HABER MERKEZİ - İBRAHİM IŞIK
İsrail basınında yer alan haberlere göre, Türkiye'nin Mayıs 2024'te yürürlüğe koyduğu ticaret ambargosunu sıkılaştırarak, İsrail'e yönelik Eur-Med menşe belgelerinin düzenlenmesini durdurduğu belirtildi.
İsrail ekonomi gazetesi Globes'a konuşan kaynaklara göre, Türkiye geçen haftadan itibaren İsrail için "tercihli menşe belgeleri" olarak bilinen Eur-Med sertifikalarını vermeyi bıraktı. Söz konusu belgeler, Avrupa Birliği'ni de kapsayan çok taraflı ticaret anlaşması kapsamında, gümrük vergisi muafiyeti sağlıyor.
Eur-Med sistemi, AB'nin yanı sıra Türkiye, İsrail, Ürdün, Mısır, Fas, Tunus, Suriye ve Filistin yönetimini kapsayan pan-Avrupa-Akdeniz ticaret ağı içinde kullanılıyor. İhracatçı ülkenin gümrük makamlarınca onaylanan belge, ürünlerin menşe statüsünü belirleyerek farklı ülkeler arasında "diyagonal kümülasyon" yoluyla gümrük muafiyetinden yararlanılmasına imkân tanıyor.
Haberde, Türkiye-AB-İsrail hattında söz konusu sistemin, Türk mallarının Avrupa üzerinden İsrail'e ulaştırılmasını teknik olarak mümkün kıldığı, ancak Türkiye'nin belge düzenlemeyi durdurması halinde bu yolun büyük ölçüde kapanacağı belirtildi. Bu durumun, Türk ürünlerinin İsrail'e gümrüklü şekilde ulaşmasını daha maliyetli hale getirebileceği ifade edildi.
İsrail'in Eur-Med bölgesel anlaşmasına 2013'te katıldığı hatırlatılan haberde, sistemin çoklu üretim ve menşe avantajı sağlayarak ticareti kolaylaştırdığı kaydedildi. Ancak yeni uygulamanın, Türk mallarının Avrupa üzerinden İsrail'e sevkiyatını zorlaştıracağı öne sürüldü.
Haberde ayrıca, ambargonun ardından İsrailli şirketlerin çeşitli yöntemlerle kısıtlamaları aşmaya çalıştığı belirtildi. Buna göre, bazı sevkiyatların Filistin üzerinden yapıldığı, Türk ihracat verilerinde Filistin'e yapılan satışlarda dikkat çekici artış görüldüğü aktarıldı.
Alternatif yöntemler arasında malların Ürdün üzerinden yönlendirilmesi veya üçüncü ülkelerde konşimento değişimi yapılması da sayıldı. Eur-Med belgelerinin bu tür sevkiyatlarda önemli rol oynadığı ifade edildi.
Öte yandan Türkiye'nin daha önce de İsrail bağlantılı gemilere liman kısıtlamaları getirdiği, bazı İsrail bağlantılı gemilerin Türk limanlarına yanaşmasına izin verilmediği belirtildi.