerine düşünmesini sağlayan duygu olarak tanımlandığının ancak dijital çağda bu kavramın farklı bir boyut kazandığının vurgulandığı açıklamada, şunlar kaydedildi:
"İnsanlar çoğu zaman gerçek hayatta sorumluluk almadıkları ya da almak istemedikleri konularda, sosyal medyada bir paylaşım ya da beğeniyle 'vicdanlarını rahatlatma' eğilimine girmektedir. Bu durum, bireysel duyarlılığı pasifize ederek vicdanı 'tıklanabilir bir işlem'e indirgemektedir. Beğeni, paylaşım ve yorum yapan bireyler, bir 'tıklama' aracılığıyla insani görevlerini yerine getirdiğini hissetmektedir. Merhamet ve insaf duygusunu ise sembolik görünürlükle sınırlamaktadır. Bu nedenle 'dijital vicdan' kavramı, çağımızda vicdanın dijital ortamda aldığı bu yeni, çoğu zaman yanıltıcı işlevi anlatan gerekli bir kavram olarak dilimizde yerini almalıdır.
Mesela Gazze ve Doğu Türkistan gibi kamuoyunun önünde gerçekleşen insanlık dramlarında, ilgili konunun sosyal medya içeriğini beğenmek ve hatta bu durumlar için 'içerik üretmek', o olayın gerçekliğini bozarak bireyde sanal bir vicdani rahatlama yaratmakta, sosyal ve bireysel sorumluluktan uzak tutmaktadır. Dijital vicdan, insanları somut gerçekler karşısında somut çözümler üretmekten alıkoyarak sorun alanının genişlemesine ve derinleşmesine neden olmaktadır."
Beş kavramı halk oyuna sunduk
Öte yandan TDK Başkanı Prof. Dr. Osman Mert de 2025 Yılının Kelimesi/Kavramı'nın nasıl seçildiğine ilişkin bilgiler verdi. TDK olarak son iki yıldır yılın kelimesi/kavramını halk oylamasıyla belirlediklerini hatırlatan Mert, Türk dili konusunda halkı bilinçlendirmek ve kurumlar ile halk arasında bir bağ oluşturmayı amaçladıklarını belirtti.
Prof. Mert, "8 bin civarında farklı öneri geldi. Bunları, her kesimden alanında temayüz etmiş kişilerden oluşan 23 kişilik bir ekiple değerlendirmeye tabi tuttuk. En son 5'e indirdik ve bu 5 kavramı da halkımızın oyuna sunduk" dedi.
Halk oylamasına "dijital vicdan" ile "vicdani körlük", "çorak", "eylemsiz merhamet" ve "tek tipleşme" olmak üzere beş kavramın sunulduğunu ifade eden Mert, şunları kaydetti:
"8 bin civarında farklı öneri geldi. Bunları her kesimden alanında temayüz etmiş kişilerden oluşan 23 kişilik bir ekiple değerlendirmeye tabi tuttuk. En son 5'e indirdik ve bu 5 kavramı da halkımızın oyuna sunduk. Oylamalar neticelendi ve 300 bin civarında oy kullanıldı. Bu yıl birinci gelen kavram 'dijital vicdan' oldu."
Prof.Dr.Osman Mert
Somut olaylara soyut tepkiler veriyoruz
Dijitalleşmenin bütün dünyayı etkilediğinden bahseden Mert, sözlerine şöyle devam etti:
"Küreselleşme ile artık küçük ekranlara, dijital dünyaya sıkıştık. Gelecekte, doğal insanın yerini dijital dünyada yaşayan insanın zihinsel olarak alacak gibi görünüyor. Bugün dünyada pek çok insani dram yaşanırken Filistin'de binaların yüzde 98'i yok edildi, Filistin adeta haritadan kazındı. Bir tarafta Doğu Türkistan, bir tarafta Myanmar gibi coğrafyalarda insani dramlar yaşanırken biz sadece sosyal medyada yapılan bir beğeniyle, somut olayları soyut bir tepkiyle geçiştirmeye ve kendimizi bu şekilde tatmin etmeye çalışır hale geldik. Bunun farkında da değiliz. Halkımız bu konuya dikkati çekmek istedi. Bu çok anlamlıydı."