İdam cezası olan ülkeler hangileridir? İdam cezası ile ilgili yaşanan tartışmalar sürerken, dünyanın birçok yerinde idam olan ülkeler bulunuyor. Türkiye’de idamın geçmişi nasıl, idam cezası nasıl kaldırıldı sorusu da vatandaşlar tarafından merak ediliyor. Ölüm cezası, bir devletin suçun karşılığı olarak bir mahkûmun hayatına son vermesidir. Ölüm cezasına çarptırılan kişinin cezasının infaz edilmesine idam denir. Şu anda, 58 ülkede halen ölüm cezası kullanılmaktadır. 98 ülke ölüm cezasını hukuken (de jure) tamamen kaldırmış, 7'si savaş suçları ve istisnai durumlar dışında kaldırmış, 35'i ise fiilen (de facto) ölüm cezasını uygulamadan kaldırmıştır. Uluslararası Af Örgütü, 140 ülkeyi hukuken ya da fiilen idam karşıtı, 58 ülkeyi idam taraftarı olarak sınıflandırmaktadır. Ölüm cezası en yaygın olarak Asya'da kullanılmaktadır, infazların % 90'ı Asya kıtasında gerçekleşmektedir.
İDAM CEZASI HAKKINDA
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2007, 2008 ve 2010'da ölüm cezalarını uygulamama çağrısı yapan kararlar almıştır. Avrupa Birliği'nde, Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi'nin 2. maddesi gereği ölüm cezası kullanımı yasaktır. Avrupa Birliği'ne ek olarak, Türkiye ve Rusya'nın da üyesi olduğu Avrupa Konseyi de üyelerinin ölüm cezasını kullanmasını yasaklamaktadır. Bu doğrultuda Türkiye'de ölüm cezası 1984'ten beri uygulanmamakta, 2004'ten beri hukuk sisteminde mevcut bulunmamaktadır.
Ölüm cezası, uygulandığı çoğu yerde, önceden tasarlanmış cinayet, casusluk, vatana ihanet veya askeri adalet kapsamında kullanılır. Birçok ülkede, uyuşturucu kaçakçılığı da kişiyi ölüm cezasına çarptırmaya yetecek bir suç sayılır. Çin'de, insan kaçakçılığı ve ciddi yolsuzluk davaları ölüm cezası ile sonuçlanabilir. Dünya çapındaki askeriyelerde, askeri mahkemeler korkaklık, firar, asilik ve ayaklanma gibi suçlarda ölüm cezasını uygulamıştır.
İDAM OLAN ÜLKELER HANGİLERİ?
Avrupa’da bir tek Belarus’ta bulunan idam cezası dünya üzerinde birçok ülkede kullanılıyor. Uluslararası Af Örgütü istatistiklerine göre, Çin ve İran dünyada en çok kişinin idam edildiği ülkeler. Çin’den gelen kısıtlı bilgiler nedeniyle yılda kaç kişinin idam edildiği tam olarak bilinmiyor. 21015 yılı verilerine göre, resmi veri bulunmamasına rağmen, Uluslararası Af Örgütü, Çin'de binlerce kişinin infaz edildiğini tahmin ediyor. İran 2015'te 977 idamla Çin'i izliyor. Pakistan, 2015 yılında 326 kişiyi infaz ederek üçüncü sırada, dördüncü sıradaki Suudi Arabistan'da 158 kişi infaz edildi. ABD 2015 yılında 25 kişiyi infaz ederek beşinci oldu.
2015 yılında idam cezasının en etkin uygulandığı ülkeler istatistiklere göre şöyle:
1 – Çin
2 – İran
3 – Pakistan
4 – Suudi Arabistan
5- Amerika Birleşik Devletleri
6 – Irak
7 – Somali
8 – Mısır
9 – Endonezya
10 – Çad
Anayasalarında halen yürürlükte ölüm cezası bulunan ülkeler ise şöyle:
Botswana, Çad, Komorlar, Kongo, Mısır, Ekvator Ginesi, Etiyopya, Gambiya, Lesotho, Libya, Nijerya, Somali, Somaliland, Güney Sudan, Sudan, Uganda, Zimbabwe, Antigua ve Barbuda, Bahamalar, Barbados, Belize, Küba, Dominika, Guatemala, Guyana, Jamaika, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent ve Grenadinler, Trinidad&Tobago, ABD, Afganistan, Bahreyn, Bangladeş, Çin, Hindistan, Endonezya, İran, Irak, Japonya, Ürdün, Kuzey Kore, Kuveyt, Lübnan, Malezya, Umman, Pakistan, Katar, Suudi Arabistan, Singapur, Suriye, Tayvan, Tayland, Birleşik Arap Emirlikleri, Vietnam, Yemen, Belarus.
