merve oruç
Dünya ülkelerindeki güç dengelerini alt üst eden, tarihin seyrini değiştirerek, bu toprakları Türk milleti için ebedi bir vatan yapan Milli Mücadele'nin ruhunu ateşleyen, Çanakkale Muharebeleri'nın ölümsüz kahramanlarının hikâyeleri, "Şehit Bilgi Kapısı" ile gün yüzüne çıkıyor. Çanakkale Muharebeleri esnasında şehit olan askerlerimize dair bilgiler bugüne kadar Milli Savunma Bakanlığı tarafından hazırlanan şehit listeleri ile tespit edildi. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı bünyesinde 2024 yılında başlatılan "Şehit Bilgi Kapısı" projesi ise Çanakkale kahramanlarının gizli kalmış bilgilerine ışık tutuyor.
3 yılda tamamlanması hedeflenen proje kapsamında; Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Milli Savunma Bakanlığı Lodumlu Arşivi ve Kızılay Arşivi'nde yapılan, detaylı ve titiz bir arşiv çalışması ile Çanakkale Cephesi'ne ait olan zayiat istatistik cetvelleri, zayiat cetvelleri, şehit subaylara ait mektup ve safahat belgeleri, hastane defterleri, sıhhi vukuat cetvelleri, tabur ve bölük seviyesinde sıhhiye cerideleri, sıhhi tesisleri gösterir askeri krokiler dâhil 30 binden fazla belge tespit edilerek Osmalıca'dan günümüz Türkçesine çevirisi yapıldı. Böylece ortaya Çanakkale Savaşları'na ait tarih yazımını da değiştirecek çok önemli veriler ortaya çıktı. Bu çalışma sonucunda; Milli Savunma Bakanlığı bünyesinde hazırlanan listelerde yer almayan şehit isimlerine ve detaylı bilgilerine, subayların şehit olma süreçlerine ait detaylı verilere, hastane kayıtlarında askerlerin tedavi süreçleri ve şehit olma nedenlerine dair raporlara ve istatistiksel bilgilere, Çanakkale dışında bulunan Çanakkale şehitlerine dair detaylı raporlara ulaşıldı. Titiz bir çalışma neticesinde; şu ana kadar 27. ve 57. alay dahilinde 2 bin 500 şehidin bilgisine ulaşıldı. Tasnifleme işlemleri sonrasında her gün belirli miktarda veri web sitesine girilerek vatandaşların ve araştırmacıların hizmetine sunulacak.
Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı'nın elde ettiği bu verileri kamuoyunun kullanımına sunmak için geliştirdiği "Şehit Bilgi Kapısı" projesi kapsamında; Çanakkale Cephesi'nde şehit olmuş bir askere dair temel bilgiler girildiğinde askerin; safahatı, şehit olduğu güne dair detaylı bilgilere ulaşılabiliyor. Kaynaklardan temin edilebilen ölçüde kahramanların, şehit olma sürecine detaylı olarak yer veriliyor. Bunun yanı sıra şehidin, Çanakkale Cephesi'ne ne zaman ve hangi yoldan geldiği, hangi muharebelere katıldığı, komutanlarının kimler olduğu, birliğinin safahatı, birliğine ait görsel verilere de yer veriliyor. Diğer yandan birliğinin katıldığı muharebelere dair özel hazırlanan haritalar, görsel veriler, belgeler de kamuoyuna sunuluyor. Şehidin yaklaşık olarak hangi şehitliğe defnedildiği, isminin nerede yer aldığına ulaşılabileceği gibi şehit olduğu bölgeye ve şehitliğe gitmek için yol tarifine de ulaşılıyor.
Bu proje ile Çanakkale Cephesi'nde şehit olmuş askerlerin her birinin bilinmeyen hikâyeleri, yaşanmışlıkları, nasıl şehit oldukları gibi birçok özel bilgi kamuoyuna sunulurken, ilerleyen dönemde veri göndermek için de özel bir alanın olacağı ve buradan veri paylaşımının da olacağı belirtildi. 3 yıl sonunda tamamlanacak proje sonucunda "Şehit Bilgi Kapısı"nda 58 binden fazla şehidin verileri kamuoyuna açılmış olacak.
Şehit Bilgi Kapısı arşiv çalışmaları sırasında Çanakkale Cephesi'ndeki sağlık çalışanlarına dair bilgiler de gün yüzüne çıktı. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, titizlikle yürütülen arşiv taramalarında sağlık çalışanlarının Çanakkale Savaşları sırasındaki fedakarca yürüttükleri çalışmalarla ilgili de önemli verilere ulaşıldığını söyledi. Gelibolu Yarımadası'na çıkarmaların başladığı 25 Nisan 1915'ten itibaren ilk birkaç gün çatışmaların yoğun geçtiğini ve bu süreçte cephenin hemen gerisinde sağlıkçıların yoğun bir mücadele verdiğini anlatan Kaşdemir şöyle devam etti: "Onların bu mücadeledeki olağanüstü fedakârlıkları, zaman zaman resmî raporlara da yansımıştır. Arşiv taramaları sırasında Arıburnu bölgesini savunan 3. Kolordunun sıhhiye bölük komutanlarından İsmail Hakkı Bey'in 27 Nisan'da yazdığı rapora da ulaştık. Raporda, İsmail Hakkı Bey, 'Sıhhiye personelinin dinlenmeye bile fırsat bulamadığını, çoğunun artık ayaklarının şişmesine ve ayakkabılarının parçalanmasına rağmen göreve devam ettiğini' yazmıştır. Ayakları şişen ve ayakkabıları parçalanan bu sağlık personeli, görevlerini aksatmamak için ayaklarına bez sarmış; bu halde yaralı taşımaya ve tedavi etmeye devam etmişti. Bazı doktorlar, kendileri ayakta duramayacak kadar hasta olmasına rağmen içerisine ot doldurulan çuvalların üzerinde yatmış, görevlerini yapmaya çalışmıştı.
Sağlık personelinin görevi her zaman cephe gerisiyle sınırlı kalmamış. Özellikle teskereciler yani sedyeciler ateş hattında yaralanan askerleri hemen cephe gerisine yetiştirmek için büyük gayret sarf etmiştir. Yine resmî askerî raporlara yansıyan bir olayda, Çanakkale Cephesi'nde en şiddetli muharebelerin yaşandığı yerlerden biri olan Zığındere'de bir sıhhiye bölüğünün dört sedyecisi, yaralıları geriye naklederken düşman topçusunun ateşiyle şehit olmuş; bu kahraman sağlıkçılar hayat kurtarmak uğruna kendi hayatlarını feda etmekten çekinmemiştir.
Bu vesileyle Çanakkale Cephesi'nde canlarını hiçe sayarak görevlerini yapmaya çalışan sağlık çalışanları başta olmak üzere tüm sağlık çalışanlarının 14 Mart Tıp Bayramı'nı kutluyorum."