HABER MERKEZİ
İsrail basını, ABD ile İran arasındaki tansiyonu düşürmek için Başkan Erdoğan'ın devreye girdiğini belirtirken, ABD medyası ise Türkiye'yi 'önde gelen arabulucu' olarak tanımladı.
Türkiye, ABD'nin İran'a yönelik olası saldırılarını önlemek için diplomasi kanallarını devreye soktu. Başkan Recep Tayyip Erdoğan önce ABD Başkanı Donald Trump ile ardından da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile telefonda görüştü. Telefon trafiğinin ardından İran ile ABD arasındaki gerilimin çözümü için Türkiye'nin de dahil olacağı üçlü bir zirve yapılması gündeme geldi. Bu gelişmeleri Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın ABD Büyükelçisi Tom Barrack ve İranlı mevkidaşı Abbas Abbas Erakçi görüşmeleri izledi. Türkiye'nin arabuluculuk rolü ABD ve İsrail başta olmak üzere dünya basınında geniş yer buldu.
'OPERASYON ERTELENDİ'
İsrail Haaretz gazetesi, yayımladığı analizde "Acil bir saldırı gerekçesi bulunmadığı takdirde, Trump, İran'daki krizi çözdüğü için Türkiye'ye övgüde bulunabilir. İran da Türkiye'nin Suudi Arabistan'dan daha etkili bir arabulucu olabileceğini anladı" ifadelerine yer verdi. Türkiye'nin İran krizinde arabuluculuk girişimlerinin merkezinde yer aldığı kaydedilen haberde, "ABD yönetimi, İran'a yönelik askerî yığınağı sürdürürken diplomatik girişimleri de eş zamanlı olarak yoğunlaştırdı. İran'a yönelik askeri tehdit, Türkiye'nin öncülüğündeki yeni diplomasi turunu bekleyebilir. İran, ABD ile gizli temasların Türkiye üzerinden yürütülmesine açık bir tutum sergiledi" denildi.
'URANYUM GARANTİSİ'
Haaretz, üst düzey bir Türk yetkiliye dayandırdığı detayda, Türkiye'nin İran'ın zenginleştirilmiş uranyumu transfer etmeyi teklif edebileceği ve bunun asla İran'a iade edilmeyeceğine dair garanti verebileceği iddiasında bulundu. Haberde geçmişte Türkiye'nin Brezilya ve İran arasında uranyumun Türkiye'ye taşınmasını öngören bir anlaşma yapıldığına ancak bu düzenlemenin hayata geçirilmediğine de vurgu yapıldı. İsrail Maariv gazetesi de 'Erdoğan devrede' başlıklı haberinde, "Ankara, ABD ile İran arasında dolaylı bir iletişim kanalı kurarak bölgede yeni bir savaşın önüne geçmeyi ve müzakereleri yeniden başlatmayı hedefliyor" ifadelerine yer verildi.
'ETKİN BİR ARABULUCU'
HABER ABD ve İsrail medyasında geniş yer buldu. New York Times, Ankara–Tahran hattındaki teması manşetine taşıdı. Gazete, Türkiye'nin hem İran ile diplomatik ilişkilerini sürdürmesi hem de Erdoğan'ın Trump ile yakın temasları nedeniyle arabuluculuk rolü üstlendiğini yazdı. ABD merkezli Axios ise Türkiye'yi ABD–İran arasında 'önde gelen arabulucu' olarak tanımladı. Haberde, Türkiye'nin Gazze ve Suriye'deki kilit rolüne ve Erdoğan–Trump ilişkilerine dikkat çekildi. İngiliz The Guardian gazetesi de ABD ve İran arasında tırmanan gerilimde Türkiye'nin kritik bir diplomatik sorumluluk alarak 'ana arabulucu' konumuna yükseldiğini yazdı.
'SAVAŞ ÇIKARSA BU BÖLGESEL OLACAK'
İran lideri Ali Hamaney, devrimin 47. yılı kapsamında Tahran'daki etkinliklerde konuştu. Washington yönetiminin askeri tehditlerinin yeni olmadığını belirten Hamaney, "Biz savaş başlatan taraf değiliz. Ancak İran halkı, kendisine saldıranlara güçlü bir karşılık verecektir. Amerikalılar şunu bilsin ki, eğer savaş başlatırlarsa bu kez savaş bölgesel olacaktır" dedi.
