Melik Yiğitel
ABD Başkanı Trump'ın, soykırımla yargılanan Netanyahu ile görüşmesinden sonra açıkladığı Gazze planı, katliamı durdurma açısından olumlu, ancak birçok noktada belirsizlik içermesi açısından ihtiyatlı karşılandı.
ABD Başkanı Trump'ın, İsrail Başbakanı Netanyahu ile Beyaz Saray'da yaptığı 3 saat 20 dakika süren görüşme sonrası açıklanan 20 maddelik taslakla ilgili sorunlu alanlar şöyle sıralanıyor:
İsrail'in geri çekilme aşamaları mesafe, zaman ve garantiler açısından belirsizlikler içeriyor.
Uluslararası güvenlik gücü görevlendirme konusunda BM kararı yok ve bu da uluslararası hukuki altyapıya sahip olmadığı anlamına geliyor. Bu durumda kim ne kadar güç gönderecek, görev ve sorumlulukları neye göre belirlenecek, bütün bunlar uluslararası gücün oluşturulmasına engel olur veya geciktirir.
Batı Şeria'nın konumunun ne ocağı belli değil, zira İsrail orada da işgale ve cinayetlere devam ediyor.
Hamas silah bıraktıktan sonra ne olacak, Gazze yönetiminin bir parçası olacak mı, o da belli değil.
Bütün bu süreçlere dair belirli bir takvim yok. Sadece İsrailli esirlerin serbest bırakılmasının takvimi var.
Trump'ın planı bir barış planı olarak değil 'taslak' olarak değerlendiriliyor. Taslak da, nihai çözümü getirecek teklifler içermiyor.
Taslağın olumlu beklenti yaratan tek yanı ise, İsrail saldırılarının ve katliamın durması; gıda ve sağlık yardımlarının ulaşması, açlık ve hastalıktan ölümlerin durması olarak belirtiliyor.
DOHA KARARI ÖNEMLİ OLACAK
Taslak üzerinde Katar'ın Başkenti Doha'da Körfez ülkeleri, Mısır ve ABD'nin katılımıyla görüşmeler yapılıyor. Hamas da bu görüşmelerin içinde. MİT Başkanı İbrahim Kalın da Türkiye adına görüşmelere katılıyor. Bu görüşmelerde taslaktaki belirsizliklerin giderilmesi için çalışılıyor. Hamas'ın bugün (çarşamba) veya yarın bir karar vermesi bekleniyor. Kararda Körfez ülkelerinin Hamas'la görüşmeleri etkili olacak.
ABD Başkanı Trump'ın açıkladığı 20 maddelik Gazze planını şu şekilde:
Gazze, komşularına tehdit oluşturmayan, terörden arındırılmış bölge olacak.
Bölge, Gazze halkının yararına yeniden inşa edilecek.
İki taraf da bu öneriyi kabul ederse savaş hemen sona erecek.
İsrail ordusu, ABD, İsrail ve garantörlerin üzerinde anlaştığı standartlarda ve takvimde çekilecek.
ABD, Gazze'ye geçici uluslararası istikrar gücü oluşturmak için Arap ve uluslararası ortaklarla çalışacak.
İsrail'in bu anlaşmayı kamuoyu önünde kabul etmesinden sonraki 72 saat içinde hayatta ya da ölü tüm rehineler iade edilecek. İsrail, cenazesi teslim edilen her İsrailli rehine için ölen 15 Gazzelinin cenazesini teslim edecek.
Tüm rehineler serbest bırakıldıktan sonra İsrail, ömür boyu hapis yatan 250 mahkumla 7 Ekim 2023'ten sonra alıkonulan 1700 Gazzeliyi serbest bırakacak.
Tüm rehineler geri verildikten sonra, silahlarını teslim eden Hamas üyelerine af tanınacak.Gazze'den ayrılmak isteyen Hamas üyelerine, gidecekleri ülkelere güvenli geçiş sağlanacak.
Bu anlaşmanın kabulünü takiben, tüm yardımlar hemen Gazze Şeridi'ne gönderilecek.
Gazze Şeridi'ne yardım girişi ve dağıtım, BM ve Kızılay aracılığıyla, iki tarafın da müdahalesi olmadan gerçekleşecek
Gazze, geçici olarak teknokratlardan oluşacak Filistin komitesince yönetilecek. Komiteye Trump başkanlık edecek, diğer üyeler daha sonra ilan edilecek.
Komite, Filistin Yönetimi reform programını tamamlayana kadar Gazze'nin kalkınması için finansmanı sağlayacak.
Gazze'yi yeniden inşa etmek ve canlandırmak için ekonomik kalkınma planı hazırlanacak.
Özel ekonomik bölge kurulacak.
Kimse Gazze'yi terk etmeye zorlanmayacak, gitmek ya da dönmek isteyenlere izin verilecek.