TÜRKİYE’DE İDAM
Türkiye'de ölüm cezası, 1984'ten beri fiilen ve 2004'ten beri hukuken bulunmamaktadır. Ölüm cezası önce 2001'de savaş tehdidi ve terör suçları halleri dışındaki suçlar için kaldırılmış, 3 Ağustos 2002'de "Savaş ve çok yakın savaş tehdidi hâllerinde işlenmiş suçlar hariç" şartı ile kaldırılmıştır. 7.5.2004 tarihli 5170 sayılı kanun ile anayasadan ölüm cezaları ile ilgili maddeler çıkarılmış, 14.7.2004 tarihli 5218 sayılı kanunla Türk Ceza Kanunu'ndan ölüm cezaları ile ilgili maddeler çıkarılmış, böylece ölüm cezası Türk Hukuku'ndan tamamen kaldırılmıştır.
1920 ile 1984 yılları arasında ülkemizde 15’i kadın toplam 712 kişi idam edildi. İdam edilen 712 kişinin ezici bir çoğunluğunu 20-30 yaş grubundakiler oluşturuyor. Yine bunların çoğunun sabıkasız olduğu, yani yaşamlarındaki ilk ve son suçun bedelini çok ağır ödedikleri dikkat çekiyor.
Ancak bu rakama, Türkiye Büyük Millet Meclisi Denetimi dışındaki İstiklal Mahkemeleri’nin kararıyla idam edilenler dahil değil. 1925’de esas olarak irticai faaliyetlere karşı kurulan bu mahkemelerin en az bin kişi hakkında idam kararı çıkarttığı ileri sürülüyor. İstiklal mahkemeleri dışındaki idamların ilk önemli örneği menemen olayının ardından yaşandı.
MENEMEN OLAYI
23 Aralık 1930 günü Menemen’de Yedek Asteğmen Kubilay Bey’in şehit edilmesi olayı ile ilgili olarak 105 sanıktan 37’sini ölüm cezasına çarptırdı. Meclis, bunlardan 28’inin ölüm cezalarının yerine getirilmesine karar verdi.
Cumhuriyet tarihinin casusluk gerekçesiyle tek idamı ise 1949 yılında infaz edildi. Sovyetler Birliği hesabına çalıştığı saptanan Aram Şanesyan adlı kişi asıldı.
MENDERES, ZORLU VE POLATKAN’IN İDAMLARI
Türkiye’nin tarihinde, on yıl boyunca başbakanlık yapmış olan Adnan Menderes ile Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan’ın 16 ve 17 Eylül 1961’de idamları da yer alıyor.
5 Temmuz 1964’de ise, iki asker, Kara Harp Okulu Komutanı Talat Aydemir ile Süvari Birliği Komutanı Fethi Gürcan’ın yönetime el koymak için darbe girişiminde bulundukları gerekçesiyle idam edildiler.
DENİZ GEZMİŞ’İN İDAMI
6 Mayıs 1972’de ise sol görüşlü üç genç, Türk Halk Kurtuluş Ordusu üyesi Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan idam edildi. Türkiye tarihinde en tartışılan idam cezası infazlarından bir diğeri ise, Erdal Eren’inkiydi.
Eren, kendisine isnat edilen suçu işlediği tarihte resmi kayıtlara göre, 18 yaşını 7 ay 23 gün geçmişti. Yargı aşamasında, avukatı, sanığın yaşının suç işleme tarihinde 18 yaşından küçük olduğu ve bu nedenle kemik grafisi alınması isteminde bulundu. Eren’in babası da, oğlunun nüfusta büyük gösterildiğini ifade etti. Ama yine de Eren, 13 Aralık 1980 tarihinde Ankara’da idam edildi.
28 Ocak 1983 tarihinde ise, Esenboğa Havalimanı’na terörist saldırıda bulunan Asala militanlarından yaralı yakalanan Levon Ekmekçiyan’ın ölüm cezası infaz edildi. Türkiye’de uygulanan son idam cezası 24 Temmuz 1984 tarihinde sol örgüt mensubu Hıdır Arslan’ın İzmir’deki infazı oldu.
1984'TEN BERİ YOK
O tarihten bu yana pek çok idam cezası verilmiş olmasına rağmen bugüne kadar idam infazı uygulanmadı. Ekim 1984'ten itibaren mahkemeler tarafından verilen ölüm cezaları Meclis’te onaylanmadığı için infaz edilmemiş, 1991 yılında çıkarılan bir afla 500 civarında ölüm cezası dosyası, 10 yıl ağır hapse dönüştürülmüş ve 2002'deki yasayla da fiilen uygulanmamış olan tüm idam kararları, ömür boyu hapse dönüştürülmüştür. Bunlar arasında, Abdullah Öcalan'ın 29 Haziran 1999'da çarptırıldığı, 25 Kasım 1999'da Yargıtay tarafından onanan ölüm cezası da vardır.