İRAN: AB ORDULARI TERÖR LİSTESİNDE
Avrupa Birliği'nin (AB) İran Devrim Muhafızları'nı 'terörist örgüt' olarak tanımlamasına misilleme yapan İran Parlamentosu, Avrupa ülkelerinin ordularını terör listesine aldı. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, "Mütekabiliyet yasası gereğince hareket ettik" dedi.
'ARABULUCULUKTA GÜVENİLİR ADRESİZ'
AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, ABD-İran gerilimi için müzakere çağrısında bulundu. Çelik, "Dış müdahalelerle, askeri saldırılarla bir ülkenin liderlerinin hedef alınması çok daha büyük facialara yol açacaktır. Müzakere yoluyla çözülmesi mümkündür. Cumhurbaşkanımızın arabuluculuk iradesi dimdik ayaktadır. Türkiye güvenilir bir arabulucu, barış yapıcısı olarak doğru bir adrestir" dedi.
ANKARA, KÜRESEL BARIŞIN ANAHTARI
Türkiye, Başkan Erdoğan liderliğinde son yıllarda yürüttüğü aktif diplomasiyle Rusya-Ukrayna savaşı, Azerbaycan-Ermenistan gerilimi, Suriye, Libya gibi kriz bölgelerinde barışın anahtarı oldu.
■ Rusya-Ukrayna savaşında Türkiye, 2022'de Antalya ve İstanbul'daki diplomasi toplantılarına ev sahipliği yaptı. Karadeniz Tahıl Girişimi gibi somut sonuçlar doğuran anlaşmalarda rol aldı. ■ 2024'te ABD-Rusya arasında gerçekleşen esir takasında kritik arabulucu oldu. ■ Somali ve Etiyopya arasında çözümde etkin arabuluculuk rolü Ankara Süreci'yle başladı.■ Sudan-BAE krizinde Erdoğan'ın devreye girmesiyle Türkiye arabuluculuğa talip oldu. Sudan lideri Abdulfettah el-Burhan, "Önce Allah'a sonra Türkiye'ye güveniyoruz" dedi. ■ Pakistan ile Afganistan arasında yaşanan çatışmalarının ardından 48 saatlik ateşkes, taraflar arasında Türkiye'nin desteğiyle Doha'da yapılan müzakerelerin sonuna kadar uzatıldı. ■ Trump, 9 Ekim'de Mısır'da İsrail ile Hamas'ın, Gazze'de ateşkes planının ilk aşamasını onayladığını duyurdu. Ateşkes sürecinde Türkiye, Mısır, Katar ve ABD ile birlikte garantör ülkeler olarak devredeydi. ■ Filipinler'de Moro sorununun çözümünde Türkiye arabulucu oldu. ■ Türkiye-Bosna Hersek-Hırvatistan ve Bosna-Sırbistan üçlü mekanizmalarıyla istikrar destekleniyor. ■ EUFOR Althea'ya AB dışından en fazla asker veren ülke konumunda. ■ Türkiye BM, AGİT ve İİT bünyesindeki Arabuluculuk Dostlar Grubu'na eş başkanlık yapıyor. ■ Türkiye "Barış için Arabuluculuk" girişimi ile 62 üyeli küresel platformun kurucu liderlerinden.
16 YIL ÖNCE DE GERGİNLİĞİ TÜRKİYE DÜŞÜRMÜŞTÜ
Türkiye, Brezilya ve İran arasında 17 Mayıs 2010'da imzalanan Nükleer Takas Antlaşması ile İran'ın nükleer faaliyetleri sadece enerji için yürüteceği ve bunun uluslararası denetime açık olduğu belirtilmişti. Dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva ve dönemin İran cumhur-
başkanı Mahmud Ahmedinejad'ın girişimleri sonucu 3 ülke arasında imzalanan antlaşmada İran, nükleer faaliyetlerini silah için değil enerji alanında ve barışçıl amaçlarla yürüttüğünü uluslararası denetime açık olduğunu da bir kez daha kabul etmişti.