Hamas ve diğer gruplar, Gazze yönetiminde doğrudan veya dolaylı hiçbir role sahip olmayacaklarını kabul edecek.
Bölgesel ortaklar, Hamas ve diğer grupların yükümlülüklerini yerine getirmesini ve tehdit oluşturmamasını garanti altına alacaktır.
İsrail Gazze'yi işgal ya da ilhak etmeyecek.
Hamas öneriyi geciktirir veya reddederse, öneri genişletilmiş yardım operasyonu da dahil olmak üzere terörden arınmış bölgelerde işletilecek.
ABD, İsrail ve Filistinliler arasında, barışçıl ve müreffeh bir birlikte yaşam için siyasi bir ufuk konusunda bir diyalog başlatacaktır.
ABD Başkanı Trump'ın sunduğu 20 maddelik Gazze planında gözler Hamas'a çevrildi. Hamas, yaptığı ilk açıklamada, "Söylenenler İsrail'in bakış açısına yakın, Netanyahu'nun savaşı sürdürmek için ısrar ettiği şeylere yakın" dedi. Hamas, Katar ve Mısır'a planı "olumlu ve objektif bir şekilde inceleyeceğini" aktardı. Hamas ile İsrail arasında Katar, ABD ve Mısır'ın arabuluculuğunda devam eden ateşkes müzakerelerine Türkiye de katıldı. Katar'daki toplantıda Ankara'yı MİT Başkanı İbrahim Kalın temsil etti. Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, "Katar, Mısır ve Türkiye'nin çabaları, savaşı sona erdirmek için kolektif ve eşgüdümlü şekilde yürütülecektir. Bizim temel hedefimiz, savaşın ve Gazze'deki açlığın sona erdirilmesidir. Henüz yanıt için erken, ancak hareketin olumlu bir yaklaşım sergileyeceğine inanıyoruz" dedi.
Türkiye, Ürdün, BAE, Endonezya, Pakistan, Suudi Arabistan, Katar ve Mısır Dışişleri Bakanları, Trump'ın 20 maddelik Gazze önerisinin ardından ortak açıklama yaptı. Trump'ın Gazze'deki savaşı sona erdirmeye yönelik samimi çabalarının memnuniyetle karşılandığı belirtilen açıklamada, anlaşmanın uygulanmasının sağlanması amacıyla ABD ve ilgili taraflarla olumlu ve yapıcı şekilde angaje olmaya hazır olunduğu vurgulandı. Bakanlar, İsrail'in tam geri çekilmesi gerektiğini vurguladı.
DİRENİŞÇİLER KARŞI
Filistin Devlet Başkanlığı, yeni Gazze planını memnuniyetle karşılarken, Filistinli direniş grupları ise planı kınayarak, metnin Gazze'deki soykırımın uzamasına hizmet ettiğini dile getirdi. Filistin İslami Cihad Genel Sekreteri Ziyad en-Nahale, "Bu Filistin halkına yönelik saldırının sürmesi için bir formüldür. İsrail, savaşla elde edemediğini ABD üzerinden dayatmak istiyor" diye konuştu.
Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, Gazze planında bazı konuların "açıklığa kavuşturulması ve müzakere edilmesi gerektiğini" belirtti. Sani, "Planın detayları ve uygulanma şekli üzerinde tartışılması gerekiyor" dedi.
Netanyahu, Trump ile görüşmesinin ardından yaptığı açıklamalarla kafaları karıştırdı. Anlaşma olursa İsrail'in Gazze'den çekilmesi gerekirken, Netanyahu Gazze Şeridi'ndeki tüm İsrailli esirlerin serbest kalacağını buna karşın İsrail'in Gazze'nin çoğundaki işgalinin devam edeceğini" savundu.
Trump'ın Gazze planına dünya destek verdi:
BM: Tüm arabuluculuk çabalarını memnuniyetle karşılıyoruz, destek vermeye hazırız.
AB: Bu plan savaşı sona erdirmek için en iyi fırsat. Tüm taraflar bu fırsatı değerlendirmeli. Katkı vermeye hazırız.
İspanya: Bu kadar acıya son noktayı koymak gerek
Fransa: Gazze'deki savaşı sona erdirmeyi hedefleyen planı memnuniyetle karşılıyoruz.
İtalya: Kalıcı barışa zemin hazırlamayı amaçlayan planını olumlu karşılıyoruz.
Almanya: Trump'ın Gazze planı korkunç savaşı sona erdirmek için eşsiz bir fırsat sunuyor.
İngiltere: Çatışmaların sona erdirilmesini güçlü şekilde destekliyoruz.
Rusya: Trump'ın yaşanan trajediyi önlemeye yönelik tüm çabalarını her zaman destekliyoruz.
Çin: Filistinlileri Filistin'in yönetmesi ilkesini savunuyoruz ve iki devletli çözümü destekliyoruz.
İran: Gazze'ye yönelik plan Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkını tanımalıdır.