DURSUN TOPÇU
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş altıncı gününe girerken, çatışmanın en kritik cephesi dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'na kaydı. İran Devrim Muhafızları Ordusu, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan stratejik boğazda "Tam Kontrol" sağladıklarını açıkladı.
Devrim Muhafızları Ordusu, tüm ticari gemilere açık bir uyarıda bulunarak Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapatıldığını ileri sürdü. Yapılan açıklamada, "Kontrolümüz dışında geçmeye çalışan gemiler vurulacak ve ateşe verilecek" denildi. İranlı yetkililer ayrıca uyarılara rağmen boğazdan geçmeye çalışan 10'dan fazla petrol tankerini hedef aldıklarını iddia etti.
TANKER TRAFİĞİ YÜZDE 90 AZALDI
Bu açıklamaların ardından uluslararası denizcilik şirketleri rotalarını değiştirmeye başladı. Enerji ve denizcilik kaynaklarına göre Hürmüz Boğazı'ndan geçen tanker trafiği kısa sürede yüzde 90 oranında azaldı. Küresel petrol piyasalarının kalbi sayılan 33 km'lik geçidin kapanma riski ise dünya ekonomisi üzerinde ciddi bir şok etkisi yaratabilecek bir gelişme olarak görülüyor.
Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin en hassas dar boğazlarından biri. Günlük yaklaşık 17 ila 20 milyon varil petrol bu güzergâh üzerinden dünya pazarlarına taşınıyor. Bu miktar, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birine denk geliyor. 3 km gidiş 3 km geliş toplam 6 km'lik uluslararası gemi geçiş koridorunun kapanması ya da tankerlerin hedef alınması, enerji arzında büyük bir kırılmaya ve küresel petrol fiyatlarında sert yükselişlere yol açabilir.
Washington yönetimi ise böyle bir senaryonun küresel enerji krizine dönüşmesinden endişe ediyor. ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasını "kırmızı çizgi" olarak görüyor.
ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın tankerleri hedef alma tehdidinin ardından yaptığı açıklamada, ABD Donanması'nın petrol tankerlerine askeri eskort sağlayabileceğini duyurdu. Trump yönetimi ayrıca ticari gemilerin geçişini kolaylaştırmak amacıyla devlet destekli "savaş riski sigortası" planını devreye soktu. Bu planla, sigorta şirketlerinin yüksek risk nedeniyle bölgeden çekilmesi sonucu neredeyse duran tanker trafiğinin yeniden başlatılması hedefleniyor.
İRAN KIYILARINA YAKIN
Ancak askeri kaynaklar, tankerlerin ABD savaş gemileri tarafından korunmasının ciddi riskler taşıdığı görüşünde. Savunma uzmanlarına göre Hürmüz Boğazı gibi dar ve İran kıyılarına çok yakın bir bölgede görev yapacak ABD savaş gemileri, İran'ın kısa menzilli füzeleri, sahil konuşlu roket sistemleri, deniz mayınları ve kamikaze insansız hava araçları için son derece savunmasız hale gelebilir.
Özellikle İran'ın son yıllarda geliştirdiği Şahed tipi kamikaze insansız hava araçları ile kıyıdan fırlatılan kısa menzilli balistik ve seyir füzeleri, dar deniz geçitlerinde ilerleyen büyük savaş gemilerini ciddi risk altına sokabilir. Boğazın kuzey kıyısı tamamen İran kontrolünde olduğu için Tahran burada çok katmanlı bir savunma sistemi kurmuş durumda.
DÜNYANIN EN TEHLİKELİ DAR GEÇİDİ
Uzman analistler, İran'ın Hürmüz çevresinde uygulayabileceği "Asimetrik Deniz Savaşı" taktiğine dikkat çekiyor. Bu taktik kapsamında hızlı hücum botları, mayınlar, kıyı bataryaları ve kamikaze droneların birlikte kullanılması, büyük donanma unsurlarını zor durumda bırakabilir. Bu yüzden askeri stratejistler Hürmüz Boğazı'nı "Dünyanın en önemli enerji boğazı ve en tehlikeli dar geçidi" olarak tanımlıyor.
Yine uzmanlara göre İran'ın bir ya da birden fazla ABD savaş gemisini vurması veya batırması halinde ortaya çıkacak asker kaybı, Washington yönetimi açısından ciddi siyasi sonuçlar doğurabilir. Böyle bir senaryonun ABD iç siyasetinde Başkan Donald Trump'a yönelik desteği ciddi biçimde sarsabileceği öngörülüyor.
UZUN SÜRELİ SAVAŞ TEHDİDİ
Savunma çevreleri, Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri gerilimin daha da tırmanması halinde ABD'nin çok daha sert bir karşılık vereceğini belirtiyor. Bu durumda çatışmaların merkezinin Hürmüz Boğazı olabileceği ve bölgenin uzun süreli bir savaş alanına dönüşebileceği değerlendiriliyor.
ABD CİDDİ KAYIPLAR VERİRSE
Bazı askeri uzmanlar ise en çarpıcı uyarıyı yapıyor: Bazı tanker rotaları İran kıyılarına 20 km'den daha yakın geçiyor. İran'ın Hürmüz çevresinde kurduğu savunma hattı başarılı olursa ve ABD donanması bölgede ciddi kayıplar verirse, Hürmüz Boğazı Washington için "Yeni Bir Vietnam"a dönüşebilir.